Okul müdürlerinin birinci yılı güç geçiyor

Türkiye’de yeni okul müdürü olmuş öğretmenlerle yapılan bir akademik araştırma, yöneticiliğin birinci yıllarının çok zorlayıcı olduğunu ortaya koydu. İngiltere merkezli Management in Education mecmuasında de yayımlanan çalışma, Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim İdaresi Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Er ve doktora öğrencisi Seda Eskiciöz tarafından yürütüldü. Ankara’nın merkez ilçelerinde vazife yapan ve daha evvel yöneticilik tecrübesi bulunmayan 13 okul yöneticisiyle yüz yüze gerçekleştirilen çalışmada, çiçeği burnunda okul müdürlerinin yaşadığı zorluklar aktarıldı.

Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim İdaresi Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Er

MESLEKİ DAYANIKLILIK SINANIYOR
Yeni müdürlerin değerli bir kısmı birinci aylarda okul kültürüne ilişkin yazılı olmayan kuralları anlamakta ve bu kurallar karşısında nasıl bir tavır alacağı konusunda zorluk yaşıyor. Vazife tarifi ve sonlarının net olarak çizilmemiş olması da bu zorluğu artırıyor. Öbür yandan yeni müdürlerin büyük bir kısmı bürokratik süreçler nedeniyle rol meçhullüğü yaşıyor ve iş yükünün artmasından yakınıyor. İştirakçiler, resmî olarak yetkili olsalar da okul içindeki istikrarları kurmanın ve tecrübeli öğretmenlerle itimat alakası oluşturmanın vakit aldığını belirtiyor. Araştırmanın sonucuna nazaran birinci yıl mesleksel dayanıklılığının sınandığı bir devir olarak öne çıkıyor.

SİSTEMİN ÇARESİZ AKTÖRLERİ
Ayrıca çalışmada yeni müdürler kendilerini “sistemin en çaresiz aktörleri” olarak da tanımlıyor. Yüksek sorumluluk seviyesine karşın özlük hakları ve garantiler konusunda hudutlu düzenlemelere sahip olduklarını belirten müdürler, karar süreçlerinde inisiyatif alanlarının dar olduğunu söz ediyor. İştirakçilerin bir kısmı, hem öğretmenlere hem velilere hem de ilçe idaresine karşı birebir anda hesap vermek durumunda kaldıklarını lakin kâfi takviye görmediklerini lisana getiriyor.

NE ÖĞRETMEN NE YÖNETİCİ
Araştırmacılardan Doç. Dr. Emre Er, bulguların okul yöneticiliğinin profesyonel olarak gereğince yapılandırılmadığını belirterek, “Yeni müdürler yönlendirme dayanağı göremiyor. Birinci 3-6 ayda önemli bir yalnızlık yaşıyorlar. Tükenme belirtileri ortaya çıkıyor, hatta kimileri varoluşsal bir krizden kelam ediyor. Sistem içinde okul müdürleri birçok vakit “ne tam öğretmen ne de tam yönetici” pozisyonuna sahip olabiliyor. Var olmak da sıkıntı, bırakmak da. Hem öğretmenlere hem velilere hem de üst idareye karşı sorumlular fakat karar ve takviye düzenekleri birebir ölçüde güçlü değil” dedi.

Seda Eskiciöz

BÜROKRASİ PEDAGOJİK LİDERLİĞİ GEÇTİ
Görüşmeleri yaklaşık bir buçuk yıl evvel yaptıklarını belirten eğitimci ve YTÜ doktora öğrencisi Seda Eskiciöz ise araştırmayı şöyle anlattı:
“Müdürlerle birebir görüştük. İştirakçilerin bir kısmı ‘İlk defa birileri bize ne yaşadığımızı sordu’ dedi. Yapılan derinlemesine görüşmelerden birebir cümlelerini aktararak yazdık. Araştırmanın dikkat çeken başlıklarından biri de merkezi yapı ve bürokratik süreçler oldu. Müdürler, ağır evrak, yazışma, mevzuat takibi ve onay sistemlerinin pedagojik liderlik rollerini geri plana ittiğini aktardı. Okul bütçesi ve kaynak kullanımı konusunda hudutlu hareket alanı bulunduğunu tabir eden iştirakçiler, yenilikçi uygulamaların birçok vakit üst makamların onayına bağlı olduğunu söyledi.”

MÜDÜRLER NE DEDİ?
Çalışmada kendilerini daha rahat söz edebilmeleri için müdürlerin gerçek isimleri yerine edebiyat ve mitoloji dünyasından takma isimler kullanıldı. Araştırmaya katılan müdürler kendilerini şu cümlelerle söz etti:
*Gregor: ‘Burada işler bu türlü yürümez diyorlardı lakin kimse ‘burada’nın ne manaya geldiğini anlatmıyordu. Yazılı olmayan çok fazla kural vardı.
* Victor: Unvan vardı ancak yol haritası yoktu. Gerçek tesir alanımın nerede başladığını bilmiyordum.
* Atlas: Güya oyun ortasında sahneye çıkmış üzereydim. Herkes rolünü biliyordu, bir tek ben bilmiyordum.
* Jane: Uzlaşmaya çalıştığımda zayıf göründüm, kararlı davrandığımda ise dinlememekle suçlandım. Daima ince bir çizgide yürüyordum.
* Watson: Sınıflarda olacağımı hayal ediyordum lakin kendimi tam vakitli bir mevzuat ve evrak takipçisi olarak buldum.
* Sisyphos: Her gün kayayı doruğa yuvarlamak üzereydi. Tam rahatlayacağım derken yeni bir yazı geliyor yani kaya geri yuvarlanıyordu.
* Ishmael: Bu kadar yalnız olacağımı beklemiyordum. Öğretmenlere sıkıntı yanamıyorsunuz, üstlerinize de zayıf görünmek istemiyorsunuz.
* Raskolnikov: Her karar zihnimde bir mahkemeye dönüşüyordu. Yönetmeliğe uysam içim rahat etmiyor, vicdanımı dinlesem risk alıyordum.