‘İran ayakta kalacak fakat…’

Yeni yılın birinci günlerinde İran’da başlayan protestolar bastırıldıktan sonra İRAM Lideri Doç. Dr. Serhan Afacan’la süreci ve ABD Lideri Donald Trump’ın askeri müdahale restini konuşmuştuk. Afacan “İran toplumu monarşinin kokusunu bile duymak istemiyor. İran bugün devrilse İstek Pehlevi bu denklemin rastgele bir yerinde olabilecek bir isim değil” diyordu.

Bu röportaj 25 Ocak’ta yayımlandı. 28 Şubat’taysa ABD ve İsrail askeri harekâtı başlattı. Afacan’ı tekrar aradım, bölgedeki hareketliliğin birinci haftasını yorumlamasını istedim. Afacan bu savaşın mart sonuna kadar bile devam etmeyeceğini düşünüyor. Ne olursa olsun, İran’ın bu çatışma ortamından güç kaybederek çıkacağını söylüyor.

◊ Ali Hamaney’in akınların birinci gününde öldürülmesi ABD ve İsrail’in rejim değişikliği planlarını zedeledi mi?

Kesinlikle. ABD buna dekapitasyon diyor, liderliği ortadan kaldırma… Bununla İran rejiminin dağılacağını, hatta sarsılacağını düşünmüşse sakat bir strateji geliştirmiştir. İran’ın müesses nizamı bu vefatı çok hafif geçirdi. Bu Hamaney’in değersiz biri olmasından değil. Bunun senaryoları çok çalışıldı. Aslında açıkladılar “Biz tek bir merkezden koordine edilen bir savunma mantığıyla hareket etmiyoruz” diye.

◊ Ülkedeki İranlılarla konuştuğunuzda ne söylüyorlar?

Şu an itibariyle kentlerde büyük bir güvensizlik durumu hâkim. Minab kentindeki kız okulunun bombalanmasının akabinde uzaktan eğitime geçildi. Münasebetiyle gündelik hayatın çok sağlıklı ilerlediğini söyleyemeyiz. Lakin haziran ayında küçük ölçekli akınlar olmuştu. İran hiç şahit olmadığı bir şey yaşamıyor.

◊ Yaklaşık 40 gün evvel “Herhangi bir dış müdahaleyi başının gözünün üstünde görecek çok insan var. Bir yandan da İran İslam Cumhuriyeti’ni korumak için mevte hazır bir kesim de var” demiştiniz…

Tabii, bir kısım rejimin başına ne gelirse gelsin, kimden gelirse gelsin, bunu olumlu karşılıyor. Oburu kefenini giyip sokağa çıkacak kesim… Ortadaki kesimse, bence daha kalabalık, rejimi desteklediklerinden değil lakin akın ve karışıklığın potansiyel sonuçlarından çok korkuyor, bu nedenle tertibi destekliyorlar. Bunlara “Sabah uyanacaksınız ve rejim değişmiş olacak” dense “Allah Allah” derler. Fakat aileleri, sermayeleri, dükkânları için o sevinç gösterisine katılmıyorlar.

◊ Ataklardan evvelki süreçte veliaht İstek Pehlevi’nin ön plana çıkarıldığına şahit olmuştuk. Siz “Pehlevi İran denkleminin hiçbir yerinde olmaz” da demiştiniz. İran’da bir rejim değişikliği nasıl başarılacak?

Bir kez şunu söyleyeyim: İran’da bir rejim değişikliği
olmayacak. İran çok önemli formda karşılık veriyor lakin şunu biliyoruz, İran’ın bu savaşı kazanma ihtimali yok. Kaybetmemeye çalışıyor. Yani bu savaş hangi noktada biterse bitsin, İran müthiş bir ziyan görmüş olacak. Tekrar de rejim değişikliği olmayacak. Pehlevi’ye zati kimse gerçek bir yatırım yapmıyor. Lakin… İran bugün ne derse desin; “ABD’yle konuşmayacağız” ya da “Sonuna kadar savaşacağız”… İran bu savaştan sonra sert halini koruyamaz, bu çok açık. Bir sefer kapasite kaybına uğruyor. Bence İran İslam Cumhuriyeti ayakta kalacak lakin savaştan sonra çok büyük bir paradigma tartışmasının içinde bulacak kendisini. Bunun sonrasında da ya çok garip bir sertleşme yaşanacak ya da İran bir daha bu durumla karşı karşıya kalmamak için halini değiştirecek.

◊ İran’ın yumuşamasına şahit olacağız yani…

Bence bir noktada nükleer müzakereye oturacak. Oturmak zorunda. Ve nihayetinde, taarruzlar karşısında ayakta kaldığı için de ABD tarafından saygın karşılandığı bir ortamda ABD’yle sıkıntılarını daha sürdürülebilir bir hale getirmeye çalışacak. Öbür türlüsü mümkün değil.

‘ABD’yi tuzağa çekti’

◊ ‘Liderliği öldürdük, İran’ın nükleer hayallerini suya düşürdük’ deyip zaferini ilan ederek bu işten çekilebilir mi ABD? Gerçi “İsrail savaşın sürmesini ister” yorumları var…

Çok kolay bir okuma olabilir lakin ben şuna katılıyorum: İsrail, ABD’yi fecî bir tuzağa çekti. ABD savaşa girdi ancak bence kendileri de anlamadı neden girdiklerini. Trump bir noktada ellerini yıkayıp çıkabilir mi? Evet, her an yapabilir. Tutarlılık merakı olan bir adam da değil. Fakat Trump İsrail’i ofsayta düşürmeden buradan çıkamaz. Ya kendilerini daha büyük bir bataklıkta bulacaklar ya da İsrail’i ofsayta düşürüp bu işten çıkacaklar. Zati konuya bakış açıları da farklı. İran’da kaos devam etmiş, bunun İsrail için hiçbir ehemmiyeti yok. ABD bu noktada durmuyor.

◊ İran’ın Körfez ülkelerine yönelttiği hücumlar hakkında kamuoyu ne düşünüyor?

Biliyorsunuz, İran zati savaştan evvel şunu söylüyordu: “Bana saldıran olursa, artık bu yalnızca benim ve bana saldıran ülkenin ortasında bir savaş olmaz. Ben bunu bölgeye yayarım.” Bence İran’ın bu kadar sert gireceğini kimse varsayım etmiyordu. İran bir şeyi gözden çıkarmış. ‘Ben bu bölge devletleriyle yıllarca konuştum. Ancak olmuyor… Bu ülkelerin ABD ve İsrail’le kurduğu münasebet beni tehdit ediyor’ diye düşünüyor. Yeni bir statüko inşa ediyor lakin ‘korkunç bir komşu’ olarak… Ellerinde öteki seçenek de yok.

◊ Kara operasyonuyla ilgili söylentiler de dolaşıyor. Düşman postallarının ülkeye girmesine İran nasıl yanıt verir?

Bu yeterlice garip bir durum olur. Zira postal denince kimsenin aklına alışılmış ki İsrail askeri gelmiyor. ABD askeri bu çıkarmaları yapabilecek bir ordu olarak akla geliyor, İsrail de gerisine saklanacaktır bu türlü bir durumda. 2003’teki Irak kara operasyonu gündemde. Fakat Irak’la İran’ın alakası yok. Yüzölçümü olarak da topografik olarak da…

‘Elektrik, su ve doğalgaz kesintisi hiç olmadı’

İran’da vazife yapan gazeteci Gürkan Demir, yaşananları, genel havayı anlattı.

◊ Yaklaşık 3,5 yıl evvel İran’a geldim. Ulusal Kanal’ın Ankara temsilcisiydim. Eski İran temsilcimiz Türkiye’ye dönünce yerine talip oldum.

◊ Evvelki 12 günlük savaşı da takip ettim. Tahran’da yaşıyorum, yerleşik gazeteci olarak faaliyet yürütüyorum. Savaşın başladığı gün evvel savaş uçağının sesini duydum. Akabinde
peş peşe patlama sesleri geldi.

◊ Şu an bulunduğum meskenin önünden araba ve motosikletli bir konvoy geçiyor. İran bayrakları sallıyorlar. İki saat evvel Tahran’ın ünlü Veliasr Meydanı’ndaydım. Beşerler orada toplanmışlardı. Hayat durmadı Tahran’da.

◊ Gün içinde yoğunlukla bulunduğum bölgeler; üniversiteler, okullar, idari binalar, bankalar ve kamu dairelerinin olduğu bir alan. Bunların bir kısmı savaş nedeniyle tatil edildi. Kamu daireleri ve bankalar yüzde 50 kapasiteyle çalışıyor. Kentin kuzeyine ve güneyine gittiğimizde daha farklı bir tablo var. Mağazalar, marketler, manavlar açık. Restoranlar ve kafeler savaşa karşın açık. Elektrik, su ve doğalgaz kesintisi hiç olmadı.

◊ İnsanlarda İran’ın ABD’yi yeneceğine dair genel görüş var. Beşerler şehit olmaktan, hayatlarını kaybetmekten zerre korkmuyor. Meydanlara gelen beşerler sembolik olarak kefen giyiyor.

Uygar Taylan