ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran'daki savaş üzerinden yürüttüğü siyasetin arka planında sadece Tahran’ı gaye alan bir strateji olmadığı belirtildi. İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Başkanı Dr. Serhan Afacan ve İRAM araştırmacılarından Oral Toğa, İran-ABD tan...
İran ile ABD arasında geçen haftadan bu yana süren karşılıklı taarruzlar, haziran ayında imzalanan Mutabakat Zaptı’nı kısa müddette geçersiz kıldı. ABD Başkanı Donald Trump, 10 Temmuz’da Kongre’ye gönderdiği resmi bildirimde İran’a yönelik askeri harekâtın 7 Temmuz prestijiyle tekrar başladığını duyurdu. Beyaz Saray da bildirimi doğruladı.
Trump, operasyonların “sınırlı, ölçülü ve sivil kayıpları en aza indirecek şekilde” yürütüldüğünü belirtirken, diplomasi kapısını da büsbütün kapatmadığını söyledi. İran’ı “çok sert vurduklarını” tabir eden Trump, Hürmüz Boğazı’ndaki operasyonların süreceğini belirterek, “Masaya oturup müzakere etmezlerse, tüm güç santrallerini, tüm köprülerini yıkacağız.” dedi.
Öte yandan Axios’un Amerikalı ve İsrailli yetkililere dayandırdığı habere nazaran Trump, 9 Temmuz’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmede İsrail’in Suriye ve Lübnan’daki askeri varlığını gündeme getirdi. Trump’ın, İsrail güçlerinin bölgedeki konuşlanmasının tansiyonu artırdığını belirterek Netanyahu’ya, “Orada sizi istemiyorlar. Güçlerinizi tekrar konuşlandırmalısınız.” bildirisini verdiği aktarıldı.
Haberlerimizi Google’da Takip Edin
En aktüel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin
Haberde, Trump idaresinin İsrail ile Suriye arasında yeni bir güvenlik anlaşması için aylardır teşebbüslerde bulunduğu, Washington’un İsrail’in Suriye’deki kimi bölgelerden kademeli çekilmesini istediği lakin Tel Aviv yönetiminin güvenlik gerekçesiyle buna sıcak bakmadığı belirtildi.
İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Başkanı Dr. Serhan Afacan ve İRAM araştırmacılarından Oral Toğa, Yaşanan son gelişmelerin akabinde Hurriyet.com.tr’ye değerlendirmelerde bulundu.
“TEK TASARIMIN PARÇASI”
Toğa, Orta Doğu’daki bu adımların birinci bakışta çelişkili görünse de aslında birebir stratejik maksadın kesimi olduğunu belirtti.
Toğa, “Görünürdeki çelişki aslında tek bir dizaynın kesimi. İdare, baskıyı İran cephesine yoğunlaştırırken tırmanma riski üreten ikincil cepheleri kapatmak istiyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Trump’ın 9 Temmuz’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde Suriye’deki İsrail askeri varlığının azaltılmasını ve Lübnan’dan çekilme sürecinin başlatılmasını istediğini hatırlatan Toğa, birebir devirde Irak’taki ABD askerlerinin 30 Eylül 2026’ya kadar büsbütün çekileceğinin açıklanmasının da bu stratejinin modülü olduğunu söyledi.
Toğa, Trump’ın Ankara’daki NATO Zirvesi sırasında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile yaptığı görüşmenin çabucak akabinde Netanyahu ile temasa geçmesine dikkat çekerek, Washington’ın İsrail’in Suriye’deki kalıcı askeri varlığını yeni Şam idaresiyle yürütülen diplomatik sürecin önünde bir pürüz olarak gördüğünü belirtti.
İRAM araştırmacısı, ABD’nin amacının 26 Haziran’da imzalanan İsrail-Lübnan çerçeve mutabakatını hayata geçirerek ikincil cepheleri denetim altına almak, Amerikan askeri yükünü azaltmak ve bölgesel sorumluluğu müttefiklerine devretmek olduğunu söz etti.
Toğa, “İran’a karşı askeri baskı sürerken öbür sınırlarda istikrar aranıyor. İsrail’in açık uçlu işgal bölgeleri bu tasarımı zorlaştırdığı için baskı altında” değerlendirmesinde bulundu.
“ZORLAYICI DİPLOMASİNİN İKİ YÜZÜ”
Trump’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik akınların “kendisi kâfi diyene kadar” devam edeceğini açıklamasını ve tıpkı vakitte müzakere daveti yapmasını kıymetlendiren Toğa, bu iki yaklaşımın birbirine zıt olmadığını söyledi.
“İki açıklama çelişki değil, zorlayıcı diplomasinin iki yüzü” diyen Toğa, ABD’nin operasyonlarla İran’ı baskı altına almayı ve Tahran’ı yine müzakere masasına dönmeye zorlamayı amaçladığını belirtti.
Trump’ın kapsamlı bir savaş hedeflediğinin düşünülmediğini tabir eden Toğa, Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka planının da bu yaklaşımı desteklediğini kaydetti.
Ablukanın İran limanlarına giden, İran’dan çıkan yahut İran yükü taşıyan gemileri kapsadığını belirten Toğa, öbür ticari gemilerin geçişine müsaade verilmesinin Washington’ın boğazı büsbütün denetim altına alma amacından ziyade güvenlik garantörü rolünü güçlendirmeye çalıştığını gösterdiğini tabir etti.
Toğa, Trump’ın yüzde 20’lik geçiş fiyatı planından vazgeçerek bunu Körfez ülkeleriyle yapılacak ticaret ve yatırım muahedeleri üzerinden değerlendirmesinin de ekonomik kar arayışına işaret ettiğini söyledi.
Buşehr, Çabahar, Cask, Konarak, Ebu Musa ve Bender Abbas’a yönelik taarruzların temel maksadının İran’ın ticari nakliyeciliğe yönelik akın kapasitesini azaltmak olduğunu belirten Toğa, “Dolayısıyla evet, çıkış aranıyor lakin maksimalist koşullarda. Hürmüz’de tehdit kapasitesi tüketilmiş bir İran ve ateş altında imzalanmış bir muahede hedefleniyor” dedi.
Toğa, İran’daki liderlik değişiminin muhatap bulma sürecini zorlaştırması sebebiyle bu stratejinin zamanlamasının risk taşıdığını da vurguladı.
“AYRIŞMA SAVAŞ SONRASI DÜZENE ODAKLANIYOR”
ABD ile İsrail arasında görüş ayrılığı yaşandığını belirten Toğa, bu farklılığın savaşın nasıl sonlandırılacağı konusunda ortaya çıktığını söyledi.
İsrail devlet televizyonu KAN’ın, Trump idaresindeki kimi isimlerin Netanyahu konusunda hayal kırıklığı yaşadığını ve Trump’ın Lübnan siyaseti sebebiyle İsrail Başbakanı’na reaksiyon gösterdiğini aktardığını hatırlatan Toğa, Washington ile Tel Aviv arasındaki ayrışmanın giderek görünür hale geldiğini tabir etti.
Toğa, “Washington mutabakat ve bölgesel yük azaltma isterken Tel Aviv baskının sürdürülmesini ve hudut boyunca tampon bölgelerin korunmasını savunuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Netanyahu’nun kamuoyu önünde İran konusunda ABD ile görüş ayrılığı bulunduğu tezlerini reddettiğini belirten Toğa, İsrail Başbakanı’nın Ekim 2026 seçimleri öncesinde Trump ile bağlantılarını siyasi avantaj olarak kullanmayı planladığını söyledi.
Ancak mevcut durumun bir ittifak krizinden çok savaş sonrası tertibin nasıl şekilleneceğine ait bir uyuşmazlık olduğunu vurgulayan Toğa, “Askeri ve istihbarat işbirliği sürüyor, ayrışma ittifakın kendisinde değil savaş sonrası tertibin tasarımında” dedi.
BÖLGEYİ BEKLEYEN İKİ SENARYO
Oral Toğa’ya nazaran önümüzdeki devirde iki farklı senaryo öne çıkıyor.
Washington’ın yaklaşımının belirleyici olması halinde Lübnan ve Suriye’de kademeli bir geri çekilme süreci başlayabileceğini ve ABD-İran arasında yeni bir muahede tabanı oluşabileceğini belirten Toğa, Netanyahu’nun direnmesi durumunda ise bölgesel tansiyonun sürebileceğini tabir etti.
Toğa, “Netanyahu direnirse Lübnan cephesinde tırmanma riski canlı kalır, Suriye güvenlik görüşmeleri tıkanır ve İran hücumlarının maksadı hâline gelen Körfez ülkeleri maliyeti öder” değerlendirmesinde bulundu.
ABD Kongresi’nde birtakım Demokrat senatörlerin İsrail ile alakaları tartışmaya açmadan savunma bütçesi sürecini engelleme teşebbüslerinin de Tel Aviv açısından uzun vadeli bir risk oluşturduğunu belirten Toğa, Washington-Tel Aviv çizgisindeki tartışmaların bölgesel istikrarlar üzerinde tesirli olmaya devam edeceğini söyledi.
TRUMP’IN ORTA DOĞU PLANI İRAN’DAN İBARET DEĞİL
İRAM Başkanı Dr. Serhan Afacan, Trump idaresinin Orta Doğu siyasetinin sırf İran üzerinden okunmasının yanlış olacağını belirterek, ABD’nin temel amacının İsrail’in bölgedeki güvenliğini askeri usullerle değil, Arap ülkeleriyle olağanlaşma sürecini genişleterek sağlamaya çalışmak olduğunu söyledi.
“TRUMP’IN PLANI İBRAHİM ANLAŞMALARINI GENİŞLETMEK”
Afacan, Trump’ın birinci başkanlık periyodundan bu yana Orta Doğu’ya ait temel stratejisinin değişmediğini söz etti.
Trump’ın emelinin İsrail’in güvenliğini daha fazla çatışmayla değil, daha fazla Arap ülkesiyle olağanlaşmasını sağlayarak tesis etmek olduğunu belirten Afacan, bu kapsamda 2020’de İbrahim Anlaşmaları ile Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri üzere ülkelerin sürece dahil edildiğini hatırlattı.
Trump’ın ikinci devrinde de vazifeye başlamadan evvel bu mutabakatları daha da geliştirmek istediğini açıkladığını kaydeden Afacan, “Dolayısıyla Trump’ın Orta Doğu’da yapmak istediklerini katiyen İran üzerinden okumamak lazım. Evet, Körfez’de yaptıklarının İran ile kontağı var lakin bütünüyle yok.” dedi.
“LÜBNAN, GAZZE VE SURİYE NORMALLEŞMENİN ÖNÜNDE ENGEL”
Afacan, Lübnan sorununun Trump açısından sebep değerli olduğuna da dikkat çekti.
Özellikle Suudi Arabistan başta olmak üzere Arap ülkelerinin, “İsrail Lübnan’ı vururken, Gazze’de soykırım yaparken ve Suriye’de operasyonlarını sürdürürken bizim İsrail ile normalleşmemiz mümkün değil.” yaklaşımını benimsediğini belirten Afacan, Trump ile Netanyahu’nun İsrail’in güvenliği konusunda birebir görüşü paylaşsalar da bunun nasıl sağlanacağı konusunda farklı düşündüklerini tabir etti.
İran sıkıntısının ise bu tablo içinde daha çok konjonktürel bir öge olduğunu belirten Afacan, Trump’ın bakış açısına nazaran İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki olağanlaşmanın İran’ın bölgedeki nüfuz alanını daraltacağını söyledi.
“MUTABAKAT KALICI ÇÖZÜM ÜRETMEYECEKTİ”
17 Haziran’da imzalanan mutabakata da değinen Afacan, muahedenin birinci maddesinde Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların durdurulmasının öngörüldüğünü hatırlattı.
Bu sebeple İran ile yaşanan tansiyonun de azalmasının beklendiğini söz eden Afacan, Lübnan, Filistin ve Suriye evraklarının ise Trump’ın İsrail yaklaşımıyla ilgili olduğunu, direkt İran kaynaklı problemler olmadığını söyledi.
Afacan, mutabakatın zati kesin bir tahlil üretmeyeceğinin baştan aşikâr olduğunu belirterek, kesin muahedenin tüzel tabana oturması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla tescil edilmesi gerektiğini söz etti.
“HÜRMÜZ’DE İKİ TARAF DA GERİ ADIM ATMADI”
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin sadece Trump’ın açıklamalarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Afacan, İran’ın da süreci kolaylaştırmadığını söyledi.
İran’ın savaş devrinde Hürmüz Boğazı’nı tesirli biçimde kullandığını ve burada yeni bir statü oluşturmak istediğini lisana getirdiğini belirten Afacan, buna karşın Umman kıyılarından geçen gemilere akınlar düzenlemesinin süreci zorlaştırdığını söz etti.
Afacan, mutabakatta yer alan yükümlülüklerin mevcut kurallarda uygulanmasının da epeyce güç olduğuna dikkat çekti.
İran’ın Hürmüz kozundan vazgeçmeyeceğinin, ABD’nin ise bu koz etkisiz hale gelmeden müzakere masasına oturmak istemeyeceğinin başından beri bilindiğini belirten Afacan, Washington’ın bu sayede İran’dan daha fazla taviz koparmayı hedeflediğini söyledi.
“TRUMP KAPSAMLI SAVAŞ İSTEMİYOR”
Trump’ın vakit zaman atakları artırıp vakit zaman durdurmasının Washington açısından avantaj sağladığını söz eden Afacan, ABD Başkanı’nın şu kademede kapsamlı bir savaşa muhtaçlık duymadığını düşündüğünü belirtti.
Afacan, “Trump, dura dura İran’ı vurmanın Tahran’ı daha fazla yıpratacağını düşünüyor.” dedi.
İran’ın ise başından beri “Savaşa da barışa da hazırız lakin ne savaş ne barış durumunu kabul etmiyoruz.” yaklaşımını benimsediğini belirten Afacan, Trump’ın fiilen bu modeli İran’a dayattığını söyledi.
Trump’ın prosedürünü hukuksal ve diplomatik açıdan hakikat bulmadığını söz eden Afacan, buna karşın Washington’ın arkasındaki temel mantığın İran’ı yıpratmak olduğunu vurguladı.
İran’ın bugüne kadar direncini koruduğunu belirten Afacan, Tahran idaresinin ABD’nin kara harekâtı düzenleyemeyeceği, sadece hava atakları gerçekleştirebileceği yönünde bir kıymetlendirme yaptığını söyledi.
Ancak bu sürecin birebir biçimde devam etmesi halinde İran’ın yararlı çıkmasının mümkün görünmediğini söz eden Afacan, bu mevzunun İran’da da tartışıldığını lisana getirdi.
“TRUMP İLE NETANYAHU AYNI NOKTADA DEĞİL”
ABD ile İsrail arasında tarih boyunca vakit zaman görüş ayrılıkları yaşandığını belirten Afacan, bunun Obama ve Biden devirlerinde de görüldüğünü söyledi.
Bugünkü İsrail siyasetinin temelinde ABD dayanağı bulunsa da iki ülkenin her mevzuda birebir düşündüğünü söylemenin yanlışsız olmayacağını söz eden Afacan, Trump ile Netanyahu’nun yaklaşımlarının da örtüşmediğini lisana getirdi.
Afacan, “Bence Trump, politik olarak Netanyahu’dan nefret ediyor. Şahsi bir nefretten bahsetmiyorum fakat Netanyahu’nun Trump’ı zorlayan bir siyasi tutumu var. ABD’nin diplomatik beklentileri doğrultusunda hareket edilmesine müsaade vermeyen bir yaklaşım sergiliyor.” dedi.
SEÇİMLER BELİRLEYİCİ OLACAK
ABD’de kasım ayında, İsrail’de ise ekim ayında yapılacak seçimlerin kritik kıymet taşıdığını belirten Afacan, Trump’ın Netanyahu hakkında kullandığı “Savaş periyodunda harikulade bir liderlik gösterdi.” kelamlarının satır aralarının da dikkatle okunması gerektiğini söyledi.
Afacan, Trump’ın bu tabirle aslında “Artık göstereceğin diğer bir liderlik kalmadı.” bildirisini vermiş olabileceğini belirterek, ABD Başkanı’nın Netanyahu’nun vazifede kalmasını istemediğini düşündüğünü tabir etti.
Trump’ın İsrail muhalefetindeki kimi isimlerin önünü açmaya çalışabileceğini savunan Afacan, Netanyahu’nun başbakanlık koltuğunu muhafazasına takviye vermek yerine alternatif isimlere siyasi alan açmayı tercih edebileceğini söyledi.
“İSRAİL ABD’DEN BAĞIMSIZ HAREKET EDERSE SONUÇLARI OLABİLİR”
Trump’ın bir yandan İran’a yönelik atakları sürdürürken öbür yandan İsrail’i direkt çatışmanın dışında tutmaya çalıştığını belirten Afacan, Tel Aviv’in Washington’ın çizgisinin dışına çıkması halinde yeni bir tansiyon yaşanabileceğini söz etti.
İsrail’in ABD’nin beklentilerinin tersine İran’a yeni ataklar düzenlemesi durumunda Tahran’ın bunu direkt İsrail’in inisiyatifi olarak değerlendirebileceğini belirten Afacan, bu türlü bir senaryoda Trump’ın sürecin dışında kalmayı tercih ederek İsrail’e siyasi bildiri verebileceğini söyledi.
Zelenskiy, popüler bakanı görevden aldı
Dünyanın gözü bu dönüşümde: Askerî ezber bozuldu! Şimdi neler olacak? ‘Bu tarihi bir kırılma olabilir’
Netanyahu’ya ‘çekil’ dedi: Saldırmaya devam etti… Uzmanlar Trump’ın büyük planını anlattı: Asıl maksadı İran değil
İran 2 yıldan uzun müddettir tutuklu bulunan ABD vatandaşını hür bıraktı
Trump’ın fotoğrafını taşıyan madeni para geliyor: Birinci görsel paylaşıldı
Hükümdarın final sevinci
ABD’de ishal salgını
