Asıl amaç ABD değilmiş: İran’ın planı çok daha büyük! İstikrarlar değişebilir, kritik Türkiye ayrıntısı

Orta Doğu’da son periyotta yaşanan gelişmeler, İran ile ABD arasındaki tansiyonun yeni bir boyuta taşındığına işaret ediyor. Temmuz ayında Ürdün’deki Muwaffaq Salti Hava Üssü’ne düzenlenen hücumda ABD askerlerinin hayatını kaybetmesi milletlerarası kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı. 

Özellikle İran’ın füze kapasitesinin zayıfladığı yönündeki savlara karşın Ürdün’deki ABD üssüne düzenlenen saldırıyı nasıl gerçekleştirdiği, yer altındaki ‘füze şehirleri’, kullanılan balistik füze ve İHA taktikleri ile Tahran’ın değişen savaş doktrinine ait tüm detayları daha evvel hazırladığımız tahlil haberimizde ele almıştık. Haberin tamamına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz…

Bu atağın akabinde ortaya çıkan kimi gelişmeler ise İran’ın sırf ABD güçlerini değil, Ürdün’deki mevcut siyasi sistemi de gaye aldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi. Bilhassa taarruzun akabinde birinci değerlendirmeler, İran’ın bölgede konuşlu ABD güçlerini direkt amaç aldığı yönündeydi. Lakin üç gün sonra İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı olduğu belirtilen Telegram kanalında yayımlanan bir ileti, tartışmaları farklı bir noktaya taşıdı.

Paylaşımda, “Ürdün’ün saygıdeğer halkına ve yiğit askerlerine samimi iş birlikleri ve hakikat istihbaratları için teşekkür ederiz. Bu sayede İslam savaşçıları El-Azak bölgesinde ABD Ordusu güçlerinin bulunduğu 20 hangarı hassas formda vurdu ve onlarca Amerikalı güç etkisiz hale getirildi” tabirleri kullanıldı.

İRAN’IN AMACI ABD’DEN ÇOK DAHA FAZLASI MI? NE PLANLANIYOR?

İngiliz The Telegraph gazetesinin hükümet kaynaklarına dayandırdığı haberine nazaran, Amman idaresi bu bildirisi sadece askerî bir propaganda olarak değil, Ürdün’deki monarşiyi maksat alan ruhsal bir operasyonun kesimi olarak kıymetlendiriyor. Gazeteye konuşan ve ismi açıklanmayan Ürdün hükümetinden bir yetkili, İran’ın uzun müddettir Kral II. Abdullah ile halk arasındaki bağı zayıflatmaya çalıştığını öne sürerek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu, İran’ın Ürdün hükümdarı ve idaresini halktan koparmaya yönelik uzun müddettir devam eden kampanyasının yine canlandırılmasıdır. ABD ile ittifakımızı, İsrail ile bağlantılarımızı ve toplumdaki rahatsızlıkları kullanarak ülkeyi Irak ya da Lübnan gibisi bir istikrarsızlığa sürüklemek istiyorlar.”

Ayrıca haberde, 8 Temmuz’dan itibaren Ürdün’deki ABD üsleri ve takviye altyapısına yaklaşık 60 füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenlendiği belirtildi.

ABD ASKERLERİNİN ÇEKİLMESİ TALEBİ

Saldırılardan kısa müddet sonra New York Times, Ürdün’deki yaklaşık 4 bin ABD askerinin ülkeden çekilmesini isteyen açık bir mektubun yayımlandığını duyurdu. Mektupta siyasetçiler, akademisyenler ve hukukçuların imzası bulunurken, metinde şu tabirler yer aldı:

“ABD birliklerinin varlığı Ürdün’ü ulusal çıkarlarına hizmet etmeyen güvenlik, siyasi ve ekonomik risklerle karşı karşıya bırakmakta, ayrıyeten ülkenin taraf olmadığı bölgesel çatışmalara sürüklenme ihtimalini artırmaktadır.”

Habere nazaran mektubun yepyeni metni daha sonra erişime kapatıldı. Ürdün idaresindeki birtakım isimler de imzacılar arasında İslamcı ve sol görüşlü isimlerin bulunmasını İran’ın tesirine bağlarken, birçok gözlemci ise mektubun İran’ın telaffuzuyla örtüşse de toplumda ABD askerî varlığına yönelik gerçek rahatsızlığı yansıttığını kıymetlendiriyor.

‘ÜRDÜN ORDUSUNA MESAJ VERİLDİ’

Yine birebir haberde Washington merkezli Orta Doğu analisti Abdullah Hayek de Telegram paylaşımının sıradan bir açıklama olmadığını savundu. Hayek’e nazaran paylaşım, sadece Ürdün halkına değil, direkt Ürdün Silahlı Kuvvetleri’ne yönelik bir bildiri niteliği taşıyordu.

Analist, “İstihbaratın Ürdün içerisinden sağlandığı iması, sarayın kendi subaylarından kuşku duymasını sağlamaya yönelik açık bir fitne girişimidir” değerlendirmesinde bulundu. Bununla birlikte Hayek, Ürdün ordusunun krallığa bağlılığı ve askerlerin görece yüksek ömür standartları sebebiyle bu çeşit teşebbüslerin başarılı olma ihtimalinin düşük olduğunu söz etti.

Hayek, İran’ın Lübnan, Suriye ve kısmen Irak’taki vekil güçlerinin son periyotta önemli kayıplar yaşadığını, bu sebeple yeni baskı alanları oluşturmaya çalıştığını söz ederek, “Ürdün halkı İran’ın ülkeye yönelik planlarının gereğince farkında değil. Ürdün uzun yıllardır İran’ın bölgesel stratejisinin önündeki en değerli manilerden biri” dedi.

Analiste nazaran İran’ın Arap ülkelerindeki tesirinin sonuçları konusunda kamuoyunun bilinçlendirilmesi büyük ehemmiyet taşıyor. “Suriye’ye bakın, Lübnan’a bakın, Yemen’e bakın” tabirlerini kullanan Hayek, İran’ın bölgedeki nüfuz stratejisinin Ürdün için de önemli risk oluşturduğunu ileri sürdü. Öte yandan kelam konusu değerlendirmeler büyük ölçüde Telegraph’ın haberine ve gazeteye konuşan hükümet kaynakları ile uzmanların görüşlerine dayanırken, İran idaresi ise bu argümanlara ait resmi bir açıklama yapmadı.

‘DAHA GENİŞ ÇAPLI BİR BÖLGESEL ÇATIŞMA STRATEJİSİ SÖZ KONUSU’

Tüm bu savlar ve değerlendirmeler ışığında özetle İran’ın Ürdün’deki ABD varlığının yanı sıra ülkenin siyasi yapısını da amaç alan bir ruhsal operasyon yürüttüğü üzerinde duruluyor. Pekala, bu durumu nasıl pahalandırmak lazım? İran’ın asıl maksadı Ürdün’deki monarşi ve iç istikrarlar mi, yoksa daha geniş bir bölgesel çatışma stratejisinin kesimi mı?

Güvenlik ve Terör Uzmanı Emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ ise argümanların arka planında monarşiyi amaç alan bir plan değil, daha geniş çaplı bir bölgesel çatışma stratejisi olduğunu savundu. Ürdün’ün uzun yıllardır ABD ve İsrail’le yakın iş birliği içinde hareket ettiğini belirten Başbuğ, “Kral Abdullah aslen İngiliz bir anneden olma bir önder. Ürdün de İslam dünyasının bir araya gelememesinin nedenlerinden biri olan merkezlerden biri. Daima İsrail’e dayanak veren, Amerika’yla iş birliği içinde olan bir ülkeyi konuşuyoruz” dedi.

Ürdün’ün hükümdarı II. Abdullah

İran Devrim Muhafızları’nın yapısına da dikkat çeken Başbuğ, “İran Devrim Muhafızları, İran’ın arka plandaki paralel yapısıdır. Münasebetiyle burada gaye monarşiyi yıkmak ya da Ürdün’e ayar vermek değil, bölgesel bir savaş çıkarmaktır. Bunun için de en müsait yer Ürdün. İsrail’in kurduğu tuzağa hizmet edecek iki ülke var; biri Birleşik Arap Emirlikleri, oburu de Ürdün. İran da buradan yükleniyor” tabirlerini kullandı.

Böyle bir senaryonun hayata geçme ihtimaline ait de konuşan Başbuğ, Türkiye’nin bölgedeki diplomatik teşebbüslerinin belirleyici olduğuna vurgu yaptı. “Türkiye yakın markajı bırakırsa olur. Türkiye işte bunun için bırakmıyor. Bölgedeki ülkelerle birebir temas halinde.  Örneğin Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, bölgesel güvenlik alanındaki iş birliğini güçlendirmeyi hedefleyen ortak savunma mutabakatını imzalıyor. Denetimimiz olduğu sürece bölgesel çatışmaya müsaade vermeyiz ancak öbür aktörler bunu inanılmaz zorluyor” değerlendirmesinde bulundu.

ÜRDÜN NEDEN KRİTİK BİR NOKTA?

Orta Doğu’nun en istikrarlı ülkelerinden biri olarak gösterilen Ürdün, uzun yıllardır Batı’nın en kıymetli bölgesel ortaklarından biri pozisyonunda bulunuyor.

Haşimi Krallığı, profesyonel ordusu sayesinde radikal örgütlerle gayret ederken, Irak, Suriye ve Filistin’den gelen milyonlarca mülteciye de konut sahipliği yapıyor. Ürdün ayrıyeten 1994 yılında İsrail ile barış anlaşması imzalayarak iki ülke arasındaki bağlantıları resmileştirmişti.

Pek çok kaynağa ve yorumlara nazaran ABD’nin Amman idaresine her yıl yaklaşık 1,6 milyar dolarlık ekonomik ve askerî yardım sağladığı belirtiliyor. Bu dayanağın önümüzdeki devirde daha da artırılması bekleniyor. İngiltere de tarihi bağları sebebiyle Ürdün’e askerî, istihbari ve diplomatik alanlarda dayanak vermeyi sürdürüyor.