‘Dikkat! Toplumsallaşma kotanız dolmuştur’

Pandemiden sonra birçoğumuz kendimizi sokağa attık, toplumsallaşmanın binbir yeni yolunu keşfettik. Sabah kahve partileri, gece koşu kümeleri… Sosyal medya çağında görmek ve görülmek de önemli olunca o parti senin, bu davet benim gezdik durduk. ‘Yalnızlık’ sözü güya yasaklı listemizdeydi. Aslında haklıydık, Dünya Sağlık Örgütü yalnızlığın fizikî sonuçlarının, erken mevt riskini günde 15 sigara içmeye muadil seviyede artırdığına ait raporlar yayımlıyordu…

Son zamanlardaysa etrafımızda daha çok şahıstan “Sosyalleşme gücüm bitti”, “Sosyal pilim tükendi” cümleleri duyuyoruz. Bir aktifliğe gittiğimizde beşerlerle sohbet etmek güya yoruyor, bir saat geçmeden meskendeki koltuğun hayallerini kurmaya başlıyoruz. Mevzuyu uzmanlarla konuştuk; klinik psikolog/psikoterapist Dr. Feyza Bayraktar sosyal pilin nasıl tükendiğini anlattı, uzman psikolog Ayben Ertem’se enerjimizi geri getirmenin yollarını gösterdi.

‘BİR SOSYAL ETKİLEŞİMDEN KEYİF ALMAK, YORMAYACAĞI ANLAMINA GELMİYOR’

Dr. Feyza Bayraktar (Klinik psikolog/Psikoterapist)

◊ “Sosyal pilim tükendi” derken neyi kastediyoruz?

Sosyal etkileşimleri sürdürmek için gereken zihinsel ve duygusal kapasitemizin o an azaldığını anlatıyoruz. Sosyal pil, psikolojide direkt ölçülen, hudutları belirlenmiş bilimsel bir kavram değil. Daha çok toplumsal etkileşimlerin akabinde yaşadığımız zihinsel yorgunluğu, duygusal zorlanmayı ve bir müddet kendi başımıza kalma muhtaçlığını tanım etmek için kullandığımız bir metafor. Zira toplumsallaşmak, sırf biriyle konuşmak manasına gelmiyor. Karşımızdaki kişiyi dinliyoruz, söylediklerini yorumluyoruz, yüz tabirlerini ve ses tonunu takip ediyoruz, kendi reaksiyonlarımızı düzenliyoruz. Bazen nasıl algılandığımızı düşünüyor, bazen de ortamın beklentilerine ahenk sağlamaya çalışıyoruz. Bütün bunlar dikkat, bilişsel denetim ve his düzenleme süreçlerini içeriyor. Burada kıymetli bir ayrım var: Bir toplumsal etkileşimden keyif almak, o etkileşimin bizi yormayacağı manasına gelmiyor. Çok sevdiğimiz arkadaşlarımızla mükemmel bir akşam geçirip meskene döndüğümüzde kimseyle konuşmak istemeyebiliriz. O anki toplumsal kapasitemizin sonuna gelmiş olabiliriz.

◊ Yorgun hissetmekle toplumsal gücümüzün tükenmesi arasındaki farklar nedir?

Genel yorgunlukta fizikî ve zihinsel faaliyetlerin pek birçoklarına karşı bir isteksizlik yaşayabiliriz. Sosyal yorgunluktaysa bilhassa irtibat kurma, konuşmaları takip etme, oburlarının gereksinimlerine cevap verme üzere süreçler zorlayıcı gelmeye başlar. Örneğin kişi yürüyüş yapmak ya da tek başına kitap okumak için kendinde güç bulabilirken bir telefon görüşmesi yapmak istemeyebilir.

◊ Yabancılarla toplumsallaşmak daha mı yorucu?

Tanımadığımız beşerlerle birlikteyken toplumsal kurallara, karşı tarafın beklentilerine ve nasıl algılandığımıza daha fazla dikkat edebiliriz. Tanıdığımız ve inançta hissettiğimiz insanlarlaysa birçok vakit kendimizi daha az denetleme gereksinimi hissederiz. Ancak bazen hiç tanımadığımız insanların yanında kendimizi daha özgür hissederken ailemizle ya da yakın etrafımızla bir aradayken daha fazla duygusal yük yaşayabiliriz. Bu yüzden toplumsal yorgunluğu anlamak için “Kaç şahısla görüştüm” sorusunun yanında “Bu insanların yanındayken ne kadar kendim olabildim” sorusunu da sormak gerekiyor.

‘TELEFONLA GEÇİRİLEN HER ZAMAN ZİHİNSEL DİNLENME DEĞİL’

Ayben Ertem (Uzman psikolog)

◊ Sosyal pilimiz tükendiğinde onu tekrar nasıl doldurabiliriz?

Öncelikle dinlenmekle dikkatimizi öbür bir uyaranla meşgul etmek arasındaki farkı anlamamız gerekiyor. Gün boyunca birçok beşerle irtibat kurduktan sonra konuta gelip telefonumuzu elimize aldığımızda fizikî olarak dinleniyor olabiliriz. Lakin zihnimiz toplumsal bilgileri işlemeye devam eder. Oburlarının yaşadıkları olayları izlerken farkında olmadan karşılaştırmalar yapabilir, duygusal yansılar verebilir ve dikkatimizi yeni içeriklere yönlendirebiliriz. Telefonla geçirilen her vaktin zihinsel dinlenme olduğunu söyleyemeyiz.

Sosyal yorgunluğu azaltmak için herkesin tıpkı tekniği kullanması gerekmez. Birtakım beşerler yalnız kalarak, kimileri yürüyüş yaparak, kimileri kitap okuyarak, müzik dinleyerek yahut sevdikleri biriyle sakin bir sohbet ederek toparlanır. Burada kıymetli olan, kişinin kendi muhtaçlığını fark etmesidir. Kendinize şu soruyu sorun: “Şu anda nitekim dinleniyor muyum, yoksa sadece dikkatimi diğer bir şeyle mi meşgul ediyorum?”

◊ Dışarı çıkmak istemediğimizde bu kere de sevdiklerimizi ihmal ettiğimizi, onları kırdığımızı düşünüyoruz…

Böyle durumlarda sağlıklı yaklaşım, ilgiden uzaklaşmak değil, gereksinimimizi açık ve şefkatli biçimde söz edebilmektir. Örneğin “Sizinle vakit geçirmeyi çok seviyorum fakat bugün nitekim dinlenmeye gereksinimim var. Önümüzdeki hafta görüşelim” diyebilmek hem kendi sonlarımızı müdafaamızı hem de alakayı sürdürmemizi sağlar. Lakin kişi giderek bütün ilgilerinden uzaklaşıyor, evvelce keyif aldığı etkinliklere katılmak istemiyor ve yalnızlaşma ömür kalitesini etkiliyorsa bunun altında depresyon, tasa, tükenmişlik yahut öbür zahmetler olup olmadığını kıymetlendirmek gerekebilir.