Dünyayı sarsan nüfus krizi! Dijital platformlar aileyi vurdu

195 ülkenin üçte ikisinde bayan başına düşen ortalama çocuk sayısı, nüfusun istikrarlı kalması için gereken 2,1 düzeyinin altına indi. 66 ülkede bu oran teğe daha yakın, birtakım ülkelerde ise doğurganlık oranı 0’a yaklaştı. Financial Times’ın tahliline nazaran düşüşün hem suratı hem de yaygınlığı tüm kestirimleri aşıyor.

Güney Kore örneği bu durumun çarpıcı bir göstergesi. Birleşmiş Milletler (BM), 5 yıl evvel ülkede 2023 yılında 350 bin doğum yapılacağını öngörmüştü. İngiltere’de 2023’te 230 bin bebek dünyaya geldi; bu oran, varsayımların yüzde 50’ye yakın oranda yanıldığı manasına geliyor. Yüksek ve orta gelirli ülkeler yarım yüzyılı aşkın müddettir nüfus düşüşüyle gayret ederken, son 10 yılda bu olgu bariz biçimde sürat kazandı.

DÜŞÜŞÜN BOYUTU İDDİALARI AŞTI

Bugün dünyanın neredeyse tamamı bu durumdan etkileniyor. Yakın vakte kadar ultra düşük ve süratle düşen doğurganlık oranları öncelikle varlıklı ülkelerin sorunu olarak görülürken, artık birçok gelişmekte olan ülke çok daha güçlü ülkelerden daha düşük doğurganlık düzeylerine sahip. 2023’te Meksika’nın doğum oranı birinci sefer ABD’nin altına indi. Bunu Brezilya, Tunus, İran ve Sri Lanka izledi. Alt ve orta gelirli ülkeler artık zenginleşmeden yaşlanıyor.

Nüfusun yaşlanması iş gücünü daraltıyor, verimlilik ve ömür standartlarındaki büyümeyi yavaşlatıyor. Japonya’nın 1990’lardan bu yana süren sakinliği neredeyse büsbütün düşük doğum oranlarının çalışma çağındaki nüfusu küçültmesiyle açıklanıyor. Emeklilik ve bakım harcamalarından kaynaklanan mali baskı, altyapı yatırımlarını da engelliyor.

Pennsylvania Üniversitesi’nden Profesör Jesús Fernández-Villaverde, “Doğurganlıktaki düşüş çağımızın en büyük sorunu. Öbür her şey bunun bir sonucu” değerlendirmesinde bulundu.

HEDEFLERLE SONUÇLAR ORTASINDAKİ UÇURUM BÜYÜYOR

Doğum oranları birden fazla vakit insanların isteklerine karşın çöküyor. Genç erkekler ve bayanlar hala ortalama 2 çocuk istediklerini söylüyor. Lakin çağdaş ömür biçimleriyle ilgili sürtüşmeler ve hayal kırıklıkları nedeniyle amaçlarla sonuçlar ortasında bir “doğurganlık farkı” oluşuyor. Evvelki on yıllarda dünya doğurganlık oranı çiftlerin daha az çocuk yapması nedeniyle düşerken, artık ana neden daha az çiftin olması.

Demograf Stephen Shaw’ın öncü çalışması, ABD ve birçok yüksek gelirli ülkede annelerin doğurduğu çocuk sayısının istikrarlı olduğunu hatta arttığını gösteriyor. Lakin hiç çocuk sahibi olmayan bayanların oranı son 15 yılda sert bir düşüş kaydetti. Bu eğilimle ilgili kalıplar ekseriyetle mesleğini çocuklarının önüne koyan bayanları yahut bol harcanabilir gelire karşın çocuk sahibi olmayı tercih etmeyen çiftleri akla getiriyor. Halbuki düşüş, en az eğitime ve en düşük gelire sahip olanlar ortasında çok daha dik.

KONUT SORUNU VE EKONOMİK BELİRSİZLİKLER YETERSİZ KALIYOR

Birçok varlıklı ülkede aile kurmanın önündeki büyük mahzurlardan biri konut sorunu. Financial Times’ın tahliline nazaran, 1990’lardan bu yana doğurganlık oranlarındaki düşüşün yarıya yakını, düşen mesken sahipliği ve ebeveynleriyle yaşayan genç yetişkinlerin artmasıyla açıklanabiliyor. Fakat bu durum, son periyottaki keskin düşüşü yahut global yaygınlığını tam olarak açıklamıyor.

İskandinav ülkelerinde ekonomik istikrara ve gençlerin tek başına yaşama oranlarındaki artışa karşın doğurganlık düştü. Üstelik çiftler kendi konutlarına taşınabilecek durumda olsalar bile ayrılma ihtimalleri giderek artıyor. Birçok ülkede birlikte yaşamaya başlayan insanların çocuk sahibi olmaktan çok ayrılma mümkünlüğü daha yüksek. Öteki ekonomik faktörler de kesin bir sonuç sunmaktan uzak. Son periyottaki demografik düşüş, global mali krizden ağır etkilenen ülkelerde olduğu kadar neredeyse hiç etkilenmeyenlerde de, yavaş büyüyen Batı Avrupa’da olduğu kadar süratle büyüyen Ortadoğu ve Güneydoğu Asya’da da yaşandı.

CEBİMİZDEKİ NÜFUS TEHDİDİ: AKILLI TELEFONLAR

Araştırmacılar artık sırf ekonomik açıklamalardan şad değil ve parmağını yeni bir suçluya doğrultuyor: Dijital aygıtlar ve platformlar. Cincinnati Üniversitesi’nden Nathan Hudson ve Hernan Moscoso-Boedo, geçen ay ABD ve İngiltere’deki 4G taşınabilir ağlarının yaygınlaşması merceğinden doğum oranlarına bakan bir makale yayımladı. Yüksek süratli taşınabilir temasa en erken kavuşan bölgelerde doğum sayıları birinci ve en süratli formda düştü. Muharrirler, akıllı telefonların gençlerin birbirleriyle vakit geçirme biçimini dönüştürdüğünü, yüz yüze toplumsallaşmayı keskin formda azalttığını savunuyor.

FT’nin araştırması tıpkı eğilimin öbür ülkeleri de etkilediğini gösteriyor. ABD, İngiltere ve Avustralya’da gençlerin doğum oranları 2000’li yılların başında geniş ölçüde sabitken, 2007’den itibaren besbelli biçimde düşmeye başladı. Tıpkı düşüş Fransa ve Polonya’da 2009 civarında, Meksika, Fas ve Endonezya’da 2012 civarında başladı. Gana, Nijerya ve Senegal’de istikrarlı seyreden düşüşler, 2013 ile 2015 ortasında ani birer düşüşe dönüştü. Tüm bu dönüm noktaları, akıllı telefonların mahallî pazarlarda kitlesel olarak benimsenmesiyle çakıştı.

SOSYAL MEDYANIN İZİ: YALNIZLAŞAN BİR NESİL

Ülke ülke, evvelki eğilim ne olursa olsun, akıllı telefonların piyasaya sürülmesinden sonra doğum oranı düştü. Yaş kümesi ne kadar gençse, düşüş o kadar bariz oldu. Notre Dame Üniversitesi’nden Profesör Melissa Kearney, “Modern dijital medya ortamının romantik eşleşmelerin azalmasına yol açan derin tesirleri olması epey makul” sözünü kullandı. Finlandiyalı demograf Anna Rotkirch, en ağır toplumsal medya kullanan genç yetişkinlerde cinsel fonksiyon bozukluğunun daha yüksek olduğunu belirtiyor. Toplumsal medyanın kapladığı vaktin ve bu platformların yansıttığı kıymetler ile ömür biçimlerinin, gençlerin bağlılık gerektiren ilgiler kurmasını zorlaştırdığını savunuyor.

Stanford Üniversitesi’nden Alice Evans, toplumsal cinsiyet rolleri açısından bir kültür ne kadar gelenekselse, akıllı telefonların doğum oranları üzerindeki tesirinin o kadar büyük olduğunu ekliyor. Datalar bunu doğruluyor: Ortadoğu ve Latin Amerika, son on yılın en dik doğum oranı düşüşlerini gösteriyor. Evans, “Instagram ve TikTok, dünyanın dört bir yanındaki genç bayanların klâsik otoriteleri atlamasına, bağlardan beklentilerini erkeklerin ekseriyetle hazırlıklı olmadığı bir biçimde yükseltmesine imkan tanıyor” dedi.

ÇÖZÜM VAKTİ: DİJİTAL ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİRMEK

Hükümetler gerçekçi olmayan tahlillerin cazibesine direnmeli; sonuçta akıllı telefonu icat etmemiş olmak mümkün değil. Demograf Lyman Stone’un belirttiği üzere: “Birinin gözleri bozuksa, genlerini düzeltmeyiz, ona gözlük veririz.” Genç çiftlere inançlı ve uygun konut sağlamanın aile kurma olasılıklarını artırdığına dair bol ölçüde ispat bulunuyor. Çocuk sahibi olmayı teşvik eden “bebek bonusları” da bir öbür seçenek, lakin gereğince cömert olmaları şartıyla. Ne var ki hükümet kaynakları sonlu ve giderek daha fazla insanın partneri olmadığı bir ortamda, memnun çiftlerin çocuk sahibi olmasını teşvik etmek amacı tutmayabilir.

Daha büyük nokta şu: Düşen doğum oranları, genç yetişkinlerin bekarlığı, izolasyonu ve bozulan refahının daha geniş bir olgusunun modülü üzere görünüyor. Teknoloji ve toplumsal medyayla mümkün temas göz önüne alındığında, bu eğilimi bilakis çevirmek için en büyük umut, kültürel değişimler yahut hükümet düzenlemeleri yoluyla dijital alışkanlıklarımızı değiştirmek olabilir. Çocuk sahibi olma eğilimimizin azalması bir yana, parçalanmış ve hayal kırıklığına uğramış bir kuşağı bir ortaya getirme misyonu çağımızın asıl zorluğu olarak önümüzde duruyor.