Kritik temas: Moskova’daki kapalı görüşme ne ileti veriyor? ABD’nin Rusya atılımının perde arkasında ne var?

ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü John Ratcliffe’in Moskova’ya gerçekleştirdiği evvelden duyurulmamış ziyaret, Washington ile Moskova arasındaki bağların hassas bir devrinde gerçekleşti.

ABD istihbaratının Rusya’nın gelecekte NATO’nun kararlılığını sonlu ölçekli bir atılımla sınayabileceğine ait değerlendirmelerinin gündemde olduğu bir periyotta gerçekleşen ziyaret, taraflar arasındaki doğrudan iletişimin niteliğine ait tartışmaları da beraberinde getirdi.

Ziyaret, Letonya’nın başşehri Riga’dan havalanan ABD’ye ilişkin Boeing C-17A Globemaster III tipi askerî nakliye uçağının Moskova’daki Vnukovo Havalimanı’na inmesiyle kamuoyuna yansıdı. Kremlin, Ratcliffe’in Rus istihbarat yetkilileriyle görüştüğünü doğrularken CIA Direktörü’nün Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya gelmediğini açıkladı.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Putin’in görüşmelerin sonuçları hakkında bilgilendirildiğini belirtirken istihbarat servisleri arasındaki temasları “olumlu bir olgu, olumlu bir süreç” olarak nitelendirdi.

Görüşmenin içeriğinin taraflarca açıklanmaması sebebiyle ziyaretin kesin gündemi konusunda ihtiyatlı olmak gerekiyor. Bununla birlikte CIA Direktörü seviyesindeki ender bir temasın gerçekleşmesi, Washington ile Moskova’nın mevcut görüş ayrılıklarına karşın direkt irtibat kanallarını açık tutmaya kıymet verdiğini de gösteriyor.

ABD Başkanı Donald Trump da Ratcliffe’in Moskova ziyaretini “yarı rutin” olarak nitelendirdi. Program sunucusu Glenn Beck’in ziyaretin Rusya’nın NATO’nun kararlılığını sınamaya hazırlandığı ve hatta İngiltere’ye saldırabileceği yönündeki değerlendirmelerle ilişkili olup olmadığı yönündeki sorusuna Trump olumsuz yanıt verdi. ABD Başkanı ayrıca Washington’ın Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için yoğun gayret gösterdiğini ve Ratcliffe’in Moskova’daki temaslarından bu yönde bir sonuç çıkabileceğini tabir etti.

NATO’NUN DOĞU KANADINA İLİŞKİN SENARYOLAR

Ziyaretle irtibatlı olarak gündeme gelen başlıklardan biri NATO’nun doğu kanadındaki güvenlik tartışmaları oldu. Wall Street Journal’ın aktardığı ABD istihbarat değerlendirmelerinde, Rusya’nın önümüzdeki birkaç yıl içerisinde NATO’nun kararlılığını hudutlu ölçekli bir atakla sınayabileceği ihtimali üzerinde durulduğu belirtiliyor.

Haberde muhtemel senaryoların siber faaliyetlerden bilhassa Baltık ülkelerini etkileyebilecek hudutlu askerî teşebbüslere kadar uzandığı tabir ediliyor. Lakin kelam konusu değerlendirmeler ile Rusya’nın açıklanmış siyaseti arasında ayrım yapılması değer taşıyor.

Rusya konusunda çalışmaları bulunan ve St. Petersburg Devlet Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler üzerine doktora yapan Buğra Bekir Işılak, mevcut bilgilerin bu mevzuda kesin bir sonuca varmaya imkân vermediğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Söz konusu tezler, Moskova tarafından açıklanmış bir siyaset yahut doğrulanmış bir operasyon planı değil. Mevcut bilgiler, Rusya’nın Baltık ülkelerine yönelik belli bir askerî planı yahut müdahale niyeti bulunduğu sonucuna varmak için kâfi değil. Rusya pek çok sefer bu üzere savların hakikat olmadığını açıklamıştır.’’

Bununla birlikte kelam konusu senaryonun NATO açısından ortaya çıkarabileceği sonuçların ayrıyeten kıymetlendirilmesi gerekiyor. Sonlu yahut kaynağı birinci etapta meçhul bir güvenlik olayı, ittifak açısından askerî olduğu kadar siyasi bir sınama niteliği de taşıyabilir.
Işılak, bu noktada sorunun NATO’nun karar alma süreçleri açısından da ele alınabileceğini belirtti:

“Sınırlı yahut kaynağı birinci kademede meçhul bir güvenlik olayı, NATO açısından sırf askerî değil, üye ülkeler arasında siyasi bir sınama da yaratacaktır. Bu türlü bir durumda temel sorun 5. Madde’nin varlığından çok, üye devletlerin olayın niteliği konusunda ne kadar süratli ortak değerlendirmeye ulaşacağı ve nasıl bir karşılık üzerinde uzlaşacağıdır. Münasebetiyle ABD tarafındaki telaşın toprak kaybı ihtimalinden fazla, NATO’nun karar alma süreçlerinin ve caydırıcılığının bilinmeyen bir kriz ortamında nasıl işleyeceğine ait olduğu düşünülebilir.”

NATO Antlaşması’nın 5. maddesi, ittifak üyelerinden birine yönelik silahlı akının tüm üyelere yönelik atak olarak değerlendirilmesini öngörüyor. Bu sebeple tartışmalar sırf mümkün askerî senaryoları değil, NATO’nun meçhul bir kriz karşısında ne kadar süratli ortak tavır geliştirebileceği sorusunu da gündeme getiriyor.

RATCLIFFE’İN ZİYARETİ YALNIZCA NATO BAŞLIĞINDAN MI İBARET?

Ziyaretin gündemine ait Amerikan kamuoyunda farklı tezler da ortaya atıldı. Bunlardan biri, Washington’ın İran’a yönelik yaptırımlar konusundaki tavrının Moskova’ya iletilmiş olabileceği yönündeydi. Fakat görüşmenin içeriği açıklanmadığı için bu başlığın nitekim ele alınıp alınmadığını kesin biçimde söylemek mümkün değil.

Işılak, kelam konusu savın gerçek olması hâlinde ziyaretin daha geniş bir stratejik bağlantı çerçevesinde değerlendirilebileceğini belirtti:

“Washington’ın tavrının Moskova’ya iletilmiş olabileceği yönündeki tezin da gerçek olması halinde, bu durum Ratcliffe’in temaslarında Ukrayna’nın yanı sıra Orta Doğu ve Avrupa güvenliği üzere farklı belgelerin da gündeme gelmiş olabileceğini göstermektedir.”

Rusya’nın İran ile yakın bağları, Avrupa güvenliğindeki merkezi pozisyonu ve ABD ile global seviyede yürüttüğü temaslar dikkate alındığında farklı güvenlik başlıklarının Washington-Moskova diyaloğunda birlikte kıymetlendirilmesi şaşırtan olmayacaktır. Bununla birlikte mevcut bilgiler, iki ülke arasında Ukrayna, İran ve NATO’yu kapsayan geniş kapsamlı bir pazarlığın bulunduğunu söylemek için kâfi değil.

Işılak da bu hususta ihtiyatlı olunması gerektiğini vurguladı:

“Nitekim Rusya’nın İran ile yakın münasebetleri, Avrupa güvenliğindeki merkezi pozisyonu ve ABD ile global seviyede yürüttüğü temaslar düşünüldüğünde, bu başlıkların birebir görüşmede ele alınması başlı başına şaşırtan olmayacaktır. Fakat mevcut bilgiler, Washington ile Moskova arasında Ukrayna, İran ve NATO’yu kapsayan geniş bir ‘pazarlık paketinin’ bulunduğunu söylemek için kâfi değildir.”

5. MADDE VE CAYDIRICILIK TARTIŞMASI

ABD kaynaklarında gündeme getirilen Baltık senaryosunun kıymetli boyutlarından biri de NATO’nun bu türlü bir kriz karşısındaki karar alma kapasitesi. Başlangıçta niteliği yahut kaynağı açık biçimde belirlenemeyen hudutlu bir güvenlik olayı, NATO üyelerinin ortak değerlendirmeye ulaşma sürecini zorlaştırabilir.

Bu açıdan tartışmayı Rusya’ya belli bir stratejik amaç atfetmekten fazla, ABD ve NATO etraflarında lisana getirilen güvenlik tasalarının ittifakın caydırıcılık ve karar alma kapasitesi açısından ne manaya geldiği üzerinden pahalandırmak daha ihtiyatlı bir yaklaşım sunuyor.

Işılak’a nazaran bu türlü bir durumda NATO üyelerinin siyasi iradesi de ehemmiyet kazanacaktır:

“Sınırlı yahut kaynağı birinci kademede bilinmeyen bir güvenlik olayı, NATO açısından sırf askerî değil, üye ülkeler arasında siyasi bir sınama da yaratacaktır. Bu türlü bir durumda temel sıkıntı 5. Madde’nin varlığından çok, üye devletlerin olayın niteliği konusunda ne kadar süratli ortak değerlendirmeye ulaşacağı ve nasıl bir karşılık üzerinde uzlaşacağıdır.”

Bu yönüyle tartışma, Rusya’ya ilişkin güvenlik değerlendirmelerinin yanı sıra NATO’nun kriz anlarında karar alma ve caydırıcılık kapasitesine ait soruları da gündeme getiriyor.

2021’DEKİ BURNS ZİYARETİ YENİDEN GÜNDEMDE

Ratcliffe’in Moskova ziyareti, periyodun CIA Direktörü William Burns’ün Kasım 2021’de Moskova’ya gerçekleştirdiği ziyareti de hatırlattı. Rusya-Ukrayna tansiyonunun arttığı bir periyotta Burns, Washington’ın dertlerini direkt Rus yetkililere iletmiş; temaslarda ikili bağlantılar, Avrupa güvenlik mimarisi ve bölgesel problemler üzere farklı bahisler ele alınmıştı.

Yaklaşık üç ay sonra Rusya-Ukrayna çatışması çok daha geniş bir askerî boyuta taşındı.
Ancak iki gelişme arasında direkt bir muvaffakiyet yahut başarısızlık alakası kurmak istihbarat diplomasisinin niteliğini göz ardı edebilir. Işılak bu noktada Burns ziyaretinin sadece sonraki gelişmeler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti:

“İstihbarat diplomasisinin maksadı her vakit karşı tarafın siyasetini değiştirmek değildir; karşılıklı niyetleri anlamak, yanlış hesaplama ihtimalini azaltmak ve başkanlara karşı tarafın yaklaşımı hakkında direkt kıymetlendirme sunmak da bu temasların temel fonksiyonları arasındadır. Bu gelişmeden hareketle Burns ziyaretinin ‘başarısız olduğu’ sonucuna varmak fazla kolaylaştırıcı olacaktır.”

GÜÇLÜ MESAJLAR KADAR DOĞRU İLETİŞİM DE ÖNEMLİ

Bugün de Washington ile Moskova arasında emsal bir caydırıcılık ikilemi bulunuyor. ABD ve Rusya’nın nükleer güç olmalarının yanı sıra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olmaları, iki ülke arasındaki irtibatın sadece ikili münasebetler açısından değil, bölgesel ve küresel güvenlik bakımından da değer taşımasına sebep oluyor.

Işılak, iki tarafın güvenlik dertleri ve kırmızı çizgilerinin açık biçimde ortaya konulmasının yanlış hesaplama riskinin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini söyledi:

“Washington’ın NATO üyelerinin güvenliğine ait, Moskova’nın ise Ukrayna ve NATO’ya ait kendi güvenlik dertleri ve kırmızı çizgilerini açık biçimde ortaya koyması, belirsizliğin azaltılmasına ve bölgesel ve global ölçekte istikrara katkı sağlayabilir. Gerçekten hem ABD’nin hem de Rusya’nın nükleer güç olmaları ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olarak küresel güvenlik mimarisinde değerli bir pozisyonda bulunmaları, iki ülke arasındaki doğrudan iletişimi daha da kıymetli hâle getirmektedir.”

Caydırıcılığın sadece sert bildirilerin iletilmesinden ibaret olmadığını belirten Işılak, bu bildirilerin karşı tarafça nasıl algılandığının da değer taşıdığını vurguladı:

“Caydırıcılığın başarısı sırf güçlü bildiriler verilmesine değil, tıpkı vakitte bu bildirilerin gerçek anlaşılmasını sağlayacak bağlantı kanallarının bulunmasına bağlıdır. Ratcliffe ziyaretinin istihbarat seviyesinde gerçekleşmesi de bu açıdan mana kazanmaktadır.”

MOSKOVA İLE WASHINGTON ARASINDAKİ KANAL AÇIK KALACAK MI?

Tüm bu gelişmeler, Ratcliffe’in Moskova ziyaretini sırf NATO’ya yönelik bir ‘uyarı’ olarak değerlendirmenin kâfi olmayabileceğini gösteriyor. Kremlin’in istihbarat servisleri arasındaki temasları “olumlu bir süreç” olarak nitelendirmesi de iki ülke arasındaki irtibat kanallarının bağların güç devirlerinde dahi işleyebildiğini gösteriyor. Bununla birlikte Peskov, kelam konusu görüşmenin ABD-Rusya bağlarının genel seyrinde ne ölçüde bir güzelleşmeye katkıda bulunacağını söylemek için şimdi erken olduğunu belirtti.

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et

Ratcliffe’in temaslarının kısa vadede ABD-Rusya münasebetlerinde kapsamlı bir değişimin habercisi olduğunu söylemek için kâfi bilgi bulunmuyor. Lakin Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik arayışların devam ettiği ve Avrupa güvenliğine ait karşılıklı korkuların sürdüğü bir ortamda, Washington ile Moskova arasındaki direkt bağlantı kanallarının korunması başlı başına değer taşıyor.