Bağışıklık sistemine kanser hücresini ifşa eden aşı

Biliminsanları yıllardır kansere karşı tesirli mRNA aşıları üzerine çalışıyor. Merck ve Moderna şirketlerinin hastaların tümörlerine özel geliştirdikleri melanoma (cilt kanseri) aşısında faz 3’ü (insanlar üzerinde yapılan geniş kapsamlı araştırma) geçtiklerini açıklamasıysa yeni bir umut oldu. Fakat bu aşı sağlıklı bireylerde hastalığı önlemek gayesiyle kullanılmıyor. Kanser geliştikten sonra uygulanıyor. Hedef hastanın bağışıklık sistemini kendi tümörüne karşı eğitebilmek. Acıbadem Maslak Hastanesi tıbbi onkoloji uzmanı Prof. Dr. Özlem Sönmez ve Memorial Şişli Hastanesi dermatoloji uzmanı Prof. Dr. Seçil Saral bu gelişmenin ne manaya geldiğini anlattı.

SON GELİŞMELER NELER?

‘Önemli bir dönüm noktası’

◊ Kanser hücrelerindeki mutasyonlar sonucunda oluşan olağandışı protein parçacıklarına neoantijen diyoruz. ‘Intismeran autogene’ isminde, şahsa özel geliştirilen bu mRNA temelli neoantijen tedavisi, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı harekete geçmesini sağlayan standart bir immünoterapiyle (pembrolizumab) birlikte değerlendirildi. Ameliyatla tümörü büsbütün çıkarılmış, yüksek riskli melanomu olan 1.137 hasta
iki kümeye ayrıldı. Hastaların bir kısmına bireye özel mRNA tedavisiyle immünoterapi birlikte verildi. Öteki kısmına sadece immünoterapi uygulandı. Faz 3 INTerpath-001 isimli çalışmanın birinci sonuçlarına nazaran kombinasyon tedavisi tek başına immünoterapiye kıyasla hastalığın tekrarlamadığı süreyi ve uzak metastaz gelişmeden geçen vakti istatistiksel ve klinik açıdan kıymetli ölçüde uzattı. Fakat detaylı bilgiler şimdi bilimsel bir toplantıda sunulmadı.

◊ Buradaki en kıymetli nokta bunun sağlıklı şahıslarda kanseri önlemek gayesiyle uygulanan klasik bir aşı olmaması. ‘Aşı’ denmesinin sebebi klasik aşılarda olduğu üzere bağışıklık sistemini muhakkak bir amaca karşı harekete geçirmesi. Ancak burada maksat enfeksiyon etkeni değil, hastanın tümörüne has neoantijenler. Bu sebeple ‘aşı’ tarifine uyuyor. Hastanın tümöründeki genetik değişiklikler tahlil edilerek kansere mahsus neoantijenler belirleniyor. Daha sonra bağışıklık sisteminin bu amaçları tanıyıp kanser hücrelerine karşı karşılık oluşturmasını sağlamak maksadıyla hastaya özel bir mRNA tedavisi üretiliyor. Bu sebeple tıpkı kanser çeşidine sahip iki hastanın tedavisi bile farklı olabilir. Münasebetiyle bu gelişmeyi “Kanserin aşısı bulundu” formunda yorumlamak yanlışsız değil.

◊ Bugün bir hastam bana “Ben bu aşıyla tedavi olabilir miyim” diye sorsa ona şunları söylerim: Şahsileştirilmiş bir mRNA kanser aşısı birinci defa büyük bir faz 3 çalışmada standart immünoterapiye eklenerek klinik yarar gösterdi. Kanser immünoterapisi açısından bu değerli bir dönüm noktası ve çok umut verici fakat şimdi rutin kullanıma girmedi. (Prof. Dr. Özlem Sönmez)

◊ Farklı kanser çeşitlerinde de mRNA aşısı araştırmaları devam ediyor. BioNTech de bu alanda uzun müddettir çalışıyor. BioNTech’in şahsa özel mRNA programlarının yanında, makul kanser tiplerinde birçok hastada ortak olan tümör gayelerini kullanan farklı mRNA yaklaşımları da var. HPV, pankreas, kolorektal, baş ve boyun kanserleri üzere farklı tümörlerde çalışmalar yürütülüyor. Moderna ve Merck’ün de melanomun yanı sıra akciğer kanseri, mesane kanseri ve böbrek kanserinde faz 2 ve faz 3 çalışmaları var. Ayrıyeten pankreas, mide ve akciğer kanserlerinde daha erken etap araştırmalar yürütülüyor.
(Prof. Dr. Seçil Saral)

İKİ SİSTEM NASIL BİRLİKTE ÇALIŞIYOR?

‘DNA’nın genetik yapısını değiştirmiyor’

◊ Kanser hücreleri bazen bağışıklık sisteminden kaçmak için bedenin doğal ‘fren mekanizmalarını’ kullanabiliyor. Böylelikle bağışıklık hücreleri tümörü görse bile gereğince güçlü halde saldırmayabiliyor. mRNA tedavisi bağışıklık sistemine kanser hücresinin kimliğini gösteriyor, immünoterapiyse bağışıklık sisteminin frenini kaldırıyor.
Böylelikle bağışıklık sistemi kimi arayacağını biliyor ve ona saldırmak için daha özgür hale geliyor. Bu arada mRNA kişinin DNA’sına girip genetik yapısını değiştirmiyor. Misyonunu yaptıktan sonra bedende parçalanan süreksiz bir molekül.
(Prof. Dr. Seçil Saral)