‘Kendimizle kurduğumuz bağlantı zihinsel dayanıklılığımızı etkileyen en değerli faktör’

Spor psikolojisi uzmanı, zihinsel dayanıklılık ve performans danışmanı Dr. Sema Özer Özdemir mesleğine finans kesiminde başlamış. Spor psikolojisi alanında yüksek lisans ve doktorasını tamamladıktan sonraysa mesleğine yeni bir yön vermiş. Yaklaşık 15 yıldır atletler, ekipler ve iş dünyası profesyonelleriyle çalışan Özdemir’le ‘Zorluklar Karşısında Güçlenmek, Belirsizlikte Yolunu Bulmak’ altbaşlığını taşıyan ‘Zihinsel Dayanıklılık’ adlı ilk kitabı vesilesiyle buluştuk. 

◊ Kitabınız için Abdullah Avcı’dan Mete Gazoz’a 38 isimle röportaj yapmış ve zorlandıkları anlarda onları yolda tutan kendi içsel mottolarını sormuşsunuz…

Okuyucunun sırf teorik bilgi edinmesini değil, birebir vakitte gerçek ömür öykülerinden ilham almasını da istedim. Zira zihinsel dayanıklılık sadece ‘başardım’ diyenlerin öyküsü değil. Bilakis, bugün başarılı olarak gördüğümüz pek çok insanın o noktaya gelene kadar tekraren kusur yaptığını, geriye düştüğünü, zorlandığını ve tekrar ayağa kalkmanın yollarını aradığını görürüz. Kitapta muvaffakiyetin sırf sonucunu değil, o sonuca giderken yaşanan zorlanmaları, kırılma anlarını ve kişinin yine yoluna nasıl devam ettiğini görünür kılmak istedim.

◊ Zihinsel dayanıklılık sistemli çalışma ve profesyonel dayanakla güçlenebilir mi?�

Evet. Zihinsel dayanıklılık doğuştan gelen ve değişmeyen bir özellik değil. Birtakım beşerler kişilik özellikleri sebebiyle uğraş etmeye, belirsizlikle baş etmeye ya da zorlanmalar karşısında tekrar harekete geçmeye daha yatkın olabilir. Lakin kişi yanlışsız usullerle çalışarak düşünme biçimini, hislerini yönetme hünerini ve zorluklar karşısındaki reaksiyonlarını geliştirebilir.

◊ Kitapta pratikler de var mı?

Kitapta 7 adımlı bir model aktarıyorum: Maksat belirleme, benlik algısı, his düzenleme, içsel motivasyon, odaklanma, optimist zihin deseni ve özdisiplin. Bu adımları hayatına katan kişi, zihnini yine düzenleyebilir. Bunun arkasında nöroplastisite var: Alışkanlıklarınızı değiştirdikçe beyninizdeki kontaklar da değişir.

◊ İnsanlar zihinsel dayanıklılık konusunda en çok hangi pürüzlerle karşılaşıyor?

Süreç herkeste farklı işliyor. Bana nazaran en belirleyici faktörlerden biri inanç sistemlerimiz. Çocukluktan itibaren aileden, içinde büyüdüğümüz kültürden birçok fikir ve davranış kalıbı öğreniyoruz. Akabinde tecrübelerimiz devreye giriyor ve ‘Bunu yapabilirim’ ya da ‘yapamam’ üzere inançlar geliştiriyoruz. Vakitle bu inançlar kendimizle konuşma biçimimizi ve dünyayı algılayışımızı şekillendiriyor. Kendimizle ilgimiz büyük ölçüde bu inançlar üzerine kuruluyor. Zihinsel dayanıklılığın temelinde bu alakanın yattığını düşünüyorum.

◊ Kitapta içsel konuşmaların değerinden de bahsediyorsunuz…

Kendinizi negatif konuşmada yakaladığınızda onu değiştirebilirseniz içsel konuşmalarınızı düzenleyebilirsiniz. Bu zihninizin dağıldığı yerleri ortadan kaldırır. Sizi odaklanmanız gereken şeye yönlendirir. Anın içinde olduğunda insan yarışa devam edebilir, esnek olabilir, karar verebilir, süratli aksiyon alabilir ve düştüğü yerden kalkabilir. Yani zihin ne geçmişte ne gelecekte olur; “Ne yapmam gerektiğini biliyorum” diyerek sorumlulukları yerine getirebilir.

Tecrübeli isimler ne diyor?

‘Tekrar ettiğim kelam: Sürece güven’

Mete Gazoz, olimpik okçu

Zorlandığım anlarda kendime söylediğim birçok manalı kelam var. Fakat en sık tekrar ettiğim kelam “Sürece güven”dir. Bu benim mottom. Başarılarımın arkasındaki en büyük destek, sürece olan inancımdır.

‘Gelişim istikrarın eseridir’

Abdullah Avcı, teknik direktör

İşler berbat gittiğinde, yarışta kazanamadığımda, moralim bozulduğunda yola devam etmemi sağlayan inancım “Bir dahakine daha uygunu için bugünü gerçek tahlil et”, “Yarının bugününden daha güzel olsun”, “Gelişim istikrarın eseridir” bakış açılarıdır.

‘Bir kere daha yapabilirsin’

Ayşe Begüm Onbaşı, aerobik jimnastik dünya şampiyonu

Çok zorlandığım anlarda ya da işler güzel gitmediği vakitlerde kendime söylediğim tek bir şey var; “Sen bunu yapabildin, bir defa daha yapabilirsin”. Bu kelam beni süratlice yükselten bir kelamdır.

‘Niçin düştüğümü araştırdım’

Kadir Kelleci, Türkiye dağ bisikleti şampiyonu

Arazide gerekli lastik hava basıncını bilmezdim fakat vakitle öğrendim. Sonra “Niçin düşüyorum” diye araştırdım, pilatese ve yogaya başladım. Kondisyonumu güçlendirdim. Beslenmemi ve uyku sistemimi tekrar şekillendirdim. Kusurlarımdan sonra kesinlikle sebeplerini ve yeni yollarımı belirledim.

‘Yeniden yola çıkabilmek…’

Eda Sayın, ultra maraton yüzücüsü

Bazen hayatta her şeyi yanlışsız yapsanız bile sonuç olmayabilir ya da yanlış olabilir. Değerli olan, bu belirsizlikler karşısında pes etmemek, ahenk sağlayabilmek ve yine yola çıkabilmek.  Bir sonraki dalga, soğuk su, rüzgâr ne vakit gelecek? Bunları bazen bilemezsin ancak geldiğinde ona ahenk sağlarsın.