Hormonlarla ilgili hakikat bilinen yanlışlar: Kortizol berbat mü, testosteron saldırgan yapar mı?

Ergenlik hormonlarının birinci kere ergenlikte üretildiği düşünülür fakat bu gerçek değil. Uzmanlara nazaran östrojen, progesteron ve testosteron üzere hormonlar anne karnında ve bebeklik devrinde de etkindir. Bilhassa “mini ergenlik” denilen devirde, bebeklerin üreme hormonlarında süreksiz bir hareketlilik görülür.

Mini ergenlik ekseriyetle hayatın birinci aylarında görülür. Uzmanlar, bu periyodun ilerideki doğurganlık sistemi için hazırlayıcı olabileceğini belirtiyor. Erkek bebeklerde testosteron düzeyleri kısa müddetliğine hayli yüksek bedellere çıkabilir.

Bazı davranışların “4 yaş testosteron patlaması” ile açıklandığı olur. Fakat uzmanlara nazaran bunu destekleyen güçlü bir delil yok. İki ile 10 yaş arasında üreme hormonları açısından çoklukla epeyce sakin bir periyot yaşanır.

Hormonlar sırf bayanları ilgilendiren bir bahis değil. Bayanlarda regl ve menopoz üzere süreçlerde hormonlar daha görünür hale gelse de erkekler ve bayanlar temelde birebir hormonlara sahiptir. Fark, bu hormonların seviyelerinde ortaya çıkar.

Kadınlarda testosteron, erkeklerde de östrojen bulunur. Uzmanlara nazaran doğurganlık konusu bir kenara bırakıldığında kortizol, insülin, tiroit hormonları ve kan şekeri üzere birçok hormonal sistem bayan ve erkeklerde ortak biçimde işler.

Testosteronun direkt saldırganlık yaptığı niyeti büyük ölçüde yanlış kabul ediliyor. Uzmanlara nazaran testosteron, nitekim düşük düzeyleri olan erkeklere tıbbi denetim altında verildiğinde inançlı olabilir ve kimi şahıslarda ruh hali ile ömür kalitesini artırabilir.

Sorun ekseriyetle tıbbi denetim dışında, kas yapmak emeliyle çok yüksek dozlarda kullanılan anabolik steroidlerde ortaya çıkar. Uzmanlar, gereğinden çok yüksek dozların beynin his ve kaygıyla bağlantılı bölgelerini etkileyerek saldırganlığı tetikleyebileceğini belirtiyor.

Kortizol birçok vakit “kötü hormon” üzere anlatılır. Meğer kortizol bedenin temel gerilim hormonudur ve kısa vadede işe fayda. Değerli bir toplantı, tehlike ya da tartışma sırasında dikkati artırabilir, daha uyanık ve hazır hissetmeyi sağlayabilir.

Uzmanlara nazaran asıl sorun kortizolün kısa periyodik yükselmesi değil, gerilim yansısının daima hale gelmesidir. Daima yüksek gerilim, uyku, beslenme, hareket ve toplumsal münasebetlerle birlikte ele alınmalıdır. “Kortizol dengeleyici” diye pazarlanan eserlerin ise güçlü bilimsel ispatlara dayanmadığı belirtiliyor.

Annesi güç menopoz geçiren herkesin tıpkı süreci yaşayacağı fikri yanlışsız değil. Uzmanlara nazaran genetik, son adet periyodunun zamanlamasında değerli rol oynayabilir. Fakat menopoz tecrübesi bireyden şahsa önemli biçimde değişebilir.

Ergenlik yıllarının akabinde östrojenin tesiriyle kemiklerin büyüme plakları kapanır ve uzunluk uzaması durur. Bu sebeple çocuklarda büyüme geriliğinden şüpheleniliyorsa, uzmanlar ergenlik beklenmeden kıymetlendirme yapılmasının değerli olduğunu söylüyor.

Çocukluk çağında fazla kilolu ya da obez olmak, hormon sistemiyle alakalı sonuçlar doğurabilir. Uzmanlara nazaran erken çocuklukta fazla kilo, ergenliğin daha erken başlamasıyla irtibatlı olabilir. Beynin hormonları yöneten merkezi, aşırı kilo durumunda ergenliği başlatan sinyalleri daha erken verebilir.

“Hormonları dengelemek” tabiri sosyal medyada sık kullanılıyor. Lakin uzmanlara nazaran hormonlar zati beden tarafından çok hassas bir sistemle düzenlenir. Hormon düzeylerinin gün içinde ya da ömrün farklı periyotlarında değişmesi her vakit sorun manasına gelmez.

Uzmanlar, hormonları dengelediği söylenen birçok destek eserin güçlü bilimsel delillerle desteklenmediğini vurguluyor. Hormonlarla ilgili belirti ve kuşkularda en gerçek yol, rastgele eser kullanmak yerine tabip değerlendirmesi ve gerekli testlerle ilerlemek.