Güneş kremlerindeki bilinmeyen tehlike! Kan dolanımına bu türlü geçiyor… Uzman isimden ‘filtre’ uyarısı

Son vakitlerde güneş kremlerinin insan sıhhati üzerindeki tesirleri, bilhassa hormonal hastalıklarla bağlantısı konusunda yoğun bir merak oluştu. Güneş koruyucular sahiden hormonları bozuyor olabilir mi?

Profesör Dr. Zekayi Kutlubay, “Bugüne kadar yapılan araştırmalar, güneş kremlerinin direkt hormonal bir hastalığa yol açtığını göstermedi. Ancak, kimi içeriklerin bilimsel olarak incelenmesi, telaşların büsbütün yersiz olmadığını ortaya koyuyor. Bu durum, tüketicileri daha şuurlu seçimler yapmaya ve güneş kremi içeriklerini dikkatlice incelemeye yönlendiriyor” dedi.

GÜNEŞ KREMİ FİLTRELERİ ÜZERİNE TARTIŞMA: OKSİBENZON VE OKTİNOKSAT

“Son periyotta güneş kremi filtreleri, bilhassa oksibenzon (benzophenone-3) ve oktinoksat, üzerine yoğun bir inceleme ve tartışma konusu oldu. Laboratuvar ve hayvan çalışmaları, bu kimyasalların östrojen gibisi ve erkeklik hormonunu baskılayıcı tesirler gösterebileceğini, tiroid hormonu seviyelerini etkileyebileceğini ortaya koyuyor” diyen Kutlubay ekledi:

“Ancak, bu bulguları gerçek hayattaki kullanımla ilişkilendirirken dikkatli olunması çok kıymetli.  Çalışmaların büyük bir kısmı izole hücrelerde yahut sıçanlarda, birden fazla vakit insanlarda kullanılacak dozların kıymetli ölçüde üzerinde gerçekleştirildi. Beşerler üzerindeki tesirleri şimdi tam olarak anlaşılamadı.”

“KREM KULLANIN FAKAT…”

Prof. Dr. Kutlubay, oksibenzonun tiroid hormonlarıyla olan münasebetinin en sık araştırılan mevzu olmasına karşın, mevcut çalışmaların birbirini doğrulamaması sebebiyle bu münasebetin hâlâ belirsizliğini koruduğunu söyledi, “Bu bağlamda, güneş kremi kullanımına devam edilmesi, fakat kullanılan filtrelerin potansiyel tesirlerinin dikkatle kıymetlendirilmesi değer arz ediyor. Daha kapsamlı araştırmalar ve insan çalışmaları, bu mevzudaki belirsizliklerin giderilmesine katkıda bulunacaktır” dedi.

CİLTTEN KAN DOLAŞIMINA GEÇİYORLAR

Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından yakın vakitte gerçekleştirilen bir çalışma, yaygın olarak kullanılan güneş kremi filtrelerinin ciltten kan dolanımına geçtiğini ortaya koydu.

Çalışma hakkında da bilgi veren Zekayi Kutlubay, şunları söyledi:

“Çalışma, standart uygulama prosedürlerinin akabinde kanda güvenlik eşiğinin bariz biçimde üzerinde filtreler tespit edildiğini ve oksibenzonun bedende günler, hatta haftalarca kalabildiğini gösterdi.  Ancak, bu durumun tek başına ziyanlı olduğu sonucuna varılmaması gerektiği vurgulanıyor. Düzenleyici kurumlar, kelam konusu içerikleri şimdi inançsız olarak duyuru etmedi, daha fazla araştırmaya muhtaçlık duyulduğunu belirtti.”

İŞTE GÜVENLİ VE GÜVENİLİR OLMAYAN FİLTRELER

Zekayi Kutlubay, “Ülkeler arası düzenlemeler, güneş kremi içerikleri konusunda farklılıklar arz ediyor. FDA, sırf mineral filtreler olan çinko oksit ve titanyum dioksiti inançlı ve tesirli olarak kabul ediyor” dedi ve şu bilgileri verdi:

— Diğer kimyasal filtreler ise, FDA tarafından inançsız bulunmamakla birlikte, kâfi data bulunmaması sebebiyle bu sınıfın dışında değerlendiriliyor. Avrupa Birliği ise daha temkinli bir yaklaşım benimsiyor. 2021 yılında, oksibenzon ve homosalatın kullanılan ölçülerde inançlı olmadığı tespit edilerek müsaade verilen oranlar düşürüldü. Ayrıyeten, 2024 yılında oktinoksatın güvenliğinin, endokrin bozulma ve genetik hasar potansiyeli sebebiyle belirlenemediği açıklandı.

— Tüm bu tartışmalara karşın, güneş kremi kullanımının cilt kanserini ve erken yaşlanmayı önlemedeki aktifliğinin, bu teorik riskleri kıymetli ölçüde aştığı unutulmamalıdır. İçeriğinden kaygı duyan tüketiciler, cilde nüfuz etmeden yüzeyde kalarak müdafaa sağlayan çinko oksit ve titanyum dioksit içeren mineral güneş kremlerini tercih edebilirler.

— En inançlı ve tesirli güneş gözetici filtreler olarak kabul edilenler mineral filtrelerdir. Çinko oksit ve titanyum dioksit, ışığı yansıtarak muhafaza sağlayan, uzun müddettir test edilmiş ve ciltten emilmeyen bileşenlerdir. Çinko oksit, tek başına hem UVA hem de UVB ışınlarını kapsama yeteneğine sahiptir. Ancak, tek dezavantajları ciltte bıraktıkları hafif beyazlıktır.

EN GELİŞMİŞ GÜNEŞ KORUCU FİLTRE

— Dünya çapında en gelişmiş güneş hami filtreler ise yeni kuşak organik moleküllerdir. Tinosorb S ve M, Mexoryl ve Uvinul üzere bu moleküllerin büyük moleküler boyutları sebebiyle cilde neredeyse hiç emilmediği biliniyor. Kimilerinde sistemik emilim binde teğin bile altındadır. Geniş spektrumlu, kararlı ve inançlı kabul edilen bu filtreler, Amerika Birleşik Devletleri’nde şimdi onaylı olmasa da Avrupa ve Türkiye’de mevcut.

— Listenin sıkıntılı ucunda ise eski kimyasal filtreler yer almaktadır. Oksibenzon, oktinoksat ve homosalat üzere bu filtreler, hem emilim ve endokrin sistem üzerindeki potansiyel tesirleri hem de daha ziyanlı olan UVA ışınlarına karşı yetersiz muhafaza sağlamaları sebebiyle tasa yaratıyor. PABA üzere çok eski filtreler ise güvenlik tasaları sebebiyle artık kullanılmıyor.

GÜNEŞ KREMİ YAZ KIŞ KULLANILMALI MI?

Prof. Dr. Kutlubay, “Güneş ışınlarının tesirleri mevsim ve saatlere nazaran değişiklik gösterir. Yaz aylarında ve öğlen saatlerinde UVB ışınlarının şiddeti tepeye ulaşırken, UVA ışınları yıl boyunca daha sabit bir düzeyde seyrediyor ve çeşitli manilerden dahi geçebiliyor. Bu sebeple, bilhassa yüz için güneş kremi kullanımı yıl boyunca tertipli bir alışkanlık haline getirilmelidir” dedi ve ekledi:

“UV indeksi, güneş ışınlarının yoğunluğunu ölçmek için pratik bir araçtır. UV indeksi 3 ve üzerindeyse güneşten korunmak değerlidir. Türkiye’de yaz aylarında, bilhassa kıyı bölgelerinde UV indeksi epeyce yükseliyor ve bu periyotta güneşten korunmak büyük değer taşıyor. Kış aylarında ise iç bölgelerde UV indeksi düşebiliyor. Lakin kar ve yüksek rakımlar bu durumu değiştirebiliyor. Kar, güneş ışınlarının yüzde 80’e varan kısmını yansıtabiliyor. Bu sebeple kayak ve yüksek rakımlı bölgelerde kış aylarında bile yoğun güneş maruziyeti yaşanabiliyor.”

ÇOCUKLARDA GÜNEŞ KORUMASI: HANGİ YAŞTAN SONRA, NASIL?

Çocuklarda güneşten korunma konusunda, yaşa uygun ve net kılavuzların bulunduğunu söyleyen Kutlubay, altı aydan küçük bebeklerde güneş kremi kullanımının mümkün olduğunca önerilmediğinin altını çizdi.

“Bebek cildinin ince ve geçirgen yapısı, emilim ve tahriş riskini artırıyor. Ayrıyeten, ter bezlerinin gelişmemiş olması sebebiyle aşırı ısınma tehlikesi de kelam konusu. Bu sebeple, bu yaş kümesinde güneşten korunma, gölge, esirgeyici giysi, geniş kenarlı şapka ve örtü üzere tekniklerle sağlanmalıdır. Güneşten kaçınmanın mümkün olmadığı durumlarda ise, sadece yüz ve el sırtı üzere küçük bölgelere mineral içerikli bir güneş kremi uygulanabilir” diyen Prof. Dr. Zekayi Kutlubay şu bilgileri verdi:

“Altı ayını dolduran bebeklerde güneş kremi, müdafaa rutininin vazgeçilmez bir modülü haline geliyor. Bu yaşta tercih edilmesi gereken güneş kremleri, mineral içerikli olup, çinko oksit yahut titanyum dioksit içermeli, kokusuz ve hassas cilde uygun olmalıdır. En az SPF 30 muhafaza faktörüne sahip, geniş spektrumlu ve suya güçlü güneş kremleri öneriliyor. Güneş kremi, bol ve eşit formda sürülmeli, iki saatte bir ve sudan sonra yenilenmelidir. Bebek yahut çocuk etiketi, büyük ölçüde bir pazarlama stratejisi olduğundan, kriterleri karşılayan bir aile kremi de kullanılabilir. Çocukluk devrinde yaşanan güneş yanıkları, ileride melanom riskini artırdığı için, bu yaşlarda güneşten korunma büyük değer taşıyor.”