Klinik psikolog Ersin Bayramkaya deniz fenerlerine yaptığı seyahatleri ve bu seyahatlerin ona düşündürdüklerini bir kitap haline getirdi. Psikoloji, varoluşçu ideoloji, edebiyat ve sanatın iç içe geçtiği ‘Hayatı Anlamak İçin Bir Yer’ isimli çalışmayı müellifin...
Sarpıncık (İzmir), Deveboynu (Muğla), Gelidonya (Antalya), Polente (Çanakkale), Işıklı (Trabzon), İnceburun (Sinop)… Klinik psikolog Ersin Bayramkaya, Türkiye’nin dört bir yanındaki deniz fenerlerini gezdi. Bu seyahatler esnasında zihninde dolaşanları kitap haline getirdi. Bayramkaya ‘Çocukluk’, ‘Zaman’, ‘Yalnızlık’, ‘İlişkiler’, ‘Travma’, ‘Yas’ üzere kısımlardan oluşan kitabında çizdiği deniz feneri fotoğraflarına de yer veriyor. Mesleksel çalışmalarını varoluşçu terapi kapsamında yürüten psikologla deniz fenerlerini, terapistliği ve ‘anneanneleri’ konuştuk…
◊ Bu seyahatleri sebep deniz fenerlerine yaptınız?
Biraz zaten gelişti. 2019’da Sarpıncık Feneri’ne gittim. Birinci deniz feneri yolculuğumdu. Sonra devamı geldi. Vakitle fenerlere giderken o devirde kafamda olan bir sıkıntıyı de taşıdığımı fark ettim. Bu problem bazen yalnızlık, bazen seçimler, bazen kayıp oluyordu. Deniz fenerleri genelde ulaşması biraz zahmetli, dünyanın geri kalanından bir kesim uzak yerler. Oraya vardığınızda yavaşlıyorsunuz. Deniz, rüzgâr, sessizlik… Ya da tabiatın sesleri… Günlük hayatın gürültüsü geride kalıyor. İnsan birtakım soruları lakin bu türlü uzaklaştığında duyabiliyor. Vakitle deniz fenerleri benim için güçlü bir sembol haline geldi. Bir deniz feneri size nereye gitmeniz gerektiğini söylemez. Yalnızca karanlığın içinde kimi şeyleri biraz daha görünür hale getirir. Ben de bu kitapla okura birtakım sorulara tekrar bakabileceği bir alan sunmak istedim. Deniz fenerleri seyahatleri benim için insanın kendisine, hayatına ve mana arayışına yaptığı seyahatlerle iç içe geçti.
◊ Sizin için bu deniz fenerleri olmuş; bir diğeri için doğup büyüdüğü yer, bir kıyı kasabası ya da yaşadığı kentte bir yer olabilir güya…
Kesinlikle buna inanıyorum. Düşünmek için bu türlü yerlere gereksinimimiz var. Bence kimi yerlere hayatımızın aşikâr periyotlarını, hislerini, hatta bazen kim olduğumuzu da bağlıyoruz. Yıllar sonra oraya döndüğümüzde o zamanki kendimizle karşılaşıyoruz. ‘Ben buradayken kimdim, şimdi kimim, ne değişti’ üzere sorular tabiatıyla geliyor. Benim için deniz fenerleri bu türlü bir fonksiyon gördü. Ancak bunun kesinlikle uzak, özel ya da etkileyici bir yer olması gerekmiyor. İnsanın her gün önünden geçtiği bir park, oturduğu bir kafe ya da denize baktığı bir bank bile birebir şeyi yapabilir. Kimi okurlar da kendileri için bu türlü olan yerlere dair fotoğraflar gönderdiler. Beni çok memnun etti.
◊ Psikologların da bir deniz feneri üzere olduğundan kelam ediyorsunuz kitapta…
Evet, terapist sizin yerinize karar vermez, hayatınızı düzeltmez, hazır karşılıklar sunmaz. Bazen sadece karanlıkta neyin orada olduğunu biraz daha düzgün görebilmenize yardımcı olur. Hangi yöne gideceğinize yeniden siz karar verirsiniz. Ve ne vakit kaybolsanız dönüp bakacağınız bir yerdir terapist, tıpkı bir deniz feneri üzere…
◊ Terapi vakitle çağdaş hayatın, gündelik konuşmaların kıymetli bir kesimi oldu. Fakat terapist kimdir, tam olarak ne yapar az konuşuluyor…
Terapist, insanların güzelleşme sürecine eşlik eden, takviye olan kişidir. Terapide edilgen biçimde yardım bekleyen biri ve ona ne yapacağını söyleyen bir uzman yoktur. Birlikte anlamaya çalışan iki insan vardır. Psikoterapi araştırmaları uzun vakittir birebir şeyi gösteriyor; güzelleşmeye katkıda bulunan en güçlü ortak etkenlerden biri terapötik alakanın kendisi. Hangi ekolle çalışırsanız çalışın, kıymetli olan; danışanın terapistiyle inanca dayalı bağ kurabilmesidir. Terapist-danışan bağlantısını eşsiz yapan şey de
biraz bu. Çok şahsî, çok yakın ve gerçek bir temas var lakin birebir vakitte hudutları son derece bariz. İnsan bazen kimseye söylemediği şeyleri seansta söyleyebiliyor, güç hisleriyle orada kalabiliyor, kendisine daha dürüstçe bakabiliyor. Ve bunları yargılamayan biriyle deneyimliyor. Bazen değişim, birinin ne yapmamız gerektiğini söylemesiyle değil; bir insanın bizi olduğumuz halimizle görebildiğini ve yeniden de orada kalabildiğini deneyimlemekle başlıyor.
◊ Kitapta anılarınız da var. Kimi ekollerde terapistlerin hayatına dair bilgilerin olabildiğince saklı olması temel kabul ediliyor…
Kitabı yazarken benim de üzerinde en çok düşündüğüm problemlerden biriydi. Terapistin görünürlüğü psikoterapide eski bir tartışmadır. Benim durduğum yer şurası: Terapist elbette terapi odasına bütün hayatını getirmez. Kendinizle ilgili bir şeyi paylaşıyorsanız bu, terapötik sürece hizmet ediyormu diye düşünmelisiniz. Fakat kitap öbür… Bu kitapta ben sadece bir terapist değil; bir insan, bir oğul, bir torun, bir eş, bir arkadaş olarak da varım. Yaşadığım kimi şeylerin bende bıraktığı izlerden kelam etmeden insanın kayıpları, seçimleri, bağları, vefatla müsabakası
ya da mana arayışı üzerine yazmam bana çok gerçek gelmezdi. Yazarken koyduğum ölçülerden biri şuydu: Şahsî olanla mahrem olan birebir şey değil. Ferdî olanı paylaşabilirim fakat hem kendi mahremiyetimi hem de hayatımdaki insanlarınkini korumak zorundayım.
◊ Başka projeleriniz var mı?
Birkaç kitap projem var. Biri hikayelerden oluşan bir kitap. Duyduğum, şahit olduğum, bazen yaşadığım küçük insanlık halleri… Bir oburu terapist olmaya dair bir kitap. Yaklaşık 20 yıldır terapi odasında olmanın bıraktığı izler üzerine… Bir de mesleksel çalışmam var; varoluşçuluk ve travmayla ilgili. Çok yeni bir podcast projesine de başladım: ‘Hayat Üzerine Konuşmalar’.
‘Yalnızca anneannemizi değil, onun yanında olduğumuz kişiyi de özlüyoruz’
◊ Anneanne-torun bağlantısı birtakım bireylerin ömründe kıymetli bir yerdedir. Sizinkinde de öyleymiş. Nedir anneanneleri bu kadar özel kılan?
Bazı insanların hayatında anneanne nitekim çok özel bir yere yerleşebiliyor. Sanırım bunun sebeplerinden biri, anneannenin hem aileden biri olması hem de anne-baba bağlantısından farklı yerde durması. Bazen daha az kuralın, daha çok şefkatin olduğu; çocuğun kendisini biraz daha özgür bırakabildiği bir bağ olabiliyor bu.
Bir de anneanneler geçmişle bugün arasında enteresan bir köprü kuruyor. Sizden evvelki hayatı biliyorlar; annenizin çocukluğunu, aile kıssasını, sizin tanımadığınız insanları… Birebir vakitte sizin çocukluğunuzun da şahitleri. Bu yüzden onlarla bağlantımız birkaç nesli birbirine bağlıyor. Seans odasında bunun izlerini çok görüyorum. Beşerler anneannelerinden kelam ederken birçok vakit sadece bir kişiyi anlatmıyorlar; bir konuttan, bir kokudan, bir yemekten, bir yaz tatilinden, çocukken hissettikleri inançtan kelam ediyorlar. Ve bazen fark ediyorlar ki özledikleri sırf anneanneleri değil; onun yanındayken oldukları kişi, o zamanki hayatları… Tahminen anneanneleri kimileri için bu kadar özel yapan da bu: Onu kaybettiğimizde hem çok sevdiğimiz birini hem de çocukluğumuzun en kıymetli şahitlerinden birini kaybediyoruz.
◊ Sizin nasıl bir münasebetiniz vardı?
Çok kıssa anlatırdı anneannem. Ağabeyimle ve benimle çok gezerdi. Onu kaybetmek çocukluğuma açılan bir kapının yavaş yavaş kapanması üzereydi. Birini kaybettiğimizde onunla yaşadığımız hayatı, onun yanında olduğumuz kişiyi, hatta bazen gelecekte onunla yaşayacağımızı düşündüğümüz şeyleri de kaybediyoruz. Bu yüzden her kayıp ‘Ben bu insan olmadan kimim’ sorusunu da getiriyor. Anneannemi düşündüğümde bugün sırf üzüntü yok. Çok fazla sevgi, minnettarlık ve çocukluğuma ilişkin sıcak bir yer de var.
Tuzlu Kahve’nin merakla beklenen afişi yayımlandı
Zayıflama iğnelerinde görünmeyen tehlike! Önemli sonuçlar doğurabilir… Bu kusurlara sakın düşmeyin
‘Deniz fenerlerine vardığınızda günlük hayatın gürültüsü geride kalıyor’
‘Büyüsünü’ 25 yıl boyunca kaybetmedi
Bağışıklık sistemine kanser hücresini ifşa eden aşı
‘Ben doğal zekâ ve gerçek hislerden yanayım’
Tabiatımızın genleri çalınıyor
