6 ay boyunca boyunca mevt çemberinde yaşadı: Onu hayatta tutan eşinin sesiydi

Ukrayna’nın kuzeydoğusunda, Rusya hududuna yakın Vovchansk kenti, savaşın en ağır cephelerinden birine dönüşmüş durumda. Bir vakitler fabrikaları, demiryolu ilişkisi ve yerleşim alanlarıyla bilinen kent, aylar süren çatışmaların akabinde neredeyse tanınmaz hale geldi. Sokaklar yıkıntılarla doldu, apartmanlar mevziye, fabrikalar ise ölümcül bir labirente dönüştü.

38 yaşındaki Ukraynalı asker Roman Mongold, Mart 2025’te Vovchansk’a gönderildiğinde bunun aylar sürecek bir hayatta kalma gayretine dönüşeceğini bilmiyordu. Misyonu, Rus birliklerinin Harkiv istikametindeki ilerleyişini durdurmaya çalışan Ukrayna birliklerine dayanak vermekti. Fakat kısa mühlet içinde kendisini, Ukraynalı askerlerin “ölüm bölgesi” diye isimlendirdiği bir alanda sıkışmış halde buldu.

Bu bölgede geri çekilmek, birden fazla vakit kalmaktan daha tehlikeliydi. Yollar mayınlıydı, köprüler kullanılamaz hale gelmişti, telefon şebekesi yoktu. Rus dronları ise hareket eden her şeyi izliyor ve amaç alıyordu. Askerlerin bulunduğu noktaya araçla ulaşmak mümkün değildi. Yaralıları taşımak neredeyse imkânsızdı.

Roman’ın bulunduğu mevzilere yiyecek, su, ilaç, pil, mühimmat ve bazen ailelerden gelen küçük notlar dronlarla bırakılıyordu. Bu paketleri almak bile ölümcül bir riskti. Zira Rus birlikleri, Ukraynalı askerlerin yardım paketlerini almaya çıkmasını bekliyor ve o anları maksat almaya çalışıyordu.

EŞİNİN SESİ UMUT OLDU

Roman’ın dış dünya ile en güçlü bağı eşi Halyna’ydı. Telefon sınırları çalışmadığı için çift direkt konuşamıyordu. Bunun yerine Halyna her hafta Roman’ın kumandanına bir sesli bildiri gönderiyordu. Kumandan bu bildirisi telsizden Roman’a dinletiyor, Roman da eşine ulaştırılmak üzere kendi bildirisini söylüyordu.

Bu kısa ses kayıtları, Roman için cephedeki en kıymetli şeylerden birine dönüştü. Halyna’nın sesi ona meskenini, çocuklarını ve savaşın dışında hâlâ devam eden bir hayat olduğunu hatırlatıyordu. Roman birçok vakit eşine gerçekte yaşadıklarını anlatmıyordu. Ona bulunduğu yerin ne kadar tehlikeli olduğunu, Rus askerlerinin kimi vakit duvarın çabucak öte yanında konuştuğunu, yaralı arkadaşlarının acı içinde yardım beklediğini söylemiyordu.

Halyna ise bu iletileri tekrar tekrar dinliyordu. Eşinin düzgün olup olmadığını anlamak için sesindeki en küçük değişikliği yakalamaya çalışıyor, nefesinden, konuşma suratından ve duraklamalarından gerçeği çözmeye uğraşıyordu. Roman “iyiyim” dese de onun sahiden âlâ olmadığını hissediyordu.

Cephede ise Roman’ın hayatı her geçen gün daha da zorlaşıyordu. Soğuk beton yerlerde uyuyor, hudutlu yiyecekle yönetim ediyor, ıslak mendillerle temizlenmeye çalışıyor ve her an bir drone saldırısının ya da topçu ateşinin maksadı olabileceğini bilerek yaşıyordu. Kırılan parmakları, tedavi edilemeyen sarsıntıları, diş ağrıları ve bitmeyen yorgunluğu vardı. Buna karşın her hafta eşinin sesini duymak, ona biraz daha dayanma gücü veriyordu.

ŞEHİR SAVAŞ ALANINA DÖNDÜ

Roman, Vovchansk’a birinci geldiğinde yanında birkaç şişe su, konserve yiyecekler, birinci yardım çantası, çikolata, sigara, mühimmat ve eşi tarafından yazılmış bir dua taşıyordu. O dua kâğıdı, cephede geçirdiği aylar boyunca onun üzerinde kaldı.

İlk günlerde terk edilmiş bir apartman binasında mevzilendi. Pencereden Rus askerlerinin hareketlerini izliyor, gördüklerini telsizle kumandanlarına bildiriyordu. Pencerelere düşman dronlarını engellemek için ağ gerilmişti. Fakat bu tedbirler akınları durdurmaya yetmedi. Bir drone hücumunda binanın yeri çöktü, Roman ve yanındaki askerler enkazın altında kalmaktan son anda kurtuldu.

Kısa mühlet sonra Roman, bir fabrikanın kalıntılarına geçmek zorunda kaldı. Burası Vovchansk’taki savaşın en tehlikeli noktalarından biriydi. Birebir fabrika alanının birtakım kısımlarında Ukraynalılar, kimi kısımlarında Rus askerleri vardı. Kimi vakit taraflar birebir yapının farklı odalarında ya da birebir duvarın iki yanında bulunuyordu.

Roman bu periyotta etrafındaki askerlerin birer birer yaralandığına, öldüğüne ya da tahliye edilmeye çalışılırken vurulduğuna şahit oldu. Günler birbirine karıştı. Gündüzleri saklanıyor, geceleri drone ile bırakılan yardım paketlerini almaya çıkıyordu. Dışarı çıktığında yerdeki cesetlerin, yıkıntıların ve her an gelebilecek hücumun ortasından geçmek zorundaydı.

Rus askerleri o kadar yakındı ki bazen seslerini duyabiliyordu. Kimi vakit onlara bağırıyor, kimi vakit nefesini bile tutarak saklanıyordu. Hayatta kalmak için daima yer değiştirmesi gerektiğini biliyordu. Zira cephede sabit kalmak, dronlar ve topçu ateşi için açık amaç olmak manasına geliyordu.

DRONLAR HAYATLA MEVT ARASINDA

Vovchansk’taki savaş, Rusya-Ukrayna savaşında dronların cepheyi nasıl değiştirdiğinin de çarpıcı örneklerinden biri oldu. Küçük silahlı dronlar, askerlerin hareket alanını daralttı. Gündüz hareket etmek birden fazla vakit intihar manasına geliyordu. Gece ise termal kameralar nedeniyle inançlı değildi.

Ukrayna tarafı da askerlerini hayatta tutmak için dronlardan yararlanıyordu. Cephede sıkışan birliklere yiyecek, su, mühimmat ve ilaç gökyüzünden bırakılıyordu. Fakat bu yardımların alınması bile başlı başına bir tehlikeydi. Yardım paketinin düştüğü noktaya gitmek, Rus dronlarının ya da keskin nişancılarının gayesi haline gelmek demekti.

Roman ve yanındaki askerler, patlayan konserve kutularını evvel tüketiyor, sağlam kalanları sonraya saklıyordu. Mermileri ayıklıyor, yamuk olanları kenara atıyorlardı. Paklık için ıslak mendiller, tuvalet için çöp torbaları kullanıyorlardı. Cephede geçirilen her gün, olağan hayatın en kolay muhtaçlıklarının bile nasıl büyük bir çabaya dönüştüğünü gösteriyordu.

YARALI ARKADAŞINI KURTARAMADI

Ağustos ayında Roman’ın yanına 28 yaşında eski bir deniz piyadesi olan Andrii gönderildi. Andrii kısa müddet sonra drone ile bırakılan gereçleri almak için dışarı çıktığında Rus ateşiyle dizinden vuruldu. Birinci bakışta bu yara tedavi edilebilir görünüyordu. Lakin Vovchansk’ta sorun yaranın kendisi kadar, yaralıyı oradan çıkaramamaktı.

Andrii yürüyemiyordu. Roman onu taşıyacak güçte değildi. Kara dronları ırmağı geçemiyor, öbür askerlerin gelip Andrii’yi taşıması ise Rus dronlarının dikkatini çekerek hepsini açık gaye haline getiriyordu. Üstelik çıkış yolu mayınlarla, yıkılmış binalarla ve Rus mevzileriyle doluydu.

Roman, Andrii’nin kanamasını durdurmak için turnike yaptı. Ona ağrı kesici verdi, yarasını temizlemeye çalıştı, üzerine anti-drone pelerin örterek termal kameralardan saklamaya uğraştı. Bir yandan mevziyi savunuyor, bir yandan arkadaşını hayatta tutmaya çalışıyordu.

Ancak günler geçtikçe Andrii’nin durumu berbatlaştı. Yarası enfekte oldu, ateşi yükseldi, gücü tükendi. Roman onu sakinleştirmeye çalışıyor, hayatta kalan öteki askerlerin kıssalarını anlatıyor, çıkabileceklerine inandırmaya uğraşıyordu. Lakin ağustos sonunda Andrii, Roman’ın kollarında hayatını kaybetti.

Roman, kumandanından drone ile bir ceset torbası göndermesini istedi. Andrii’nin ismini ve davet kodunu bir kâğıda yazdı, torbanın içine koydu. Cesedin bulunabilmesi için üzerini taşlarla örttü ve zırhını yanına yerleştirdi. Andrii’nin miğferini ise aldı. Şayet hayatta kalırsa, onu ailesine götüreceğine kelam verdi.

177 GÜN SONRA KAÇIŞ BAŞLADI

Roman’a sonunda geri çekilme buyruğu geldiğinde, Vovchansk’ta 177 gün geçirmişti. Sabah 04.30 sularında, Andrii’nin miğferi başında ve onun silahı elinde güneye yanlışsız koşmaya başladı. Üzerinde, Ruslardan ele geçirdiği ve termal kameralardan saklanmak için kullanılan anti-drone pelerin vardı.

Bir Ukrayna dronu onu havadan takip ediyor, kumandanı telsizle adım adım yönlendiriyordu. Roman yıkılmış fabrika kalıntılarından, mayınlı alanların ve bombardımanın ortasından ilerledi. Kaçış rotası, aylar boyunca imkânsız görünen o dar geçitten geçiyordu.

Nehre ulaştığında suya atladı. Lakin silahı bir kayaya takıldı ve onu aşağı çekmeye başladı. Roman bir an için her şeyin orada biteceğini düşündü. Son gücüyle silahını kurtardı, su yüzüne çıktı ve karşı kıyıya ulaşmayı başardı.

Rus topçusu onu fark etmişti. Havan mermileri düşmeye başladı. Roman bombardımandan kaçarak terk edilmiş bir köy konutuna sığındı ve kendisini bulacak Ukrayna askerlerini bekledi. O an da aklındaki birinci kişi tekrar Halyna’ydı. Eşine bir ileti daha göndermek istedi.

EVİNE DÖNDÜ FAKAT YÜKÜ AĞIR

Roman daha sonra Harkiv’de hastaneye kaldırıldı. Akabinde uzun bir tren seyahati ve kara yoluyla Truskavets’teki meskenine döndü. Sakalları kesilmiş, saçları kısaltılmıştı. Ailesiyle tekrar bir ortaya geldiğinde, aylarca hayalini kurduğu anı yaşadı. Eşi Halyna, çocukları Artur ve Valeriia, kapıda onu bekleyen köpekleri Bonnie yine yanındaydı.

Ancak Vovchansk’ta geçirdiği 177 gün, Roman’ın peşini bırakmadı. Diş tedavisi için tekraren doktora gitti. Sırt ağrıları sürdü. Kâbusları vakitle azalsa da yaşadıklarının yükü kaldı. Öldürdüğü Rus askerleri, kurtaramadığı Ukraynalı arkadaşları ve bilhassa Andrii’nin vefatı onun zihninde yaşamaya devam etti.

Evinin bir rafında Andrii’nin miğferi duruyor. Roman, bu miğferi Andrii’nin ailesine götürmesi gerektiğini biliyor. Fakat şimdi buna hazır değil. Kendisinin dönmemesi halinde bir diğerinin Halyna’nın kapısını çalıp kendi miğferini getirdiğini hayal ediyor ve bu niyet onu durduruyor.

Roman hayatta kaldı. Onu ayakta tutan şey sadece eğitim, silah ya da kumandanlarının yönlendirmesi değildi. Her hafta telsizden duyduğu eşinin sesi, çocuklarına ve konutuna dönme isteği de en az bunlar kadar belirleyiciydi.

Vovchansk’ta 177 gün boyunca süren bu uğraş, savaşın sırf cephe çizgilerinden ve haritalardan ibaret olmadığını bir kere daha gösterdi. Bazen bir asker için hayatta kalmak, bir yardım paketine, bir telsiz irtibatına, bir kağıttaki duaya ya da haftada bir kere duyduğu tanıdık bir sese tutunmak manasına geliyor.