Batı’nın İran ikilemi: Avrupa, savaşta sessiz fakat kritik rol üstleniyor

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa’yı savaşta İran’ın yanında olmakla eleştiriyor ama kıtada birçok ülke, ABD’ye sessiz ancak hayati takviye veriyor. Avrupa’da pek çok ülke ABD’nin İran’a başlattığı savaşı sert sözlerle kınasa da perde gerisinde askeri üsleri, ABD ordusunun son yıllarda düzenlediği en karmaşık lojistik operasyona dayanak veriyor.

Yetkililerin açıklamalarına nazaran, ABD’ye ilişkin bombardıman uçakları, dronlar ve gemiler son haftalarda Birleşik Krallık, Almanya, Portekiz, İtalya, Fransa ve Yunanistan’daki üslerde yakıt ikmali yaptı, silahlandı ve havalandı.

Alman ve Amerikan yetkililerden edinilen bilgilere nazaran, hücum dronları ABD’nin İran’a düzenlediği operasyonun merkezi pozisyonundaki Almanya’daki büyük Ramstein Üssü’nden yönlendiriliyor. Heavy B-1 bombardıman uçakları, Birleşik Krallık’taki RAF Fairford Üssü’nde mühimmat ve yakıt ikmali yaparken görüntülendi. Dünyanın en büyük savaş gemisi USS Gerald R. Ford, Girit’teki deniz üssüne demirledi ve geçirdiği yangın sonrası burada onarılıyor.

‘AVRUPALI MÜTTEFİKLER SON DERECE DESTEKLEYİCİ’

Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Kumandanı Orgeneral Alexus Grynkewich, Amerikan Senatosu’nda yaptığı konuşmada, Avrupalı müttefiklerinin “son derece destekleyici” olduğunu belirtti.

Yaklaşık 40 Amerikan askeri üssüne ve 80 bin Amerikan çalışanına konut sahipliği yapan Avrupa, ABD’nin Orta Doğu ve Afrika’daki operasyonlarında sıçrama tahtası misyonu görüyor. Alexus Grynkewich Avrupa’daki üslere ait değerlendirmesinde, “Mesafeler daha kısa, maliyet daha düşük ve müttefiklerimizle oluşan ağ sayesinde askeri gücümüzü alana yansıtmak çok daha kolay” dedi.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz. Fotoğraf: AP

Trump yıllardır, Avrupalı muhataplarının ordularına gereğince yatırım yapmadıklarından keder yanıyor ve ABD’nin NATO’ya verdiği takviyesi çekebileceğini ima ediyor. Buna son örnek ise, Avrupalıların Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere eşlik etme davetlerini geri çevirmesi. ABD Başkanı sosyal medya hesabından Cuma günü yaptığı ilgili paylaşımda “KORKAKLAR, biz de bunu UNUTMAYACAĞIZ” diye yazdı.

Destansı Öfke operasyonu aslında, ABD’nin askeri varlığını kıtadan büsbütün çekmesi durumunda ödeyebileceği bedeli gösteriyor. Avrupalı ülkelerin orduları Soğuk Savaş’ın bitmesiyle küçülmüş olsa da bu ülkeler ABD için muteber müttefik olmayı sürdürüyor. Avrupalı hükümetlerle büyük ölçüde Sovyetler Birliği periyodunda varılan ikili mutabakatlar ağı, ABD’ye Avrupa’daki üslere mühimmat, teknoloji ve işçi konuşlandırma imkanı tanıyor.

‘AVRUPA’NIN POZİSYONU KITAYI ÇOK ÖZEL KILIYOR’

ABD Avrupa Komutanlığı’nın eski operasyonlar yöneticisi emekli Tümgeneral Gordon B. Davis, bahisle ilgili açıklamasında, “Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya’nın kesişiminde yer alan Avrupa’nın bu pozisyonu, kıtayı her tarafa süratlice konuşlanma açısından çok ülkü kılıyor” tabirine yer verdi.

Avrupa’daki üsler, ABD’nin istihbarat ve keşif kapasitesi açısından kritik ehemmiyete sahip. Uçaklar, ABD’ye tekrar uçarak saatlerce vakit harcamak yerine, Avrupa topraklarında yakıt ve silah ikmali yapabiliyor. Analistlere nazaran ise, kelam konusu üsler, ABD’nin kendi topraklarına yönelik tehditleri süratle tespit edebilmesine, Rusya’ya gözdağı vermesine ve öteki ülkelere güç gösterisi yapabilmesine imkan sağlıyor.

Bu nizam, son çatışmalar sırasında da bir imtihandan geçiyor zira Avrupalı önderler, güç fiyatlarını arttıran ve seçmenleri ortasında hiç de kabul görmeyen bu savaşı direkt destekliyormuş üzere görünmekten çekiniyor. Ayrıyeten, ABD’yi de yabancılaştırmak istemiyorlar. Politik muhalefet ise şimdi alanda operasyonel sınırlamalara dönüşmüş değil. Doğal İspanya hariç… İspanya, ABD ile ortak askeri üslerinin İran taarruzlarında kullanılması talebini reddetti. İspanya’daki üslerde konuşlu kimi Amerikan uçakları Almanya ve Fransa’daki üslere nakledildi.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer da Tahran’a taarruzlar birinci başladığında ABD’ye ülkesindeki hava üslerini kullanma müsaadesi vermemişti ama sonra tavrını değiştirdi. İngiltere savaşın ilerleyen günlerinde, ABD’ye hem RAF Fairford hem de Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia üslerinden İran füze rampalarını maksat alan “müdafaa” gayeli bombardıman uçuşları gerçekleştirebileceğini açıkladı.

Alman yetkililer de İran’a düzenlenen askeri harekata dahil olmadıklarını tekraren vurguladı. Başbakan Friedrich Merz ve Savunma Bakanı Boris Pistorius “Bu bizim savaşımız değil” diyerek, savaşa direkt dahil olmayı reddetti. Lakin Almanya operasyonu kolaylaştıracak altyapı takviyesi sunmayı sürdürüyor.

RAF Fairford Üssü’nde bir Amerikan uçağı. Fotoğraf: Alamy

Almanya’da bulunan Ramstein Hava Üssü, ABD’nin dünyadaki en büyük üslerinden biri ve bütün Orta Doğu operasyonunda kritik bir hub pozisyonunda. Amerikan ordusundan yetkililer, bilhassa dron harekatı ve uzun menzilli füze saldırısı uyumu için üssün komuta, bağlantı ve data transferi açısından merkezi bir noktada olduğunu lisana getiriyor.

Üs, C-17 ve C-130J üzere nakliye uçaklarıyla işçi, mühimmat ve ekipmanı Körfez bölgesine taşıyarak ABD, Avrupa ve Körfez ortasında bir hava köprüsü oluşturuyor. Üstelik, ABD’nin kendi toprakları dışındaki en büyük askeri hastanesi de üssün yakınlarında bulunuyor.

Ayrıca, Spangdahlem Hava Üssü ve Stuttgart’taki komuta karargahı olmak üzere ABD’nin Almanya’daki öbür tesisleri, kuvvet konuşlandırma ve stratejik planlama mevzularında dayanak rolü üstleniyor.

Başbakanlık’tan yapılan açıklamada, ABD’nin İran savaşında Ramstein ve öteki üsleri kullanabildiği ve yıllar evvel yapılan mutabakatlar doğrultusunda Alman hükümetinin ABD’nin operasyonlarında hiç tesiri olmadığı kaydedildi.

Wall Street Journal’daki habere nazaran, İtalya’daki Aviano Hava Üssü, İran’a yönelik uzun menzilli bombardıman vazifelerine imkan tanıyan ve yakıt ikmal uçaklarına konut sahipliği yapan değerli bir ABD Hava Kuvvetleri tesisi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, İtalyan üslerindeki ABD operasyonlarının “bombardıman içermediğini” tabir etti.

Benzer biçimde Fransa da Istres-Le Tubé Hava Üssü’nde Amerikan uçaklarına yakıt ikmali müsaadesi verdi. Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin konuyla ilgili değerlendirmesinde, “Yakıt ikmal uçağı bir akaryakıt istasyonudur, savaş uçağı değil” dedi. Romanya da Amerikan lojistik ve istihbarat varlıklarına mesken sahipliği yapmayı kabul etti.

Portekiz’deki Lajes Hava Üssü ise, ABD’nin operasyonlarında kıymetli bir merkez misyonu görüyor ve son devirde çok sayıda Amerikan yakıt ikmali uçağına konut sahipliği yapıyor.

Girit’teki Souda Körfezi de sırf hayati bir derin su limanı değil, tıpkı vakitte Akdeniz’de ABD’ye ilişkin Rivet Joint casus uçaklarının havalanabildiği ve inançlı irtibat altyapısına sahip az sayıdaki ileri üsten biri. Açık kaynaklardan edinilen bilgilere nazaran, bu uçaklar sinyal istihbaratı toplamak emeliyle İran üzerinde uçuşlar gerçekleştiriyor.

King’s College London’dan savunma uzmanı Bence Nemeth, Avrupa’nın ABD’nin dünya genelindeki güç projeksiyonunun temel taşı olmaya devam ettiğini belirterek, Avrupa ile bu bağları koparacak rastgele bir atağın “ABD için devasa bir kayıp” olacağını tabir etti ve ekledi:

“Bu durum vakit, para ve kaynak maliyeti doğurur.”