Hücrelerimiz Antroposen’de yaşıyor

Kanserin içinde büyüdüğü dünyadan kelam etmek istiyorum.
Çünkü insan sıhhati, soluduğumuz havadan, sudan, besinden, kentten ve toprağın kimyasından başka düşünülemez.
Bilim insanları içinde yaşadığımız çağı “Antroposen” diye isimlendiriyor.
Yani insanın, artık sırf tabiatın bir modülü değil, doğayı değiştiren, dönüştüren, hatta gezegenin hafızasına iz bırakan bir güç hâline geldiği çağ.
Ama Antroposen sadece iklim krizi demek değil.
Aynı vakitte görünmez bir toksisite çağı. Havanın, suyun, toprağın ve besin zincirinin kimyasallarla yüklendiği bir periyottan geçiyoruz.
Endüstriyel üretim, fosil yakıtlar, egzoz gazları, pestisitler, ağır metaller, plastik türevleri, mikroplastikler, sentetik kimyasallar…
Bunların bir kısmını görüyoruz. Birçoklarını görmüyoruz.
Ama vücudumuz görüyor.
Hücrelerimiz görüyor.
DNA’mız görüyor.
Kanser sıklığındaki artışı uzun yıllar boyunca çoğunlukla tek cümleyle açıkladık: “İnsanlar daha uzun yaşıyor.”
Bu hakikat. Lakin artık kâfi değil. Yaşlanma elbette değerli bir risk faktörü.
Genetik yatkınlık kıymetli.
Tanı usullerinin gelişmesi de birtakım kanserleri daha fazla saptamamızı sağlıyor.
Ama bilhassa genç yaşta başlayan kimi kanserlerdeki artış, bize daha büyük bir soruyu sorduruyor:
Acaba kanser yükünü artıran şey, sadece vücudun içi değil, vücudun yaşadığı dünya da olabilir mi?
Bazı karşılıkları biliyoruz.
Asbestin mezotelyoma ile bağını biliyoruz.
Hava kirliliğinin bilhassa akciğer kanseriyle bağını biliyoruz. Birtakım endüstriyel kimyasalların, radyasyonun, ağır metallerin kanser riskini artırabileceğini biliyoruz.
Partikül unsurlar, yani kirli havadaki mikroskobik parçacıklar, sırf akciğerleri değil; damarları, bağışıklık sistemini ve hücresel dengeyi de etkileyebiliyor.
Yani kirli hava, yalnızca nefes darlığı değildir. Bazen yıllar sonra gelen sessiz bir biyolojik faturadır.
Pestisitler de emsal bir öykü anlatıyor.
Tarımda randımanı artırmak için kullanılan bu hususlar, denetimsiz ve ağır maruziyet olduğunda, bilhassa birtakım lenfoma ve lösemi tipleri açısından bilim dünyasının yakından izlediği başlıklardan biri.
Endokrin bozucu kimyasallar ise başka bir parantezi hak ediyor.
Çünkü bu hususlar hormon sistemimize müdahale edebiliyor.
Meme, prostat, tiroit ve üreme sistemiyle alakalı tümörlerde bu alan giderek daha fazla araştırılıyor.