‘Hiç yazmamış olmayı ve yine yazabilmeyi isterdim’

Mahir Ünsal Eriş’in yeni romanı, tam ismiyle ‘Mehmet Nüvid Bey’in Mükemmeller Lügati’nin 17 Haziran’da raflarda olacağı haberini duyar duymaz Doğan Kitap’ı arıyorum. Romanı yayımlanmadan okuyup sonrasında da uzun müddettir Londra’da yaşayan müellifle söyleşi yapabileceğimi öğreniyorum. Romanın daha birinci sayfalarında Nüvid Bey’in “Kalk, Nemika seni bekler” cümlesiyle birlikte çıkacağı seyahat karşısında içimi büyük bir merak duygusu kaplıyor. Bu hissin benzerini birinci sefer ‘Don Kişot’u (Miguel de Cervantes) okumaya başladığımda hissettiğim geliyor aklıma. 99 ‘acayip ve garaib’ kıssa eşliğinde İstanbul’dan Anadolu’ya, oradan Ortadoğu’ya uzanıyoruz roman boyunca. ‘Harikalar Lügati’ bittiğindeyse öykülerini tekrar tekrar okumak isteyeceğim ‘ömürlük bir kitap’ olarak başucumda yerini alıyor… Yetenekli Ünsal Eriş, okurlarının büyük çoğunluğunda şaşkınlığa sebep olacağını düşündüğü romanıyla ilgili sorularımızı yanıtladı.      

◊‘Harikalar Lügati’ kelamlık formatında bir roman. Yanılmıyorsam 10 lisan biliyorsunuz. Çeviri yapıyorsunuz. Sözlüklerle münasebetiniz nasıldır?

Çocukluk ve gençliğimin hatırı sayılır bir kısmını ansiklopedi ve kelamlık okuyarak geçirdim. Hâlâ da alışkanlığımdır,
bir sözlüğü elime aldım mı kolay kolay bırakamam. Rastgele bir sayfasını açar, roman okur üzere okurum. İnternet sayesinde dijital kopyaların da eklenmesiyle sayı katbekat arttı. Kelamlık benim için bir sevinç, bir oyundur her vakit. Bu yazdığım birinci kelamlık oldu fakat son olmayacak. Bir de Halikarnas Balıkçısı sözlüğü hazırlıyorum artık bir arkadaşımla.

◊Eser 1890’lar Osmanlı coğrafyasında geçiyor. O vakit diliminde bir roman yazmanın sizi zorlayan istikametleri oldu mu?

Başlıca zorluğu romanın geçtiği devirde gündelik hayata dair detayların çoğunlukla Batılılarca kaleme alınmış olması elbette. Batılıların anlatımlarında da bizim dedelerimizin içinde yaşadığı dünya güya öbür bir gezegenle karşılaşılmış üzere tuhaf bir şaşkınlık ve şaşkınlıkla, son derece oryantalist bir uzaklıktan anlatıldığı için sahih bilgilere ulaşmak oldukça zordu. Örneğin kahvaltı sözcüğünün bile kullanılmadığı bir devir. Fakat seyyahların kitaplarında kullandıkları söz daima kahvaltı. Onlarda var zira. Lakin bizde yok. Bu tıp ufak tefek yüzlerce, binlerce detay var diyebilirim.

◊Romandaki lisan günlük ömrünüzde kullandığınız lisanı etkiledi mi?

Evet, galiba bunun tesirinde biraz kaldım. Roman bittikten sonra da bir mühlet Nüvid Bey’in söz dağarcığı peşimi bırakmadı. Eski lisanı, eski sözleri genel olarak çok severim lakin gündelik hayatta çok kullanmamaya ihtimam gösteriyorum. Zati kullansam da pek eskisi kadar alıcısı olmadığını kabul ediyorum.

◊Nüvid Bey kendi hayat serüveninde Nemika’nın neyin manasını işaret ettiğinin peşine düştü. Yazarken sizin peşine düştüğünüz mana neydi?

Zannederim şahsen mananın kendisiydi. Tesadüfen hayata gelmiş bulunmanın, var olmanın manası üzerine çok baş yorduğum yaşlardayım. Annemin vefatıyla birlikte bu mesai benim için sürat ve yoğunluk kazandı. Bir manası var mı bütün bunların kanısı beni bu romanı yazarken hayli yolda tuttu diyebilirim. Sanırım ‘Harikalar Lügati’ Nüvid Bey kadar benim de mana arayışımın bir sayfası.

◊Kitabı bitirdiğinizde ne hissettiniz? Uzun uzun yazmayı sevdiniz mi?

Bunu tabir etmek çok sıkıntı. Zira son satırı yazdığım anda kapattığım bir ‘iş’ olarak görmedim bu romanı. Hayatımın bir devri olarak algılıyorum onu. Bu romanı bana yazdıran ve her kademede destekleyen güçle, öyküleriyle, merak ve sürprizleriyle, karakterleriyle, mucizeleriyle, sesi ve müziğiyle neredeyse gerçeklik kazanan bir hayal dünyasının içinde yaşamaktı. Hayallerim çok güçlü ve büyülüdür. Bu roman da gördüğüm en büyülü düşlerden biriydi. O yüzden uyansam da aklım hâlâ orada. Yazmak sorununa gelince, kaç sayfa olacağını hiç düşünmeden yazdım. Derdim Nüvid Bey’in kıssasını bihakkın anlatmaktı. Arbedede yumruk sayılmaz derler, kaç sayfa olduğundan fazla aldığım keyif ve beni hiç bırakmayan merak hissine ağırlaştım. Çok keyifli bir yazma macerasıydı. Hiç yazmamış olmayı ve yine yazabilmeyi isterdim.

‘EN KUTSAL VE EĞİLİP BÜKÜLMEZ BEDELİN HAYAT HAKKI OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORUM’

◊30’lu yaşlarda birinci kitabınızı yayımladınız. Neydi o periyot sizi yazmaya iten? Nedenler hâlâ tıpkı mı? Kitabınızın tanıtım metninde “Aşkın, hakikatin peşinde dağlar, doruklar aşılır; aylar, mevsimler geçer” deniyor. Aşkın, hakikatin peşinde sayfalarca yazılır mı?

İçimdeki anlatma iştahı çocukluğumdan beri var olan bir şey. 30’lu yaşlarıma kadar dinledim, izledim, takip ettim, peşinden gittim. Sonra bir mucize oldu ve güya kâğıt, kalemle o anda tanışmışım üzere anlatmanın başına geçtim. Ondan beri anlatıyorum. Ömrüm yettikçe de anlatacağım sanırım. İlla romanlarla, hikayelerle değil tahminen. Lakin kesinlikle anlatmanın bir yolunu bulabilmek isterim. Ve evet, aşkın peşinde 952 sayfa roman yazılır.

◊Hayatta sizin için eğilip bükülemeyecek kıymetler nedir?

Yaşam hakkının dokunulmazlığı dışında her türlü kıymetin belirli kaideler altında değişiklik gösterebileceğini 50 yıla yaklaşan ömürlük tecrübemle söyleyebilirim. Şair (Turgut Uyar) “Aşkım da değişebilir gerçeklerim de” diyordu. Aşkların, görüşlerin, inançların, yargıların, pahaların, ideolojilerin, hatta düşmanlıkların bile değişebileceğini gördüm ben de daima. O yüzden en kutsal ve eğilip bükülmez bedelin yalnızca ömür hakkı olduğunu düşünüyorum.

◊Fırsat bulmuşken sormak istiyorum; nasılsınız? Yapay zekâ, toplumsal medya, savaşlar… Bazen paralel kainata geçmişiz üzere hissettiren günümüz dünyasında günleriniz nasıl geçiyor?

Çok yorgunum.

◊Yıllar evvel size en büyük hayaliniz nedir diye soruluyor. Siz de “Bilincimin bir aygıta aktarılmasıyla vücut külfetinden kurtulmak” cevabını veriyorsunuz. Yapay zekâ hayal ettiğiniz makineleşmeyi
sağlayabilir mi?

Zannetmiyorum. Yapay zekânın gerçeklik algımızı önemli formda zehirlediğini düşünüyorum. Bir vakit sonra gerçeği yapay zekâ gerçeğinden ayıracak güce sahip olamayacağız muhtemelen. Zira gerçeğin sağlamasını yapacağımız araçlar da yapay zekâ temelli olacak. Benim hayalini kurduğum şey biraz daha farklı. Beyin faaliyetinin kopyalanabildiği bir aygıta kendi bellek bilgilerimizi aktararak vücudu büsbütün denklemden çıkarmak, yalnızca şuur ve histen ibaret olmak. Nâzım’ın bir asır kadar evvel yazdığı üzere “Makinalaşmak istiyorum!”

‘HAYATIMI TEKRAREN YIKIP YİNE KURDUM, BU BENİM ADETA HOBİMDİR’

◊Siz çok kitaplı bir konutta büyümemişsiniz. Oğlunuzun (Ethem, 8 yaşında) kitaplarla bağlantısı nasıl?

Oğlum gerçek bir kitap kurdudur. Asla kitapsız sofraya oturmaz, kitap okumadan uyumaz. Biraz boş kalsın, kesinlikle bir şeyler okur ya da çizer. Türkçe okumakla şimdi biraz çaba ediyor diyebilirim lakin İngilizceyi neredeyse problemsiz oku-
yabiliyor. Geçenlerde benim yazdığım çocuk kitaplarından birini karıştırıyordu. Daha küçükken, çevirdiğim kitaplardan okudukları olmuştu ancak bu değişik bir sevinçti, o kadar hoşuma gitti ki!

◊Bu ortada ‘Harikalar Lügati’ni yazma sürecinde konutunuzda neler yaşandı? Çalıştığınız saatler uzadıkça mesken halkı için güç birine dönüşür müsünüz?

Özellikle son 1,5 aylık kısmı oğlum için çok yıpratıcı oldu. Günde 10-12 saat çalıştığım günlerde babasına çok düşkün olan oğlumun oyun ve ilgi arayışına yanıt verememek, onunla meşgul olamamak üzücüydü. Gelinen noktada beni anlayışla karşıladı ve geçenlerde bana muharrir olmak istediğini söyledi. Sanırım o açığı kapattık.

◊Çanakkale, Ankara, İstanbul, Bodrum, Londra… Yaşadığınız yerlerle bağınız nasıldır?

Neredeyse yedi yıldır Londra’dayım artık. Bir sürü kentte ve bir sürü konutta yaşadım, kim bilir daha nerelerde yaşarım. Ben hayatımı tekraren yıkıp tekrar kurdum, bu benim adeta hobimdir. Bu macera boyunca anladım ki insan yere değil, vaktine aittir. O vaktin lisanını konuşur, onun müziklerini dinler, kıyafetlerini giyer, yaygın kanaatlerine inanır. Körü körüne bağlandığımız, karakterimizin temeli saydığımız şeylerin çabucak hepsi bulunduğumuz vakitle direkt bağlıdır. Yer ya da memleket hissinin yaratılan bir şey olduğunu düşünüyorum, meğer vakit ya dadevir hissinin bizatihi var olduğuna ve insanı tesiri altında tuttuğuna inanıyorum çoğunlukla. O yüzden yerle değil de vakitler, erişebildiğim vakitlerle memleket bağım var aramda galiba.