Dünyanın gözü bu dönüşümde: Askerî ezber bozuldu! Şimdi neler olacak? ‘Bu tarihi bir kırılma olabilir’

Dünya orduları, savaşların nasıl yürütüleceği konusunda tarihi bir dönüşümün eşiğinde bulunuyor. Son yıllarda yaşanan çatışmalar, askerî gücün sadece sahip olunan tank, savaş uçağı yahut savaş gemilerinin sayısıyla ölçülemeyeceğini ortaya koyarken; teknolojiye ahenk sağlama, süratli üretim ve savaş alanındaki değişimlere anında yanıt verebilme yeteneği giderek daha kritik hale geliyor.

Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş, başlangıçta birçok Batılı askerî yetkili tarafından ABD ve müttefikleri açısından hudutlu dersler içeren bir çatışma olarak görülüyordu. Bunun temel sebebi, ABD öncülüğündeki Batılı orduların hava üstünlüğüne, gelişmiş hassas güdümlü mühimmatlara ve kısa müddette büyük hasar verebilecek teknolojik kapasiteye sahip olduğuna yönelik inançtı.

Ancak savaşın uzaması, insansız hava araçlarının (İHA), elektronik harp sistemlerinin ve düşük maliyetli hassas akın araçlarının savaş alanındaki tesiri bu değerlendirmeleri değiştirdi. Bilhassa ABD ve İsrail’in İran karşısında sahip olduğu ileri teknolojiye karşın stratejik gayelerine ulaşmakta zorlanması, klâsik askerî üstünlük anlayışının yine sorgulanmasına yol açtı.

GELECEĞİN SAVAŞINDA CEPHE HATTI KAVRAMI DEĞİŞİYOR

Yeni kuşak savaşların en kıymetli özelliklerinden biri, inançlı kabul edilen arka bölgelerin artık ortadan kalkması olarak bedellendiriliyor. Geçmişte cephe çizgisinin yüzlerce kilometre gerisinde bulunan askerî üsler, lojistik merkezleri ve komuta noktaları büyük ölçüde korunabilir alanlar olarak görülüyordu. Fakat uzun menzilli füzeler, insansız hava araçları ve gelişmiş sensör sistemleri sayesinde bu bölgeler de artık direkt tehdit altında.

Bu durum sadece Ukrayna’daki Rus askerî tesisleri için değil, Basra Körfezi’ndeki Amerikan üsleri üzere dünyanın farklı bölgelerindeki stratejik noktalar için de geçerli hale geldi. Ucuz ve kolay erişilebilir sensör teknolojilerinin yaygınlaşması da büyük askerî birliklerin hareket yeteneğini sonlandırıyor. 2003 yılında ABD’nin Irak işgalinde görülen büyük zırhlı birlik hareketleri, günümüzde tıpkı biçimde uygulanması çok daha güç operasyonlar haline geldi. Zira büyük birlik yoğunlaşmaları artık küçük ve ucuz insansız sistemlerle kısa müddette tespit edilebiliyor ve hücuma uğrayabiliyor.

‘SAVAŞIN NİTELİĞİ TEMELDEN DEĞİŞİYOR’

Dünya genelindeki savunma bakanlıkları ve askerî komutanlıklar, Ukrayna savaşından hangi sonuçların çıkarılması gerektiğini kıymetlendiriyor. Federal Alman Silahlı Kuvvetleri Genel Müfettişi Carsten Breuer, savaş anlayışındaki değişimin boyutuna dikkat çekerek, “Savaşın niteliği temelden değişiyor. Silahlı kuvvetler daha süratli ahenk sağlamalı, yeni teknolojileri entegre etmeli ve süratle öğrenmelidir. Şayet ahenk sağlayamazsak zafer kazanamayız” sözlerini kullandı.

Hollanda Genelkurmay Başkanı General Onno Eichelsheim de emsal bir ikazda bulunarak savaş sırasında teknolojinin çok süratli değiştiğini belirtti. Eichelsheim, orduların değişime ayak uyduramaması durumunda savaşın birinci devrinde ağır kayıplar verilebileceğini ve daha sonra yapılacak uyarlamaların çok geç kalacağını söyledi.

Ancak tüm askerî uzmanlar yaşanan dönüşümü ‘devrim’ olarak tanımlamıyor. Washington merkezli Carnegie Vakfı kıdemli araştırmacısı Michael Kofman, savaş tarihindeki büyük teknolojik değişimlerin birçoklarının vakit içinde gelişen süreçler olduğunu belirterek, insansız hava araçları ve hassas hücum sistemlerinin kullanımındaki artışın da emsal halde kıymetlendirilmesi gerektiğini tabir etti. Kofman’a nazaran barutun savaş alanına girişi bile yüzlerce yıl boyunca eski savaş sistemleriyle birlikte varlığını sürdürdü.

YAPAY ZEKÂ SAVAŞ ALANINA GİRİYOR

Tartışmalar sürse de savaş teknolojilerinin süratle değiştiği konusunda geniş bir görüş birliği bulunuyor.
Yapay zekâ takviyeli otonom sistemler, geleceğin savaşlarının en değerli ögelerinden biri olarak görülüyor. ABD’nin İran’a yönelik hava operasyonlarında yapay zekâ takviyeli sistemlerin amaç belirleme süreçlerinde değerli rol oynadığı belirtilirken, Ukrayna da savaş alanında yapay zekâ kullanan insansız araçları etkin biçimde kullanıyor.

Alman savunma teknolojileri şirketi Helsing tarafından geliştirilen sistemler, Ukrayna ordusu tarafından kullanılıyor. Bu insansız hava araçları, işgal altındaki Güney Ukrayna bölgelerinde devriye misyonu yaparak yakıt tankerleri üzere amaçları yapay zekâ tabanlı imaj tanıma sistemleriyle tespit ediyor. Gaye belirlendikten sonra son karar insan operatör tarafından veriliyor ve araç hücum sürecini sürdürüyor.

Rusya da misal biçimde yapay zekâ takviyeli insansız sistemler geliştirmeye başladı. Moskova idaresi, bilhassa Ukrayna’daki savaşta kullanılan Molniya tipi insansız hava araçlarında insan müdahalesini azaltan teknolojilere yöneliyor. Helsing şirketinin CEO’su Gundbert Scherf, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde otonom sistemlerin savaş alanının temel ögelerinden biri haline geleceğini belirtti. Scherf, otonominin sırf yeni bir silah sistemi olmadığını, insan merkezli savaş anlayışını değiştirecek kapsamlı bir dönüşüm olduğunu söyledi.

‘2026, ASKERİ TEKNOLOJİDE TARİHİ BİR KIRILMA OLABİLİR’

Savunma teknolojileri alanında faaliyet gösteren Palantir şirketinin Avrupa operasyonlarından sorumlu yöneticisi Louis Mosley ise mevcut periyodun askerî tarih açısından kritik bir eşik olabileceğini söz etti. Mosley, 2026 yılının yapay zekâ ve otonom teknolojiler açısından barut üzere tarihî tesiri olan bir dönüm noktası olarak hatırlanabileceğini söyledi.

Ona nazaran geleceğin savaşlarında belirleyici öge sırf teknolojiye sahip olmak değil, bu teknolojiyi geliştirme ve yenileme suratına sahip olmak olacak. Zira Ukrayna savaşının gösterdiği en değerli gerçeklerden biri, birkaç ay evvel ileri teknoloji kabul edilen sistemlerin kısa mühlet içinde etkisiz hale gelebilmesi.

UKRAYNA’NIN YENİ NESİL SAVUNMA MODELİ

Ukrayna’nın savaş alanında geliştirdiği en dikkat cazibeli yeniliklerden biri, savunma tedarik sistemindeki değişim oldu. Ukrayna ordusunun Rus güçlerine verdiği kayıpların büyük kısmında insansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve yeni jenerasyon silahların tesirli olduğu belirtiliyor.

Geçtiğimiz ağustos ayında uygulamaya alınan yeni sistem kapsamında Ukrayna tugaylarına, tesirli operasyonları karşılığında ‘e-puan’ veriliyor. Bu puanlar, düşman askerleri ve ekipmanlarına verilen ziyanların insansız hava araçlarıyla kaydedilen imgelerle doğrulanmasının akabinde oluşturuluyor. Tugaylar daha sonra bu puanları kullanarak Delta savaş alanı idare sistemi üzerinden üreticilerden direkt yeni teknolojiler satın alabiliyor.

Bu metot, klasik savunma tedarik anlayışından farklı olarak savaş alanındaki muhtaçlığa nazaran süratli tahlil geliştirilmesini sağlıyor. Ukrayna merkezli savunma şirketi Fire Point’in yöneticilerinden İryna Terekh, bu sistemin askerî ve siyasi anlayışta büyük bir değişim yarattığını belirtti. Terekh, geçmişte mühendislerin makul bir tank, füze yahut insansız hava aracı üretmek üzere talimat aldığını; yeni modelde ise mühendislerin direkt cepheye giderek askerlerle birlikte meseleleri tahlil edip tahlil geliştirdiğini söyledi.

HAVA ÜSTÜNLÜĞÜ KAVRAMI YENİDEN YAZILIYOR

İnsansız hava araçları savaş alanında sadece yeni bir silah tipi olarak değil, klâsik askerî kavramları değiştiren bir öge olarak görülüyor. Evvelce hava üstünlüğü, gelişmiş savaş uçakları ve hava kuvvetlerinin denetimiyle ilişkilendiriliyordu. Fakat günümüzde daha düşük maliyetli insansız sistemlere sahip ülkeler bile rakiplerinin hava alanında önemli tehdit oluşturabiliyor.

ABD’nin dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarından biri olarak kabul edilen F-35 üzere sistemlere sahip olmasına karşın İran’ın insansız hava araçları ve füzeleriyle Basra Körfezi’ndeki kimi kritik noktaları tehdit edebilmesi, bu değişimin kıymetli örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

HIZ ARTIK SAVAŞIN EN ÖNEMLİ SİLAHI

Ukrayna, insansız hava araçlarını mevcut askerî yapının içinde küçük bir öge olarak görmek yerine başka bir savaş alanı olarak değerlendirmeye başladı. Deniz ve hava insansız sistemleri geliştiren Uforce şirketinin yöneticisi Oleg Rogynskyy, çağdaş savaşta en kıymetli ögenin vakit olduğunu belirtti. Rogynskyy, gaye tespitinden taarruz kararına kadar geçen mühletin kısaltılmasının geleceğin savaşlarında belirleyici olacağını tabir etti.

Ancak Ukrayna’nın bu hızlı dönüşüm modeli, savaş tecrübesi yaşamayan ülkeler için kolay uygulanabilir görünmüyor. Berlin’deki Hertie Okulu’ndan askeri strateji uzmanı Mauro Gilli, Avrupa ülkelerinin milyonlarca kısa menzilli insansız hava aracı üretmesi durumunda bu sistemlerin kısa müddet içinde eskiyebileceğine dikkat çekti. Bu sebeple asıl kıymetli ögenin sadece üretim kapasitesi değil, değişime ayak uydurma yeteneği olduğunu vurguladı.

The Wall Street Journal’ın “There’s a New Way of War, but Is It Evolution or Revolution?” başlıklı haberinden derlenmiştir.