Hepimizin takvim yaşı birebir süratte ilerliyor. Fakat bedenin gerçek durumu, her vakit nüfus cüzdanındaki yaşla birebir şeyi söylemiyor. Bilim insanları bu yüzden son yıllarda “biyolojik yaş” kavramına daha fazla odaklanıyor.
Biyolojik yaş; kolesterol, insülin, iltihap göstergeleri ve gibisi biyobelirteçler üzerinden bedenin ne kadar yıprandığını anlamaya çalışan bir ölçüm olarak görülüyor.
Sidney Üniversitesi tarafından yürütülen yeni araştırmada 65-75 yaş aralığındaki 104 kişi incelendi. İştirakçiler 4 hafta boyunca farklı beslenme programlarına ayrıldı.
Araştırmanın dikkat çeken tarafı, değişimin çok kısa müddette gözlenmesiydi. Zira yaşlanma denince birçok insanın aklına yıllar içinde oluşan tesirler geliyor. Bu çalışmada ise 1 aylık beslenme müdahalesi sonrası birtakım biyolojik yaş göstergelerinde düşüş saptandı.
Araştırmacılar iştirakçilerin bedenindeki değişimi tek bir kıymete bakarak ölçmedi. Bunun yerine kolesterol, insülin ve C-reaktif protein üzere 20 farklı biyobelirteç birlikte değerlendirildi.
Bu biyobelirteçler bedenin metabolik durumu, iltihap düzeyi ve genel fizyolojik dayanıklılığı hakkında fikir verebiliyor. Yani araştırma, “kişiler gençleşti” demekten çok, bedenlerinde yaşlanmayla alakalı kimi göstergelerin değiştiğini söylüyor.
Katılımcılar 4 başka beslenme kümesine ayrıldı. Bu kümelerin 2’si omnivor, yani hem hayvansal hem bitkisel protein içeren diyetlerden oluştu. Öbür 2 küme ise yarı vejetaryen olarak düzenlendi.
Tüm kümelerde proteinin toplam güçteki hissesi yüzde 14 olarak belirlendi. Fakat protein kaynağı, yağ oranı ve karbonhidrat oranı kümelere nazaran farklılaştırıldı.
Araştırmada en güçlü istatistiksel inançla sonuç veren küme, yağ oranı daha düşük ve karbonhidrat oranı daha yüksek omnivor beslenme kümesiydi.
Bu kümede gücün yüzde 14’ü proteinden, yüzde 28-29’u yağdan, yüzde 53’ü ise karbonhidrattan geldi. Yani sonuç, “karbonhidrat büsbütün zararlı” fikrini de tek başına doğrulamıyor. Burada asıl problem, karbonhidratın tipi ve genel beslenme tertibi.
Araştırmaya nazaran hayvansal protein ya da toplam yağ oranını azaltan kümelerde biyolojik yaş göstergelerinde düşüş görüldü. Buna karşılık, iştirakçilerin başlangıçtaki beslenmesine en çok benzeyen yüksek yağlı omnivor kümede manalı bir değişim saptanmadı.
Bu sonuç, bilhassa ileri yaşlarda küçük beslenme ayarlarının bile bedendeki birtakım ölçülebilir işaretleri etkileyebileceğini düşündürüyor.
Çalışmada yarı vejetaryen kümelerde proteinin yüzde 70’i bitkisel kaynaklardan geldi. Bu, etin büsbütün bırakılması manasına gelmiyor; fakat baklagiller, kuruyemişler, tahıllar ve öbür bitkisel kaynakların daha fazla yer tuttuğu bir model manasına geliyor.
Genel beslenme rehberleri de fasulye, mercimek, nohut ve bezelye üzere baklagillerin hem protein hem lif açısından kıymetli seçenekler olduğunu vurguluyor.
Bu araştırma “eti büsbütün bırakın” sonucu çıkarmıyor. Çalışmanın söylediği şey daha sonlu: Hayvansal protein ya da yağ oranı azaltıldığında birtakım biyolojik yaş göstergelerinde olumlu değişimler görülebilir.
Uzmanların genel önerisi de daha istikrarlı: İşlenmiş etleri azaltmak, yağsız etleri tercih etmek, balık, baklagil, yumurta ve süt eserleri üzere kaynakları istikrarlı kullanmak.
Sağlıklı beslenme tekliflerinde en sık vurgulanan noktalardan biri işlenmiş et tüketimini sınırlamak. Salam, sosis, sucuk, pastırma ve gibisi eserler hem tuz hem doymuş yağ açısından günlük beslenmede kolay kolay sonu aşırabiliyor.
Bu nedenle ileri yaşlarda yalnızca “ne kadar protein alıyorum?” sorusu değil, “proteini nereden alıyorum?” sorusu da değer kazanıyor.
Araştırmada yağ oranı değerli görünse de yağın tamamını düşman ilan etmek gerçek değil. Bedenin birtakım vitaminleri kullanabilmesi için yağa muhtaçlığı var.
Burada asıl ayrım, yağın cinsinde ortaya çıkıyor. Zeytinyağı, ayçiçek yağı, kanola yağı, kuruyemiş ve tohumlar üzere doymamış yağ kaynakları; tereyağı, iç yağ, yüksek yağlı işlenmiş eserler ve fazla doymuş yağ içeren besinlerden daha sağlıklı seçenekler olarak öne çıkıyor.
Daha bitkisel yüklü beslenmenin değerli avantajlarından biri de lif alımını artırması. Lif; bağırsak sıhhati, tokluk hissi ve kan şekeri denetimi açısından kıymetli bir dayanak sağlayabiliyor.
Tam tahıllar, sebzeler, meyveler, mercimek, nohut, kuru fasulye ve bezelye üzere besinler bu açıdan öne çıkıyor. İleri yaşlarda bağırsak tertibi ve metabolik sıhhat için bu küme daha da bedelli hale geliyor.
İleri yaşta protein azaltılırken dikkat edilmesi gereken değerli bir nokta var: Kas kaybı. Yaş ilerledikçe kas kütlesi ve kas gücü azalabiliyor. Bu nedenle “hayvansal proteini azalttım” diyerek toplam proteini yetersiz bırakmak yanlışsız değil.
Daha sağlıklı yaklaşım, proteini büsbütün kısmak yerine kaynakları çeşitlendirmek. Baklagiller, yoğurt, yumurta, balık, yağsız et, kuruyemiş ve uygun bitkisel proteinler istikrarlı biçimde kullanılabilir.
Beslenme tek başına mucize yaratmaz. İngiliz Diyetetik Derneği, ileri yaşlarda kas, kemik ve eklem sıhhati için besleyici bir diyetle birlikte hareketin de değerli olduğunu vurguluyor.
Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite, istikrar idmanları ve uzun müddet hareketsiz kalmamak ileri yaş sıhhati için güçlü dayanaklar ortasında yer alıyor. Yani tabaktaki değişim, günlük hareketle birleştiğinde daha manalı hale geliyor.
Araştırmacılar bu bulguların umut verici olduğunu lakin kesin sonuç manasına gelmediğini belirtiyor. Çalışma 4 hafta sürdü ve iştirakçiler belli sıhhat kriterlerine nazaran seçildi.
Bu nedenle sonuçların uzun vadede hastalık riskini azaltıp azaltmadığı, farklı yaş kümelerinde tıpkı tesirin görülüp görülmeyeceği ve biyolojik yaş göstergelerindeki değişimin kalıcı olup olmadığı şimdi bilinmiyor.
Bu araştırmanın en değerli bildirisi şu: Yaş ilerledikten sonra da beslenme değişiklikleri bedende ölçülebilir tesirler yaratabilir. Lakin bunu “4 haftada gençleşme reçetesi” üzere okumamak gerekiyor.
Daha az işlenmiş et, daha fazla baklagil, ölçülü sağlıklı yağ, lifli karbonhidratlar, kâfi protein ve sistemli hareket; ileri yaşta sıhhati destekleyen daha gerçekçi ve inançlı bir yol sunuyor. Bilhassa kronik hastalığı olanların yahut ilaç kullananların ise beslenme değişikliğini doktor ya da diyetisyenle planlaması gerekiyor.
Harry Potter dizisinden yeni fragman: Hogwarts’ta neler var?
Tabiattan toplayıp demetini 50 liradan satıyorlar. Kıymetli bir geçim kaynağı
15 yıl birikim yaptı şimdi kendi işinin işvereni
Tıp tarihinde bir ilk! Retinal nakil yapıldı, yıllar sonra tekrar görmeye başladı
Taburcu olan Cem Yılmaz fotoğraf paylaştı. Masadaki su böreği dikkat çekti
Tuzlu Kahve dizisi birinci kısmıyla bu akşam Star’da başlıyor
Mutfakların vazgeçilmeziydi artık unutuldu. Kendi kendine bu işi öğrenmiş
