İngiltere harekete geçti. Uzayda kirlilik büyüyor

İngiltere’nin güneyindeki Chilbolton Gözlemevi, Dünya yörüngesinde giderek artan uydu ve uzay enkazını izleyerek ülkenin uzay nezaret çalışmalarına bilgi sağlıyor.

İngiltere’nin ulusal uzay laboratuvarı RAL Space tarafından işletilen tesis, İngiltere lisanslı uyduların yanı sıra yörüngedeki süratle çoğalan uzay enkazını da takip ediyor.

Dev radar anteni gökyüzüne yönelirken denetim odasındaki ekranlarda sistemin tespit ettiği yıldızlar, uydular ve kullanım dışı roket gövdeleri görüntüleniyor.

Araştırmacılar, vazifesini tamamlamış roket gövdeleri, fonksiyonunu yitirmiş uydular ile fırlatmalar, patlamalar ve çarpışmalar sonucu oluşan kesimleri izliyor.

Bu cisimler tekrar Dünya atmosferine girebiliyor ya da aktif uydularla çarpışma riski taşıyor.

Avrupa Uzay Ajansı’nın datalarına nazaran Dünya yörüngesinde toplam tartısı 17 bin tona ulaşan 46 binden fazla uzay enkazı var.

İngiltere Uzay Ajansı’nda fırlatma ve uzay durumsal farkındalığından sorumlu genel müdür yardımcısı Matthew Archer, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Bunların büyük kısmı birden fazla vakit hiçbir şeyle çarpışmıyor. Lakin bunların rastgele biri önemli hasara yol açabilir, hatta uyduları büsbütün yok edebilir” dedi.

Çarşamba günü bir SpaceX roketinin otobüs büyüklüğündeki bir kesimi Ay’a çarparak çok sayıda modülün uzaya saçılmasına sebep oldu.

Araştırmacılar, uzay enkazı yoğunluğundaki artışın “Kessler sendromu” olarak bilinen zincirleme çarpışmaları tetikleyebileceği ikazında bulunuyor.

Chilbolton Gözlemevi’nin sağladığı veriler, İngiltere Uzay Ajansı ile İngiltere Uzay Komutanlığı’nın öncülük ettiği Ulusal Uzay Operasyonları Merkezi’ne aktarılıyor.

Merkez, yörüngedeki çarpışmaları önlemek ve Dünya atmosferine yine giren cisimleri izlemek için günün her saati çalışıyor.

Archer, “Bizim vazifemiz uzayda meydana gelen ve uzayda bulunan her şeyi izlemek” dedi.

Archer’e nazaran uzay altyapısı İngiltere iktisadının yaklaşık yüzde 20’sini destekliyor. Yörüngedeki cisim sayısındaki artışın uzayı giderek daha kalabalık hale getirdiğini belirten Archer, “Bu yeteneğe duyulan gereksinim daima artıyor” sözlerini kullandı.

Halihazırda Dünya yörüngesinde 14 bin uydu mevcut. Önümüzdeki yıllarda yaklaşık 1,7 milyon yeni uydunun planlandığı belirtilirken, SpaceX tek başına 2028’den itibaren 1 milyondan fazla uydu fırlatmaya başlamayı planladığını açıkladı.

İngiltere, Ulusal Uzay Operasyonları Merkezi’ne 85 milyon sterlin yatırım yapmayı taahhüt etti. Merkez her ay uydu işletmecilerine yaklaşık 3 bin çarpışma uyarısı gönderiyor.

Araştırmacılar ayrıyeten uydu işletmecilerinin lisans koşullarına uyup uymadığını denetliyor ve yabancı “hasımları” takip ediyor.

Archer, “Belirli cisimlere yaklaşma yahut yanlarından geçme yeteneğini gösteren ülkeler görüyoruz. Askeri açıdan tehditleri tertipli olarak takip etmek zorundayız” dedi.

Bilim insanları, uzay enkazı tekrar atmosfere girdiğinde yere ulaşmadan büsbütün yanmayabilecek cisimler için de alarm vermeye hazır bekliyor.

Ocak ayında İngiltere ve Avrupa ülkeleri, kesimlerinin İngiltere’ye düşebileceği tasasıyla Çin’e ilişkin bir roketin atmosfere yine girişini yakından izledi. Roket sonunda Pasifik Okyanusu’na düştü.

Chilbolton Gözlemevi Tesis Sorumlusu Sarah Nash, “Bütün ortam değişiyor. Bu nitekim çok uluslu bir ortam ve denetim edilemeyen çok sayıda cisim var” dedi.

Nash, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Bütün bunların inançlı biçimde işlemeyi sürdürebilmesinin tek yolu her şeyin nerede olduğunu takip etmekten geçiyor” tabirlerini kullandı.

Gözlemevinin bir öbür çalışma alanını ise gezegen savunması oluşturuyor. Bu kapsamda kuyruklu yıldızlar ve asteroitler üzere potansiyel tehditler belirlenmeye çalışılıyor.

İngiltere Uzay Ajansı geçen yıl, Dünya’ya çarpma ihtimali bulunanlar da dahil olmak üzere asteroitlerin hareketlerini izleyen Uluslararası Asteroit Uyarı Ağı’na üye oldu.

Archer, “NASA ve ABD’deki öteki kuruluşlarla ortak çalışarak bir asteroidin Dünya’ya çarpma ihtimalini ve bunun ne vakit gerçekleşebileceğini yüzdesel olarak hesaplıyoruz” dedi.

Daha küçük gök taşları Dünya atmosferinde sık sık yanarken, büyük asteroitler daha seyrek görülüyor.

İngiltere, Avrupa Uzay Ajansı’nın 2029 yılında Dünya’nın yakınından geçecek 375 metre genişliğindeki Apophis asteroidini inceleyecek vazifesine dayanak verecek.

Nash, “Asteroitler birçok açıdan hakikaten enteresan bir sınama. Bir asteroidin birdenbire ortaya çıkması alışılmadık bir durumdur” dedi.

Dev gök cisimleri, Chilbolton’daki radar anteninin algılama menzilinin dışında kaldıkları için ekseriyetle optik sensörlerle izleniyor.

İstasyon Müdürü Graham Marshall ise, “Eğer radar anteninin görebileceği kadar yakınlarsa, o vakit çok daha büyük sıkıntılarımız var” diye ekledi.