Şirketler çıkmaza girdi. Hürmüz Boğazı’nda ne olacak?

Petrol fiyatları cuma günü, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçişe ait yeni kurallar hazırlaması ve İran ile Umman arasında yürütülen görüşmelere dair belirsizliğin sürmesi sebebiyle yükseldi.

Saat 09.36 prestijiyle Brent petrol vadeli süreçleri yüzde 1,12 artışla varil başına 83,41 dolara, ABD tipi WTI ham petrolü ise yüzde 0,75 yükselişle 77,87 dolara çıktı.

Analistler, bu hafta yaşanan gelişmelerin İran ile ABD arasındaki askeri tansiyonun şimdi sona ermediğine işaret ettiğini belirtti.

Rystad Energy’den Linh Ye, “Buradaki direkt tetikleyici daha somut. Petrol fiyatları, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçişe ait yayımladığı taslak düzenlemeye reaksiyon veriyor. Taslak, ABD ve İsrail gemilerinin geçişinin yasaklanmasını, düşman kabul edilen öteki ülkelerin gemilerinden ise geçişten evvel tazminat alınmasını öngörüyor” dedi.

Ye, “Piyasa başarısız bir mutabakat riskini değil, kesin sistem nasıl şekillenirse şekillensin bunun olağan seyrüseferin yine başlaması değil, muhakkak şartlara bağlı bir geçiş sistemi olacağı beklentisini fiyatlıyor” tabirlerini kullandı.

İran Parlamentosu komitelerinden biri, ABD, İsrail ve düşman olarak pahalandırılacak öbür ülkelere ilişkin gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini yasaklayacak yasa teklifini kıymetlendiriyor.

Teklifte ayrıyeten önerilen kısıtlamaları ihlal eden gemiler için yük pahasının yüzde 20’sine kadar para cezası öngörülüyor.

Reuters’ın mevzuya vakıf üst seviye bir İranlı kaynağa dayandırdığı bilgiye göre Tahran, boğazı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün pahasının yüzde 5 ila yüzde 7’si arasında geçiş fiyatı alınmasını istiyor.

Umman yaklaşık yüzde 3 seviyesinde bir fiyat üzerinde dururken, Washington rastgele bir fiyat uygulanmasına karşı çıkıyor.

Vanda Insights’tan Vandana Hari ise, “Bu hafta İran ile Umman arasında boğazdan geçiş konusunda mutabakat sağlanabileceğine ait işaretler piyasa algısında güçlü dalgalanmalara yol açtı. Fakat piyasa, mutabakatın sağlanabilmesi için tam olarak hangi şartların yerine gelmesi gerektiğini hâlâ bilmiyor” dedi.

Bu arada Yemen’deki Husiler, perşembe günü Yemen’in Marib ve Hadramut vilayetlerindeki “Suudi hedeflerine” füze ve insansız hava araçlarıyla ataklar düzenlediklerini açıkladı.

Reuters’ın Kpler bilgilerine dayandırdığı habere nazaran Hürmüz Boğazı’ndan pazartesiden perşembeye kadar geçen gemi sayısı 33’e geriledi.

Bir evvelki haftanın tıpkı devrinde bu sayı 50’ydi. Piyasalar, İran ile Umman arasında boğazın tekrar açılmasına yönelik görüşmelerden gelecek işaretleri izledi.

Perşembe günü boğazdan sırf dört gemi geçti. Bunlardan biri, Irak’ta yüklediği yaklaşık 2 milyon varil Basrah ham petrolünü taşıyan çok büyük ham petrol tankeri Nissos Kea oldu.

Diğer gemilerden ikisi sıvılaştırılmış petrol gazı, biri ise küçük bir dökme yük gemisiydi.

Kpler datalarına nazaran bu hafta sırf altı ham petrol tankeri boğazdan çıkış yaptı. Birebir devirde birçok İran rotasını kullanarak toplam 21 gemi boğaza giriş yaptı.

Denizcilik kaynakları, Çinli ve Hintli birtakım rafinerilerin Irak’ın Basrah Petrol Terminali’nden indirimli ham petrol yüklemek gayesiyle bu hafta boğaza girecek gemi aradığını, lakin armatörlerin su yoluna girmekten çekinmesi sebebiyle şimdi rastgele bir geminin kiralanmadığını söyledi.

Irak’ın devlet petrol pazarlama şirketi SOMO’nun ağustos yüklemeleri için Basrah Heavy ve Basrah Medium ham petrolünde varil başına yaklaşık 30 dolar indirim teklif ettiği aktarıldı.

Reuters’ın haberine nazaran İran’ın 28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail savaşı sonrasında boğazı kapatmasından evvel Hürmüz Boğazı’ndan olağanda haftada yaklaşık 130 ila 140 gemi geçiyordu.

Reuters’a konuşan dört bölüm kaynağına nazaran İran ile Umman arasında gündemde olan ve Tahran’a Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez’e giriş yapan gemiler üzerinde kontrol yetkisi verecek teklif, ABD yaptırımları ve sigorta kontratlarındaki kısıtlayıcı kararlar sebebiyle uygulanabilir görünmüyor.

Reuters’a konuşan üst seviye İranlı bir kaynak, son teklife nazaran Tahran’ın gerekli gördüğü durumlarda Körfez’e giriş yapan gemilere müdahale edebileceğini, çıkış yapan gemilerin ise İran ile Umman arasındaki rotayı izleyeceğini ve İran’a bildirim yapıldıktan sonra Umman üzerinden çıkış müsaadesi alacağını söyledi.

Dünyanın önde gelen denizcilik birlikleri bu hafta Birleşmiş Milletler’in denizcilik kuruluşuna gönderdikleri açık mektupta, ticaret gemilerinin milletlerarası su yollarında “güvenli, öngörülebilir ve gereksiz pürüzler olmadan” seyredebilmesinin tedarik zincirleri, ekonomik istikrar ve enerji güvenliği açısından temel değer taşıdığını belirtti.

Mektupta, boğazdan geçiş için zarurî fiyat uygulanmasının “adı konulmamış bir geçiş ücreti” manasına geleceği, bunun da memleketler arası seyrüseferde kullanılan boğazlara ait türel çerçeve açısından emsal oluşturabileceği söz edildi.

Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Denizcilik Örgütü, tekliflere ait haberler hakkında şimdi açıklama yapmadı.

Kuruluşun idare kurulu temmuz ayında boğaz etrafındaki ülkelerin trafik ayırım tertibi kapsamında bütün gemilerin “ayrım gözetilmeksizin ve engellenmeden geçiş hakkını” garanti altına alması ve geçişlerin rastgele bir fiyat ya da harca tabi olmaması gerektiğini açıklamıştı.

Sektör kaynakları, ABD’nin mayıs ayında İran’ın kurduğu Basra Körfezi Boğaz Otoritesi’ne yaptırım uygulaması sebebiyle geçiş fiyatı ödenmesinin denizcilik şirketleri ve petrol tüccarları açısından önemli ahenk sıkıntıları doğuracağını söyledi.

ABD Hazine Bakanlığı’nın ayrıyeten İran hükümetinden “güvenli geçiş garantisi” kapsamında hizmet alınmasını yasakladığı, bu sebeple yapılacak ödemelerin mal varlığı dondurma yaptırımlarına yol açabileceği söz edildi.

Kaynaklar, temmuz sonunda Lloyd’s Market Association tarafından yayımlanan yeni savaş riskinin de durumu daha karmaşık hale getirdiğini belirtti.

Söz konusu karara nazaran Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için fiyat, harç yahut gibisi ödeme yapan gemilerin sigorta teminatı sona eriyor.

Lloyd’s Market Association temmuz ayında yaptığı açıklamada, “Bu karar uyarınca sigortacıların bu tıp ödemeleri tazmin etme yükümlülüğü bulunmuyor. Bu türlü bir ödeme yapılması halinde ilgili gemiye ait yükümlülükleri de sona eriyor” sözlerini kullandı.

Bir sigorta kesimi kaynağı ise denizcilik şirketlerinin “çıkmaz” içinde kaldığını belirterek, Lloyd’s kurallarının ödeme yapan armatörlerin sigorta kapsamı dışında kalmasına yol açtığını, İran’ın ise geçiş fiyatı uygulamayı hedeflediğini söyledi.