NASA’nın sessiz süpersonik uçağı hazır: Londra-New York 4 saatin altına inebilir

NASA, sessiz süpersonik uçuş maksadıyla geliştirdiği X-59 uçağında yeni bir etaba geçiyor. Lockheed Martin tarafından geliştirilen deneysel jet, Mach 1,6 sürate yani saatte yaklaşık 1960 kilometreye ulaşabilecek halde tasarlandı. Bu sürat, Londra ile New York ortasındaki uçuş mühletinin teorik olarak 4 saatin altına inmesi manasına geliyor.

Ancak X-59’u kıymetli kılan asıl özellik sırf suratı değil. Uçak, Concorde periyodundan bu yana süpersonik seyahatin önündeki en büyük mahzurlardan biri olan sonik patlamayı azaltmak için geliştirildi. NASA’nın Quesst isimli programı kapsamında yürütülen proje, süpersonik uçuşların gelecekte yerleşim yerleri üzerinde daha kabul edilebilir hale gelip gelemeyeceğini gösterecek.

SESSİZ UÇUŞ HEDEFİ

Bir uçak ses suratının altında ilerlerken havayı önünden iterek ses dalgaları oluşturur. Lakin ses suratına ulaşıldığında bu dalgalar üst üste binmeye başlar ve güçlü bir şok dalgasına dönüşür. Yerdeki beşerler bu etkiyi ani ve sert bir patlama sesi üzere duyar. Bu olaya sonik patlama denir.

Sonik patlama birtakım durumlarda 110 desibele kadar çıkabilir. Bu düzey, yüksek sesli bir rock konserine yakın kabul ediliyor. Bu yüzden süpersonik uçuşlar, bilhassa yerleşim yerlerinin üzerinde uzun yıllardır önemli kısıtlamalara tabi.

NASA’nın X-59 ile çözmek istediği sorun da tam olarak bu. Uçakta burun yapısından kanat yerleşimine, motor pozisyonundan gövde geometrisine kadar pek çok ayrıntı, şok dalgalarını dağıtacak formda tasarlandı. Hedef, tek ve sert bir sonik patlama yerine yerde daha düşük şiddetli, kısa ve yumuşak bir ses duyulmasını sağlamak.

X-59’un en dikkat alımlı kısmı, ince ve uzun burnu. Bu burun, uçağın toplam uzunluğunun neredeyse üçte birini oluşturuyor. Uzatılmış yapı, ses suratının üzerinde oluşan basınç dalgalarını tek noktada toplamak yerine daha denetimli biçimde yaymayı amaçlıyor.

PENCERESİZ KOKPİT

X-59’un sıra dışı tasarımı, kokpitte de alışılmışın dışında bir tahlil gerektiriyor. Uçağın pilot kabini, klasik uçaklarda olduğu üzere burnun çabucak gerisinde değil, gövdenin daha orta kısmına yakın bir noktada yer alıyor. Bu nedenle pilotun direkt ileri bakabileceği klâsik bir ön cam bulunmuyor.

NASA bu sorunu eXternal Vision System ismi verilen özel bir sistemle çözüyor. Pilot, uçağın önünü kameralar ve artırılmış gerçeklik takviyeli ekranlar üzerinden görüyor. Böylelikle X-59, hem aerodinamik tasarımı hem de kokpit yapısıyla klasik uçaklardan ayrılıyor.

NASA’nın geliştirdiği X-59’un Mach 1,077’ye ulaştığı 5 Haziran 2026 tarihli uçuşundan kokpit manzarası.

Yeni test sürecinde X-59’un evvel saatte 1014 kilometrenin üzerinde sürate çıkması ve 43 bin feet yani yaklaşık 13 bin 100 metre irtifaya ulaşması planlanıyor. Akabinde “görev şartları uçuşu” ismi verilen kademede uçak Mach 1,4 sürate, yani saatte yaklaşık 1490 kilometreye çıkacak ve 50 bin feet irtifada uçacak.

Son kademede ise X-59’un hudutları daha da zorlanacak. Uçağın Mach 1,6 sürate ve 60 bin feet irtifaya ulaşması hedefleniyor. Bu pahalar, ticari yolcu uçaklarının olağan uçuş yüksekliği ve suratının hayli üzerinde.

TESTLER BELİRLEYİCİ OLACAK

NASA için bu testler sadece sürat denemesi manasına gelmiyor. Uçağın yüksek sürat ve irtifada nasıl davrandığı, gövde üzerinde oluşan yüklerin inançlı sonlar içinde kalıp kalmadığı ve dizaynın gerçek uçuş şartlarında nasıl performans gösterdiği de ölçülecek.

İlk basamakta X-59’a standart bir süpersonik takip uçağı eşlik edecek. Bu nedenle bu uçuşlarda asıl odak yerdeki ses düzeyini ölçmek olmayacak. Zira takip uçağının kendi sonik patlaması, X-59’un daha düşük düzeyli sesini sağlıklı biçimde ayırt etmeyi zorlaştırabilir.

Buna karşın takip uçağında özel bir ölçüm probu bulunacak. Bu prob, X-59’un oluşturduğu şok dalgalarına ait birinci dataları toplayacak. Ayrıyeten uçağın gövdesine yerleştirilen sensörler de yüksek süratlerde oluşan tansiyonları kaydedecek.

Toplanan datalar, yılın ilerleyen devirlerinde başlaması planlanan Quesst Phase 2 testlerine temel oluşturacak. Bu basamakta NASA, X-59’un nitekim hedeflendiği üzere daha sessiz bir süpersonik uçuş sağlayıp sağlamadığını kıymetlendirecek.

Programın sonraki kısmında ise uçağın ABD’de seçilecek kimi yerleşim bölgeleri üzerinde uçurulması ve halktan geri bildirim toplanması planlanıyor. Bu geri bildirimler, gelecekte süpersonik uçuşlara yönelik kuralların değişip değişmeyeceği açısından kritik değere sahip olacak.

X-59 direkt yolcu taşımak için geliştirilmiyor. Bu uçak bir teknoloji gösterim aracı. Lakin başarılı olması halinde, gelecekte daha sessiz süpersonik yolcu uçaklarının geliştirilmesinin önünü açabilir.

CONCORDE’UN MİRASI

Concorde, 1976’dan 2003’e kadar hizmet veren ve havacılık tarihinin en ikonik yolcu uçaklarından biri olarak kabul edilen süpersonik yolcu uçağıydı. Mach 2,04 sürate ulaşabilen Concorde, Atlantik çok uçuşları klasik yolcu uçaklarına nazaran çok daha kısa müddette tamamlıyordu.

Ancak Concorde’un en büyük dezavantajlarından biri sonik patlamaydı. Bu nedenle uçak, süpersonik suratlara çoğunlukla okyanus üzerinde çıkabiliyordu. Yerleşim bölgeleri üzerindeki kısıtlamalar, Concorde’un ticari kullanım alanını daralttı.

Concorde’un emekliye ayrılmasında 2000 yılında yaşanan ölümcül kaza, 11 Eylül taarruzlarının akabinde havacılık bölümünde yaşanan daralma, yüksek işletme maliyetleri ve bakım dayanağının sona ermesi tesirli oldu. Böylelikle ticari süpersonik seyahat devri 2003’te fiilen kapandı.

NASA’nın X-59 projesi bu periyodu direkt geri getirmese de havacılıkta kıymetli bir soruya cevap arıyor: Süpersonik uçuş, yerleşim yerleri üzerinde rahatsız edici bir sonik patlama yaratmadan yapılabilir mi?

Eğer X-59 bu gayeye ulaşırsa, Londra-New York üzere uzun aralıklı rotalarda 4 saatin altındaki uçuşlar yine gündeme gelebilir. Daha kıymetlisi, süpersonik seyahat bu sefer sırf süratle değil, daha düşük gürültü düzeyiyle de havacılığın geleceğinde kendine yer bulabilir.