Aspendos’ta gün yüzüne çıkarılmıştı. Anadolu’da örneğine az rastlanıyor

Antalya’nın Serik ilçesindeki Aspendos Antik Kenti’nde gün yüzüne çıkarılan üçüncü yüzyıla ilişkin ırmak tanrısı “Genç Eurymedon” tasviri, ziyaretçilerin uğrak adresi haline geldi.

Tiyatro Caddesi’nin doğu meydanında bulunan mozaiğin merkezinde, kente hayat veren Eurymedon Nehri’ni simgeleyen “Genç Eurymedon” tasviri yer alıyor. Irmak tanrısı tasvirinin başında ve elinde saz yaprakları betimlenirken, amphora ve balık figürleriyle zenginleşen mozaikteki renk geçişleri de dikkati çekiyor.

Aspendos’un sanatsal zenginliğini ortaya koymanın yanı sıra Roma Dönemi Anadolu mozaik sanatı hakkında da bilgi veren mozaik, antik kente olan ilgiyi artırdı. Anadolu’da örneğine az rastlanan ırmak tanrısı mozaiğinin etrafında ise çalışmalar sürüyor.

Aspendos Antik Kenti Kazı Başkanı ve Afyon Kocatepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Bilgin, antik devirde su kaynaklarının değerli olduğunu ve Aspendos’un bu sebeple günümüzde Köprüçay olarak adlandırılan Eurymedon Nehri kenarına kurulduğunu söyledi.

Bilgin, “Nehrin bölgeye rahmet getirdiğine inanılıyor. Bilhassa ırmak kenarına konumlandırılan kentler, bu durumu o nehri simgeleyen bir tanrıyla betimliyor. Kazı çalışmalarıyla gün yüzüne çıkardığımız bir havuz alanının tabanındaki bu ırmak tanrısı mozaiğini, Aspendos ırmak tanrısı Genç Eurymedon olarak isimlendirdik” dedi.

Bilgin, ırmak tanrılarının birçok ırmak kenarı kentte bulunduğunu söz etti ve “Bunlar ekseriyetle heykel halinde kente kazandırılmış ya da kenti betimleyen sikkelerin arka yüzüne basılmış. Bu halde mozaik sanatında işlenen ırmak tanrısı betimlemesi örneği çok az” dedi.

Çalışmaların sürdüğünü söyleyen Bilgin, “Benzerleri de çıkabilir. Irmak tanrıları öbür kentlerde olgun erkek tipolojisiyle yapılırken Aspendos’taki örnekte ise genç, dinamik, bölgeyi canlandıran, şahlandıran bir ırmak tanrısı olarak betimlenmiş. O yüzden de çok önemsiyoruz” tabirlerini kullandı.

Doğu Meydanı’ndaki 7,5 metrelik mozaikli yapının iki panel üzerinde yer aldığını aktaran Bilgin, güneydeki panelin daha çok geometrik şekillendirildiğini, Kuzeydeki panelde ise figüratif manada bezemelerin olduğu ırmak tanrısı mozaiğinin yer aldığını lisana getirdi.

Mustafa Bilgin, “Bu mozaiğin en dışta bordürler bulunuyor. Küp formundaki taşlar manasına gelen testeraların merkeze, ana panele yanlışsız geldikçe daha küçük yapıldığını görüyoruz. Irmak tanrısını betimlendiği testeraların taş yerine cam hamurundan yapıldığını belirledik. Sanatsal manada kıymetli bir tespit. Figüre renk zenginliğiyle bir boyut kazandırmak hedefiyle bunun yapıldığını anladık” dedi.

Bilgin, kelamlarına “Elinde tuttuğu saz yaprakları ve elbisesindeki renk geçişlerinin epey varlıklı olduğu görülüyor. Bunu testeralar üzerindeki cam hamurları ile sağlamışlar. Yüzüne, beden ayrıntılarına, başındaki sazdan yapılmış taca bakıldığında yeşilin, kırmızının, beden teninin her türlü tonunu görebiliyoruz. Bu da Aspendos’un o devirdeki mozaik sanatkarlarının bu mozaiği ne kadar özenerek yaparak kente kazandırmak istediğini gösteriyor diye devam etti.