İsviçre’de NATO ve yaptırım aksisi referandum

İsviçre’de seçmenler, gelecek ay düzenlenecek referandumda ülkenin ekonomik yaptırım uygulamasını yahut NATO ile işbirliği yapmasını engelleyecek daha kısıtlayıcı bir tarafsızlık düzenlemesini onaylayıp onaylamayacaklarına karar verecek.

Ülke genelinde barış güvercinlerinin yer aldığı ve seçmenlerden savaşı reddetmelerini isteyen afişler asıldı.

Bu kampanya Kremlin’in dayanağını kazanırken İsviçre’nin Avrupalı komşularından tecrit edilebileceği yönündeki kaygıları artırdı.

Kamuoyu yoklamaları seçmenlerin teklifi reddedeceğine işaret ediyor.

Yakın tarihli bir ankete nazaran halkın yüzde 62’si teklife karşı çıkarken yüzde 36’sı dayanak veriyor.

Ancak anketör Fabio Wasserfallen, Reuters’a verdiği demeçte, değişiklik yanlılarının mevcut durumu savunanlardan daha fazla harcama yaptığını ve bu durumun aradaki farkı daraltabileceğini söyledi.

Uluslararası seviyede 1815’ten bu yana tanınan ve 1848’den beri ülke anayasasında yer alan İsviçre tarafsızlığı, İsviçre’yi her iki dünya savaşının da dışında tuttu.

Kampanyayı destekleyen sağcı İsviçre Halk Partisi’nin (SVP) kıdemli siyasetçisi Christoph Blocher, İsviçre’nin Ukrayna’yı 2022’deki işgali nedeniyle Rusya’ya yaptırım uygulamasının akabinde bu statünün tehdit altına girdiğini belirtti.

Blocher, Reuters ile yaptığı açıklamada “İsviçre, daima silahlı ve tarafsız kaldığı için 200 yıldır savaş yaşamadı” dedi.

İsviçre tarafsızlığının kaideleri anayasada açıkça belirtilmiyor. Tarafsızlığın kapsamı, tarafsız ülkelerin topraklarının askeri gayeyle kullanılmasına müsaade vermemesini ve savaşan taraflar arasında tarafsız kalmasını öngören 1907 Lahey Sözleşmesi ile belirleniyor.

Avrupa Birliği ile daha yakın bağlantılara karşı yürütülen başarılı kampanyalara öncülük eden Blocher, yaptırımlar sebebiyle Rusya’nın artık İsviçre’yi çatışmanın bir tarafı olarak gördüğünü ve tarafsızlığın zedelendiğini söyledi.

Blocher, “Üçüncü bir dünya savaşı çok uzakta olmayabilir; o vakit inandırıcı bir biçimde tarafsız olup olmadığımız ehemmiyet kazanacak” diye konuştu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı da tartışmaya dahil oldu.

Bakanlık Sözcüsü Mariya Zaharova, sosyal medya paylaşımında İsviçre’yi yaptırımlarını AB yaptırımlarıyla birebir hizaya getirdiği için eleştirdi.

Kendisi de İsviçre’nin yaptırım listesinde yer alan Zaharova, “Hukuki açıdan bakıldığında ‘esnek tarafsızlık’ aslında hiçbir biçimde tarafsızlık olmaması demektir” sözünü kullandı.

Kampanya, İsviçre anayasasına akına uğramadığı sürece hiçbir askeri ya da savunma ittifakına katılamayacağı yahut işbirliği yapamayacağı kuralının konmasını istiyor.

Düzenleme ayrıyeten Birleşmiş Milletler tarafından onaylanmadığı surece hiçbir yaptırıma katılınmamasını talep ediyor.

SVP dışındaki siyasi partilerin büyük kısmı ve İsviçre hükümeti teklife karşı çıkıyor.

Dışişleri Bakanı Ignazio Cassis, bu adımın ulusal güvenliğe ziyan vereceğini ve NATO ile ortak tatbikat yapılmasını engelleyeceğini söyledi.

Cassis düzenlediği basın toplantısında “Yalnızca kelamlı kınamalarda bulunabiliriz fakat somut hiçbir adım atamayız; bu durum komşularımızla katiyen büyük bir sorun yaratır” dedi.

Hükümetin hukuk uzmanları, başarılı bir formül olarak nitelendirdikleri mevcut yapının değiştirilmesine gereksinim olmadığını belirtti.

Bu formül kapsamında İsviçre, son olarak İran anlaşmazlığı sırasında ABD askeri uçaklarının hava sahasını kullanmasını yasakladı.

Dışişleri Bakanlığı Uluslararası Hukuk Dairesi Başkanı Franz Perrez, “Tarafsızlık tüm dünyada açıkça tanımlanmış ve anlaşılmıştır. Bu tedbirleri uygulamak İsviçre’yi daha tarafsız kılmaz” değerlendirmesini yaptı.

Basel Üniversitesi’nde vazifeli siyaset bilimci Laurent Goetschel, kampanyanın “Savaşa hayır, tarafsızlığa evet” yazılı afişlerinin, tarafsızlığın nasıl uygulandığını tam olarak anlamayan seçmenlere cazip gelebileceğini söyledi.

Goetschel şunları ekledi: “Tarafsızlık bir dogma değildir. İsviçre’nin tarafsız olması mantıklıdır; lakin bunun nasıl yürütüleceği anayasada sabitlenmek yerine hükümetin takdirine bırakılmalıdır.”