CIA raporu tartışma yarattı, dikkat cazip bir bulgu var: İran’ın sakladığı güç! ‘Sadece yüzde 18 kaldı’ denmişti…

Savaşın gidişatına dair Washington’dan gelen resmî açıklamalarla istihbarat raporlarının ortaya koyduğu tablo ortasındaki fark giderek büyürken, İran’ın askeri kapasitesine ait tartışmalar yine milletlerarası gündemin merkezine yerleşti.

Özellikle Donald Trump’ın İran’a yönelik açıklamaları, savaşın seyrine ait tartışmaları yine alevlendirdi. Trump, kamuoyuna yaptığı değerlendirmede İran’ın füze kapasitesinin büyük ölçüde yok edildiğini savunarak, “Füzelerinin büyük ölçüde imha edildiğini düşünüyoruz. Muhtemelen yüzde 18-19 civarında bir kapasite kaldı. Bu da eski durumuna kıyasla çok küçük bir miktar” tabirlerini kullandı.

‘İRAN’IN KLÂSİK KALKANI YIKILDI’ DENİYOR LAKİN ALANDA DURUM FARKLI

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Washington idaresinin operasyonları başarılı gördüğünü savundu. Salı günü yaptığı açıklamada İran’ın füze fırlatma kapasitesinin önemli halde zayıflatıldığını söz etti. Rubio, İran’ın uzun vadeli stratejisinin büyük bir konvansiyonel füze ve insansız hava aracı ağı kurmak olduğunu belirterek şu sözleri kullandı:

“Planları, binlerce füze, insansız hava aracı ve roketten oluşan; akına uğramayacakları klâsik bir savunma kalkanı oluşturmaktı lakin olmadı.”

Rubio’ya nazaran İran idaresi, bu savunma sisteminin gerisinde nükleer programını rahatlıkla geliştirmeyi hedefliyordu. ABD’li Bakan, “O dönemde inşa etmeye çalıştıkları klâsik kalkanın arkasında nükleer programlarıyla istediklerini yapabileceklerdi. Artık o klâsik kalkanları yok” dedi.

Washington idaresi, bu açıklamalarla operasyonların amaçlarına büyük ölçüde ulaşıldığı bildirisini veriyor lakin, alandaki tabloya ait farklı bir kıymetlendirme kısa mühlet sonra gündeme geldi.

CIA RAPORLARI BAŞLARI KARIŞTIRDI

Tahran idaresinin savaş öncesine ilişkin füze kapasitesinin büyük kısmını koruduğuna dair daha evvel çeşitli tezler gündeme gelmişti. Lakin bu sefer ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’nın (CIA) hazırladığı tahlil, savaşın askeri ve stratejik sonuçlarına ait Washington idaresinin kamuoyuna yaptığı açıklamalar ile alandaki gerçeklik ortasında dikkat alımlı farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu.

Washington Post’un CIA değerlendirmesine dayandırdığı habere göre İran, savaş öncesi füze stokunun yaklaşık yüzde 70’ini hala elinde bulunduruyor. Raporda ayrıyeten İran’ın yer altındaki füze depolarının kıymetli kısmını tekrar faaliyete geçirdiği, hücumlarda ziyan gören birtakım füze sistemlerini onardığı ve yeni füze üretimini de sürdürdüğü belirtildi.

RAPORDA DİKKAT CAZİP BİR BULGU VAR

CIA’in ulaştığı sonuçlar, ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarının temel amaçlarından birinin tam manasıyla gerçekleştirilemediğini gösteriyor. Washington idaresi, İran’ın konvansiyonel askeri kapasitesini zayıflatarak nükleer programını yine inşa etmesini engellemeyi amaçlıyordu. Lakin mevcut değerlendirmeler, Tahran’ın askeri caydırıcılığını büyük ölçüde muhafazayı başardığını ortaya koyuyor.

CIA raporunda yer alan bir öbür dikkat alımlı bulgu ise İran’ın taşınabilir füze fırlatma kapasitesiyle ilgili oldu. Analize nazaran Tahran, savaş öncesinde sahip olduğu taşınabilir füze rampalarının yaklaşık yüzde 75’ini de koruma etti. Analistlere nazaran bu durum, İran’ın mümkün yeni bir çatışma halinde füze kapasitesini kısa müddette yine faal hale getirebilmesini mümkün kılıyor.

Sabit üslerden farklı olarak süratli formda yer değiştirebilen bu sistemler, hava akınlarına karşı kıymetli bir müdafaa avantajı sağlıyor. CIA raporundaki değerlendirmeler, İran’ın askeri altyapısının büsbütün çökertilmediğini, bilakis önemli ölçüde ayakta kaldığını gösteriyor.

‘AÇIKLANAN DATAYA YÜZDE 100 KATILIYORUM’

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Lideri Dr. Serhan Afacan, İran’ın füze kapasitesi ve ABD’nin bu bahisteki istihbarat seviyesine ait dikkat cazibeli değerlendirmelerde bulundu. Afacan, “İran’ın füze stokunun yaklaşık yüzde 70’ini hala elinde bulundurduğu görüşüne yüzde 100 katılıyorum. Amerikan idaresinin İran’ın füze kapasitesine dair geçerli bir fikirlerinin olduğunu da düşünmüyorum” dedi.

Afacan, istihbarat kurumları ortasında bilhassa CIA’in daha “objektif bir çizgide durduğunu” söz ederek, buna karşın ABD’nin idare takımının İran’ın hem füze rampaları hem de stok kapasitesi konusunda “nicelik ve nitelik olarak net bir bilgi sahibi olmadığını” söyledi ve şöyle devam etti:

“Savaşın en başından bugüne kadar olan süreçte İran’ın daha evvel kullanmadığı ve ABD’nin bilmediği nitelikte füzeler ortaya çıktı. ABD, bundan sonraki etapta İran’ın füze kabiliyetini daha ayrıntılı tahlil edecektir. Lakin tekrar bir çatışma durumu gerçekleşirse İran ziyadesiyle zorlanacaktır. Zira ABD İran’ı vurunca çok sert vuruyor, bu en büyük sorun.”

Öte yandan Dr. Serhan Afacan, CIA’in “bu füzeler yine üretilebilir, stok güncellenebilir” tarafındaki yaklaşımına dikkat çekerek, bunun “çok da kolay bir süreç olmadığını” vurguladı. Bu nedenle İran’ın “füze stokunun yüzde 50’sini alanda kullanmak istemeyeceğini” söyledi. Ayrıyeten uzman isim, “İran’ın bütün füzeleri birebir aktiflikte değil” diyerek envanterdeki sistemlerin kabiliyet açısından farklılık gösterdiğini de söz etti.

CIA: İRAN, ABLUKAYA AYLARCA DİRENEBİLİR

CIA tarafından hazırlanan tahlilde, İran iktisadının ABD’nin uyguladığı abluka ve yaptırımlara karşın kısa vadede büsbütün çökmesinin beklenmediği tabir edildi. Rapora nazaran Tahran idaresi, önemli ekonomik sonuçlarla müsabakadan evvel en az üç ila dört ay boyunca mevcut baskıya dayanabilecek kapasiteye sahip. 

Washington Post’ta yer alan habere nazaran üst seviye ismi açıklanmayan bir ABD istihbarat yetkilisi, “İran limanlarına uygulanan abluka giderek artan hasara yol açıyor. Ticaret kesiliyor, gelirler yok oluyor ve ekonomik çöküş hızlanıyor. İran önderleri radikal, kararlı ve ABD’nin siyasi iradesine karşı koyabileceklerine giderek daha fazla itimat duyuyorlar. Ayrıyeten iç baskıyı sürdürerek her türlü direnişi bastırabileceklerine inanıyorlar” sözlerini kullandı.

Dr. Serhan Afacan ise kelam konusu raporda yer alan ‘90 günlük süre’ değerlendirmelerine ait yaptığı açıklamada, İran iktisadının bu cins senaryolara karşı muhakkak ölçüde hazırlıklı olduğunu söz etti. Afacan, “İran iktisadı buna hazırlıklı davrandı. Lakin 3-4 ay boyunca ablukaya dayanma ihtimali bana çok gerçekçi gelmedi. Raporda füzelerle ilgili ayrıntılar ne kadar makul geldiyse, abluka ile ilgili olan ayrıntı bana çok abartı geldi. Hatta abluka nedeniyle İran’ın epey mağdur olduğunu gözlemliyorum. Elimizde şu basamakta net bir somut data yok lakin izlenimlerimiz bu yönde” biçiminde konuştu.

GÜNLÜK YÜZLERCE MİLYON DOLARLIK KAYIP İDDİASI

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise İran iktisadına yönelik baskının sonuç verdiğini savundu. Bessent’e nazaran İran idaresi, petrol ihracatındaki aksama nedeniyle her gün yaklaşık 170 milyon dolar gelir kaybına uğruyor.

ABD’li Bakan, İran’ın ana petrol ihracat terminali olan Hark Adası’nda kısa mühlet içinde depolanacak yer kalmayacağını belirtti. Bu nedenle satılamayan petrolün ekonomik krizi daha da derinleştireceği tabir edildi. Fakat kimi kaynaklar İran’ın alternatif teknikler geliştirmeye çalıştığını aktarıyor.

Buna nazaran Tahran idaresi, petrolü tankerlerde depoluyor ve kara yolları üzerinden kaçak petrol ticaretiyle ekonomik baskıyı hafifletmeye çalışıyor. Uzmanlar, İran’ın yıllardır yaptırımlarla yaşama konusunda kıymetli tecrübe kazandığını ve alternatif ticaret ağları oluşturduğunu belirtiyor.