Beslenme ve Diyet Uzmanı Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir, çocukların bilişsel gelişiminde beslenmenin rolüne dikkat çekerek hafıza, dikkat ve öğrenme süreçlerini destekleyen besinler ile günlük hayatta dikkat edilmesi gereken alışkanlıklar hakkında bilgi verdi.
Çocukların beyin gelişiminde beslenme neden önemli?
Çocukluk dönemi, beynin yapısal ve fonksiyonel gelişiminin devam ettiği kıymetli bir süreçtir. Bu devirde hudut hücreleri arasındaki temaslar gelişirken öğrenme, hafıza ve dikkat üzere bilişsel hünerler de şekillenir. Beynin olağan fonksiyonlarını sürdürebilmesi için kâfi güce ve çeşitli besin ögelerine muhtaçlık duyulur.
Çocukların beyin gelişimi, genetik özelliklerden çevresel şartlara kadar pek çok faktörün tesiri altında ilerler. Beslenme ise bu sürecin değerli modüllerinden biridir.
Özellikle omega-3 yağ asitleri, demir, iyot, çinko, B grubu vitaminleri ve kâfi protein alımı, hudut sisteminin olağan gelişimi ve fonksiyonları açısından değer taşır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, muhakkak besinleri fazla tüketmek değil, çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına uygun, çeşitli ve istikrarlı bir beslenme nizamı oluşturmaktır.
Hafıza ve öğrenme süreçlerini destekleyen besinler
Çocukların beyin gelişiminde omega-3 yağ asitleri, protein, kolin, demir ve B grubu vitaminleri kıymetli rol oynar. Bu besin ögelerinin kâfi ölçüde alınması, hudut sisteminin olağan işleyişini ve bilişsel gelişim süreçlerini takviyeler. Bilhassa büyüme çağında farklı besin kümelerinin istikrarlı biçimde tüketilmesi kıymet taşır.
Balık ve omega-3 yağ asitleri: Somon, sardalya ve hamsi üzere balıklar, beyin hücrelerinin yapısında bulunan DHA açısından kıymetli kaynaklardır. Omega-3 yağ asitleri, hudut sisteminin olağan gelişiminde rol oynayabilir.
Yumurta ve kolin: Yumurta, kaliteli protein ve kolin içeriğiyle öne çıkar. Kolin, hudut hücreleri arasındaki bağlantıda misyon alan asetilkolinin üretiminde kullanılır ve hafıza ile öğrenmeyle bağlantılı süreçlerde rol oynayabilir.
Ceviz ve kuruyemişler: Ceviz, bitkisel omega-3 yağ asitleri içerirken başka kuruyemişler E vitamini, magnezyum ve çeşitli minerallerin alınmasına katkı sağlar. Yaşa uygun ölçülerde tüketilmeleri, beslenme çeşitliliğini destekleyebilir.
Koyu renkli meyveler: Yaban mersini, böğürtlen ve çilek üzere meyveler, antioksidan özelliklere sahip polifenoller içerir. Bu bileşikler hücrelerin olağan fonksiyonlarının korunmasıyla bağlı süreçlerde rol oynayabilir.
Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak ve pazı üzere sebzeler folat ve çeşitli mineraller içerir. Bilhassa kâfi demir alımı değerlidir; demir eksikliği çocuklarda yorgunluk, dikkat ve öğrenme zahmetleriyle bağlı olabilir.
Bu besinlerin tek başına hafızayı güçlendiren yahut okul muvaffakiyetini artıran besinler olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Asıl değerli olan çocuğun yaşına ve gelişim periyoduna uygun, istikrarlı ve çeşitli bir beslenme nizamı oluşturmaktır.
Kahvaltıyı atlamak çocukların dikkatini etkileyebilir
Okul çağındaki çocukların sabah saatlerinde gereksinim duydukları gücün karşılanmasında kahvaltı kıymetli bir yere sahiptir. Gece boyunca süren açlığın akabinde yapılan istikrarlı bir kahvaltı, günlük güç ve besin ögesi alımına katkıda bulunabilir.
Kahvaltının sırf yapılması değil, içeriği de kıymetli. Çocukların güne sadece şeker içeriği yüksek paketli eserlerle başlaması yerine protein, lif ve kompleks karbonhidrat içeren besinlerin birlikte tüketilmesi daha istikrarlı bir öğün oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Yumurta, peynir yahut yoğurt üzere protein kaynaklarının tam tahıllı ekmek ve sebzelerle bir araya getirilmesi, kahvaltıda besin çeşitliliği sağlamak açısından uygun seçenekler arasındadır.
Şekerli atıştırmalıklar ve sistemsiz öğünler dikkat sıkıntılarına sebep olur mu?
Çocukların günlük beslenmesinde şekerli içeceklerin, paketli tatlıların ve besin pahası düşük atıştırmalıkların sık tüketilmesi, daha besleyici seçeneklerin öğünlerdeki yerini azaltabilir. Öğünlerin sık atlanması yahut gün boyunca yetersiz beslenme, birtakım çocuklarda açlık, yorgunluk ve derse odaklanmada zahmet üzere durumlarla birlikte görülebilir.
Çocukların beslenmesinde katı yasaklar oluşturmak yerine tertipli öğün alışkanlığı kazandırılması, ek şeker tüketiminin sonlandırılması ve besleyici alternatiflerin erişilebilir hale getirilmesi ehemmiyet taşır. Okul çantasında mevsim meyveleri, yoğurt, tam tahıllı sandviçler yahut yaşa uygun halde hazırlanmış kuruyemişler üzere seçeneklere yer verilmesi, çocukların gün içerisindeki besin ihtiyaçlarını karşılamalarına katkı sağlayabilir.
Yetersiz su tüketimi zihinsel performansı etkileyebilir
Su, beden sıcaklığının düzenlenmesi ve olağan fizyolojik fonksiyonların sürdürülmesi açısından temel bir ihtiyaçtır. Çocuklar bilhassa hareketli oyunlar, spor aktiflikleri ve yoğun okul temposu sırasında kâfi ölçüde sıvı tüketmeyi ihmal edebilir.
Yetersiz sıvı alımı ve susuzluk; baş ağrısı, halsizlik ve dikkat zahmeti üzere belirtilerle birlikte görülebilir. Sıvı alımının bilişsel performans üzerindeki tesiri ise çocuğun yaşına, çevresel şartlara ve susuzluğun derecesine nazaran değişebilir. Günlük su ihtiyacı her çocuk için birebir olmadığı için yaş, fizikî aktivite seviyesi ve hava sıcaklığı üzere faktörler dikkate alınmalıdır.
Düzenli uyku da öğrenme sürecinin bir parçası
Çocukların bilişsel gelişimi değerlendirilirken beslenmenin yanı sıra uyku nizamının de göz önünde bulundurulması gerekir. Uyku, gün içerisinde edinilen bilgilerin işlenmesi ve hafızayla alakalı süreçler açısından değer taşır.
Akşam saatlerinde uzun mühlet ekran karşısında kalmak, uyku saatinin gecikmesine ve uyku nizamının bozulmasına sebep olabilir. Yetersiz uyku ise çocuklarda dikkat zahmeti, gündüz yorgunluğu ve öğrenme süreçlerinde zorlanmayla bağlı olabilir.
Çocuğun kâfi ve istikrarlı beslenmesi kadar nizamlı uyuması, hareket etmesi ve günlük hayatında sürdürülebilir alışkanlıklar kazanması da kıymetlidir. Beslenme tek başına akademik performansı belirleyen bir öge değildir. Bu sebeple ailelerin sırf belli besinlere odaklanmak yerine çocuğun günlük hayat tertibini bir bütün olarak değerlendirmesi gerekir.
‘Oynadığım bütün karakterlere yüzde yüz hak veririm’
‘Doğa ve canlılar nedeni olmadıkları bir felaketin mağduru’
‘Bond, James Bond’ kim olacak?
‘Dikkat! Toplumsallaşma kotanız dolmuştur’
‘Ailemizi ayakta tutan bir kardeşimiz vardı’
‘Sabah kahvesi, pazar kahvaltısı, öğle molası, arkadaşlarımızla haftalık buluşmalar…’ ‘İnsanlar her vakit ritüeller üzerinden hayatlar yaratır’
Bu besinleri kesinlikle yemeli! Çocuklarda muvaffakiyet için sofranızdan eksik etmemeniz gerekenler
