Damak tadı doğuştan mı gelir, sofrada mı şekillenir?

Gizem: Gülay, bir müddettir Lorin’in yemek seçmesi üzerine okumalar yapıyorum. Köfte-patates yemeyen çocuk Asya mutfağına bayılıyor! Peyniri ağzına sürmüyor fakat wasabi’den tut acı biber turşuna da kadar her çeşit acıyı denemekten çok memnun oluyor. Ben de protein, süt ve süt eserlerini yedirebilmek için kırk takla atıyorum! Neler yapabilirim diye bakıyorum. 

Gülay: Evet, tasanı anlıyorum fakat beslenme deyince bazen tabağın içine fazla yakından bakıp diğer şeyleri unutuyoruz Gizem. Birlikte pişirmeyi es geçebiliyoruz. Gün içinde hepimizin çok fazla koşturması var, münasebetiyle emelimiz çocuk için sağlıklı bir tabak yemek hazırlamak oluyor. Fakat aile sofrasına sistemli oturan çocukların sebzeyi daha fazla tükettiğine, daha az seçici davrandığına ve yeme davranışı sıkıntılarına karşı daha dirençli olduğuna ait araştırmalar var. Bebekliğinden itibaren Bilge bizimle masaya oturdu. Konutta ya da dışarıda fark etmeden… Ailece günü konuşmak, yemek üzerine sohbet etmek ve birlikte yemekten ‘keyif’ almak çok değerli. Ayrıyeten yemeğin farklı basamaklarına onları dahil etmek gerek. Bir şeyi birlikte hazırladığımız vakit Bilge’nin yemeğe yaklaşımı değişiyor. Malzemeyi görüyor, dokunuyor, karıştırıyor, nasıl dönüştüğünü izliyor.

Gizem: Evet, çok haklısın. Tam bu mevzular üzerine araştırıyorken Anne Çocuk Eğitim Vakfı’nın (AÇEV) Humm Organic’le hayata geçirdiği ‘Sağlıklı Gelecek İçin Organik Bir Destek’ projesinin basın toplantısına katıldım ve şahane bilgiler edindim. Proje kapsamında diyetisyen ve gastronomi uzmanı Yasemin Güzel ‘Her Ebeveyn, Çocuğunun İlk Beslenme Rehberidir’ isimli bir kitap hazırlamış. Kitap çocuk beslenmesini sırf ‘Kaç gram protein aldı, kaç porsiyon zerzevat yedi’ sıkıntısı olarak ele almıyor. Tıpkı senin söylediğin üzere sofrayı, çocuğun tatlarla kurduğu alakayı ve ebeveynin buradaki rolünü de anlatıyor.

Gülay: Ben de göz atma fırsatı buldum kitaba. Mesela birinci 6 yılda edinilen beslenme alışkanlıklarının ilerleyen yaşlarda sürdüğüne dikkat çekiliyor. Çocuk sofrada gördüğünü taklit ediyor. Yani bizim o sebzeyi yiyip yemediğimize bakıyor. Sen yemekte kola içiyorsan, çocuğun içmemesini bekleyemezsin. Kitaptaki “Her ebeveyn, çocuğunun birinci beslenme rehberidir” cümlesi tam olarak bunu anlatıyor bence. Çocuğa sırf ne yiyeceğini değil,
yemekle nasıl bir münasebet kuracağını da gösteriyoruz.

Gizem: Lorin’in kendine has bir damak tadı var. Edindiğim yeni bilgilerden sonra birinci olarak bunu kabullendim. Diyetisyen Yasemin Güzel ‘lezzet haritası’ diye çok hoş bir kavramdan kelam ediyor. Çocuğun damak tadını tecrübeyle şekillenen bir harita olarak tanımlıyor. Bu harita, hayatın erken devrinde ne kadar güçlü uyaran alırsa yetişkinlikte de o kadar geniş bir lezzet yelpazesine sahip olur diyor. Ebeveynlerin bu sürece rehberlik etmesi, çocuğun hem sağlıklı hem sürdürülebilir bir beslenme tavrı geliştirmesi açısından kritik ehemmiyet taşıyor.

Gülay: Demek Lorin güçlü tatları, baharatı olan yemekleri daha çok seviyor, köfteyi bir de
o denli sunmayı dene bakalım.  Bazı tatlar için 8-10 sefer tekrar gerekebiliyor. Kitabın hoş bir cümlesi var: “Bir lokma daha ısrarı yerine hakikat lokmayı sunmak çok daha pahalıdır.” Aynı besini farklı biçimlerde sunabiliriz. Kabak fırına girebilir ya da çorba olabilir. Havuç buharda, fırında, püre ya da salata olarak karşımıza çıkabilir. Çocuk tahminen besinin kendisini değil, o hazırlanış biçimini sevmiyordur. Bir de renklerle beslenme kısmı ilgimi çekti.

Gizem: Evet, “Her gün şu vitaminden şu kadar, bundan bu kadar” hesabı yerine tabağın çeşitliliğine bakma fikri epey pratik.

Gülay: Mevsimlerle renkler arasında bir bağ var. İlkbaharda yeşiller, yazın canlı ve parlak renkler, sonbaharda sarı ve turuncular, kışın beyaz ve mor tonlar… Ebeveyne de yalnızca “Bugünkü tabak yaşadığımız mevsimi yansıtıyor mu” diye düşünmek kalıyor.

‘Küçük gurmeler üzere…’

Gizem: Çocukların yiyeceğe dokunması, koklaması, rengini görmesi ve sonra tatması gerekiyormuş aslında. Küçük gurmeler üzere düşünebiliriz (gülüyor). Sonuç olarak biz yetişkinler bile manzarasını, kokusunu, dokusunu sevmediğimiz bir şeyi yemek istemiyoruz. Çocuktan sebep hiç sorgulamadan ağzını açmasını bekliyoruz ki!

Gülay: Ee olağan, vitamini,
minerali, proteini tam diye tahini, yumurtayı, peyniri, reçeli bir bulamaç yapsam hangi yetişkin yer ki Gizem? Bizim yiyemeyeceğimiz bir şeyi de yedirmeye kalkmayalım… Ayrıyeten çocuğun damak tadını kendimize benzetmeye de çalışmamalıyız.

Gizem: Katılıyorum. Lorin’in damak tadı benimkinin kopyası olmak zorunda değil ancak köfteyi de yersin be Gülay. Anneciğin son dakika dipfrizden çıkarıp hop diye önüne koyuvermiş sonuçta (gülüyor).

Gülay: Haklısın. Bir dahakine sulu köfte olarak sunmayı dene bakalım, tahminen bu sefer başarırsın. Sonuçta çocukların damak zevkini ne yapsak da biz belirleyemiyoruz, yalnızca keşfedebilecekleri alanı
genişletiyoruz.

‘Amaç tek bir doğruyu anlatmak değil’

Yasemin Güzel, diyetisyen ve gastronomi uzmanı

Çocuk beslenmesi konusunda ebeveynlerin karşılaştığı bilgi kaynaklarının sayısı her geçen gün artıyor. Bu noktada ebeveynin sadece bilgiye ulaşması değil, karşısındaki bilginin doğruluğunu değerlendirebilmesi ve bunu çocuğunun günlük ömrüne uyarlayabilmesi değer taşıyor. Kitapta besin okuryazarlığını bu sebeple temel başlıklardan biri olarak ele aldık. Etiketleri okumaktan organik ve doğal kavramlarını yanlışsız anlamaya, çocukların farklı tatlarla tanışmasından aile sofrasındaki davranışlara kadar uzanan bir çerçeve oluşturduk. Pratik tarifler ve lezzet haritası üzere kısımlarla de bilgiyi günlük hayatın içine taşımayı amaçladık. Gayemiz ebeveynlere tek bir doğruyu anlatmak yerine, çocuklarının beslenmesiyle ilgili kararlarını daha şuurlu verebilmeleri için sağlam ve anlaşılır bir kaynak sunmaktı.