Ankara iki devletli tahlilde kararlı: BM Kıbrıs’ta stratejik mutabakat peşinde

BİRLEŞMİŞ Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres bu yıl sonunda vazifesinden ayrılmadan evvel yarım asırdan uzun müddettir devam eden Kıbrıs probleminde son bir denemede bulunarak tarafların önüne yol haritası manasına gelen stratejik bir mutabakat hazırlıyor. BM önümüzdeki ay mutabakatın gündeme geleceği, garantör ülkelerin de katılacağı gayri resmi Kıbrıs zirvesi düzenleme maksadıyla taraflarla yoğun temaslarda bulunuyor. Türkiye ise Rumların 2017’de İsviçre’de masayı terk etmesinden sonra Kıbrıs sıkıntısının iki devletli tahlil modelinde çözülmesi yönünde aldığı kararda ısrarcı.

BM VE AB’DE YOĞUN MESAİ

Kıbrıs’ta Türk ve Rum önderler, garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere ve ayrıyeten AB başşehirlerinde mekik diplomasisi yürüten Guterres’in şahsî Kıbrıs özel temsilcisi Maria Angela Holguin, Ankara’daki NATO zirvesi sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la görüşen AB Konseyi Başkanı Antoio Costa ve AB Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen’le görüşecek ve önümüzdeki hafta yine Kıbrıs’a gelecek.  Kıbrıslı Türk ve Rum önderler, stratejik muahede ve içerik konusunda BM’nin saklılık prensibi çerçevesinde konuşmuyor, fakat Rum idaresinin medyaya sızdırdığı ve Rum önderden bilgi alan ana muhalefet partisi AKEL Genel Sekreteri Stefanos Stefanu, AB büyükelçileriyle düzenlenen bir toplantıda, kapalı kapılar ardında konuşulan stratejik muahedenin ayrıntılarını anlattı.

İŞTE KONUŞULAN PLAN

Rum medyasında sızan ve AKEL Genel Sekreteri’nin verdiği bilgilere nazaran, BM’nin şimdi taslak evresindeki ‘stratejik anlaşma’ içeriği genel olarak şöyle:

– Türk ve Rumların iştirakindeki yeni Kıbrıs, ademi merkeziyetçi gevşek federasyon temelinde olacak. Kurucu devletlere geniş yetkiler verirken, konfederasyon ve federasyon özelliklerini birlikte taşıyacak. Başkanlık yerine, tarafların eşit olarak yer alacağı “başkanlık konseyi” bulunacak, konseyin başkanı Türk ve Rumlar arasında dönüşümlü olacak.

– Federal hükümette az sayıda bakan bulunacak, diğer yetkiler Türk ve Rum kurucu devletlere ilişkin olacak. Federal hükümette kararlar en az bir Türk bakanın onayı ile alınacak.

UYGULAMALI GEÇİŞ SÜRECİ

– Türk tarafının istediği, eşit egemenliğin tanınması ve izolasyonların kaldırılması kuralların yanıt olması maksadıyla evvel planın kıymetli kısımları uygulanmaya başlanacak. KKTC’nin Ercan havalimanı dahil deniz limanları memleketler arası trafiğe açılacak. Türk tarafının memleketler arası temasları önündeki mahzurlar kaldırılacak. Uygulama devam ederken Rum tarafının istediği toprak ödünleri (Maraş ve Güzelyurt gibi) de eş vakitli görüşülecek, iadeler başlayacak. İki yıl öngörülen geçiş sürecinden sonra tüm mevzularda mutabakat olursa plan Türk ve Rumların referandumuna sunulacak.

GARANTÖRLÜK YERİNE NATO

– Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’nin garantörlüğü yerine, içinde garantör ülkelerin de bulunduğu Fransa ve ABD’nin de yer alabileceği yeni bir NATO sistemi kurulacak. Bu sistemin başkanlığı garantör ve katılan ülkeler arasında dönüşümlü olacak, Türk askeri kademeli olarak çekilmeye başlayacak.

TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ

– Kıbrıs’ta sürecin olumlu ilerlemesiyle, AB-Türkiye münasebetlerinde hareketlenme olacak, Rum ve Yunan vetoları kalkacak, gümrük birliğinin güncellenmesi, Türkiye’nin AB savunma programı SAFE’e katkılımı ve Türk vatandaşlarına vize serbestisi üzere mevzularda ilerleme sağlanacak.

HENÜZ FİKİR AŞAMASINDA

Stratejik Anlaşma, şimdi müzakere kademesinde. Garantör ülkeler ve taraflar onay verirse, BM Genel Sekreteri yazılı bir metin haline getirecek, tüm süreç olumlu ilerlerse, önümüzdeki ay ya da daha sonra Antonio Guterres, Kıbrıs’ta taraflar, garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’in de katılacağı gayri resmi Kıbrıs zirvesi düzenleyecek.

ERHÜRMAN: FİKİRLER TARTIŞILIYOR

KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ortada şimdi bir plan olmadığını, fakat fikirlerin tartışıldığını söyledi. Erhürman, yazılı açıklamasında temmuz ayı itibariyle Kıbrıs meselesinde hareketlilik yaşanacağını çok evvelce lisana getirdiklerini hatırlatarak, “BM Genel Sekreteri’nin tahlil eforlarını destekliyoruz. KKTC ve garantör Türkiye’nin ‘evet’ demeyeceği rastgele bir fikir hayata geçmeyecek” diye konuştu.

AB ATAMASINA DIŞİŞLERİ’NDEN TEPKİ

AB Komisyonu dün Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’in yardımcısı Raffaele Fitto’yu Birlik’in Kıbrıs temsilcisi olarak atadığını duyurdu. Atamaya Dışişleri Bakanlığı’ndan reaksiyon geldi. Bakanlık Sözcüsü Öncü Keçeli, yazılı açıklamasında, “AB’nin, mevzuyla ilgili tarafsız olmadığını” hatırlattı. Keçeli, “yeni atanan yetkilinin, AB’nin bu tarafgir tavrının değişmesi ve Kıbrıs sorununun tahlilinin hâkim eşit iki devlet arasında yürütülecek müzakerelerle sağlanabileceğinin artık idrak edilmesi yönünde efor sarf etmesini bekliyoruz” sözlerini kullandı.

‘AB TARAFSIZ DEĞİL’

Atama KKTC’de de reaksiyonla karşılandı. Müzakereleri yürüten Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’ın müsteşarı Mehmet Dana, Rumların tam üye olması sebebiyle AB’nin Kıbrıs sıkıntısında tarafsız olamayacağını vurguladı ve süreç içerisinde Brüksel’in tek taraflı kararları ve tarafgir açıklamalarının buna işaret ettiğini kaydetti.