Çin’den çip üretiminde kıtlığa sebep olacak atılım. Helyum ihracatı askıya alındı

Çin bugün, ABD ile İran arasında tekrar alevlenen askeri çatışmaların çip üretimi için kritik kıymetteki gazın yeni bir kıtlığını tetikleme tehdidi oluşturması üzerine, derhal yürürlüğe girmek üzere helyum ihracatına süreksiz bir yasak getirdiğini duyurdu.

Bu yılın başlarında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı helyum arzında kesintilere yol açmış; yapay zeka bölümünün modelleri eğitmek ve çalıştırmak için giderek daha fazla yerli çiplere güvendiği Çin dahil olmak üzere dünya genelindeki şirketlerin faaliyetlerini aksatmıştı.

Helyum, yarı iletken üretiminde ısı idaresi için hayati ehemmiyet taşıyor.

Helyum yasağı, Pekin’in ihracatı kısıtlayarak kritik materyallerde yurt içi kıtlığı tedbire uğraşlarının en son örneğini oluşturuyor. Çin idaresi daha evvel yakıt, gübre ve sülfürik asit üzerinde de misal kısıtlayıcı tedbirler uygulamıştı.

Çin birebir vakitte yurt içi çip üretim kapasitesini artırmayı ve kesimin, ABD’nin ihracat denetimlerine tabi olan son teknoloji Nvidia yarı iletkenlerine olan bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.

Çin, yerli üretimi artırma eforlarına karşın denizaşırı helyuma büyük ölçüde bağımlı durumda.

Buna rağmen, Çinli şirketlerin giderek daha fazla aracı rolü üstlenmesi, Rus helyumunu ithal edip bir kısmını Avrupa dahil olmak üzere denizaşırı pazarlara yine ihraç etmesi sebebiyle, bu ihracat yasağı global arzı daha da daraltabilir.

Analistler, Çin’in helyum gereksiniminin yaklaşık yüzde 85’ini yahut daha fazlasını ithal ettiğini kestirim ediyor. Global helyum üretiminde büyük bir hisseye sahip olan Katar, son yıllarda Çin’in ithalatının yarısından fazlasını karşıladı.

Helyum, alışılmadık derecede yüksek helyum konsantrasyonuna sahip doğal gaz yataklarından çıkarılıyor ve öbür endüstriyel süreçlerden süratli bir halde üretilemiyor.

Yarı iletken üretiminde ise bu gaz; plaka soğutma, plazma aşındırma, kimyasal buhar biriktirme, atomik katman biriktirme, litografi dayanağı ve sızıntı tespiti için kullanılıyor.

Çin net bir petrol ithalatçısı konumunda ve enerji analiz firması Kpler’in bilgilerine nazaran, geçen yıl deniz yoluyla taşınan ham petrolünün yarısından fazlası Ortadoğu’dan geldi.

İsrail ve ABD’nin İran’a karşı başlattığı çatışma, Basra Körfezi bölgesinden yapılan sevkiyatların neredeyse tamamını altı haftadır durdurmuş durumda; son haftalarda varılan ateşkes muahedesinin ise arzda acil bir toparlanmaya yol açması son derece düşük bir ihtimal olarak görülüyor.

Buna karşılık analistler, AFP’ye yaptıkları değerlendirmede, Pekin’in güç güvenliğine uzun müddettir öncelik vermesinin onu bu tıp şoklara karşı hazırlıklı kıldığını belirtti.

Kpler’in kıdemli petrol analisti Muyu Xu, son yıllarda “jeopolitik duruma ait genel endişenin” Çinli başkanları kâfi depolama tesisi inşası sağlamaya ve stratejik rezerv biriktirmeye teşvik ettiğini söyledi.

Xu, bu uğraşların Çin’i şu anda Japonya ve Filipinler üzere kimi Asyalı komşularına kıyasla çok daha düzgün bir pozisyona getirdiğini tabir etti.

Ancak analist, Pekin’in şimdiye kadar geniş stratejik rezervlerinden piyasaya eser salmaya “acele etmediğini” de kelamlarına ekledi.

Bu da kısmen Çin’in kömür ve fosil yakıtlara olan klâsik bağımlılığını azaltmaya yönelik onlarca yıllık misyonunun meyvelerini vermeye başlamasından kaynaklanıyor.

Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nin kurucu ortaklarından Lauri Myllyvirta, yenilenebilir güce geçişe yönelik büyük ölçekli uğraşların Çin’i mevcut durumla başa çıkma konusunda “nispeten güzel bir konuma” getirdiğini kaydetti.

Çin’in yoğun nüfuslu kıyı eyaletlerine rüzgar, güneş ve nükleer kapasite eklenirken, geliştirilen şebeke altyapısı elektriği ülkenin iç kısımlarından bu bölgelere taşıyor.

Myllyvirta, “Aksi takdirde, bu eyaletlere güç sağlamak için çok daha fazla petrol ve gaz ithalatı gerekecekti” dedi.

Analist, geniş imalat kesimi de dahil olmak üzere bağımlılıkların hâlâ sürdüğünü, fakat yenilenebilir gücün “sınırda çok yardımcı olduğunu” belirtti.

Asya Topluluğu Çin İklim Merkezi Direktörü Li Shuo, AFP’ye yaptığı açıklamada, mevcut güç krizinin “Çin’in uzun müddettir uyguladığı ‘hepsi birden’ stratejisini haklı çıkardığını” söyledi.

Devlet Başkanı Şi Cinping, savaş sebebiyle yenilenebilir güç atılımından daha fazla yararlanmayı hedefliyor.

Devlet televizyonu CCTV pazartesi günü yayımladığı bir kısımda Şi’nin, bölgedeki savaştan bahsetmeksizin, güç güvenliğini korumak maksadıyla “yeni bir güç sisteminin” inşasının hızlandırılması davetinde bulunduğunu aktardı.

Asya Topluluğu’ndan Li’ye nazaran Pekin için “daha önemli risk”, ani güç şokları değil, çatışmanın yol açabileceği potansiyel bir global ekonomik yavaşlama.

Yavaş seyreden ekonomik faaliyeti canlandırmak için uğraş eden önderlerin önüne yeni pürüzler çıkaran bu süreçte, kimi bölümler kaçınılmaz olarak baskıyı hissedecek.

Bu bölümlerin başında, geçmişte yaptırım uygulanan İran ve Venezuela ham petrolüne indirimli erişim sağlayarak kar elde eden küçük ve özel işletmeler olan “çaydanlık” petrol rafinerileri geliyor.

Ağırlıklı olarak ülkenin doğusundaki Şandong eyaletinde yoğunlaşan ve bu yıl Washington’ın Venezuela’ya yönelik askeri müdahalesiyle esasen sarsılmış olan bu işletmelerin birçoğu için İran ham petrolünün kaybı, son darbe olabilir.

Kpler analisti Xu, Pekin’in bu durum konusunda muhtemelen “karmaşık hislere” sahip olduğunu belirtti.

Xu, bu özel rafinerilerin Çin’in rafinaj kapasitesinin yaklaşık beşte birini oluşturduğunu ve kıymetli ölçüde istihdam sağladığını söyledi.

Bununla birlikte Xu, gevşek etraf standartları, daha az öngörülebilir vergi üretimi ve devlete ilişkin dev şirketlerle olan rekabetleri sebebiyle bu rafinerilerin kapanmasının “Çin için büsbütün berbat bir haber olmadığını” kaydetti.

Şi’nin stratejik bir öncelik olarak duyuru ettiği çip üretimi, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasıyla zorluklarla müsabakası mümkün bir öteki kesim olarak öne çıkıyor.

Yarı iletken üretimi için hayati değer taşıyan helyumun dünyadaki az sayıdaki büyük ölçekli üreticisinden biri olan Katar’dan yapılan sevkiyatlar, savaşın başlamasından bu yana durma noktasına geldi.

Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü’nden Michal Meidan ise yakın tarihli bir raporda, kimya sanayisinin de bu kesintiden dolayı “önemli bir baskıyla” karşı karşıya kalabileceğini yazdı.

Buna rağmen Meidan, ulusal seviyede “etkilerin dengelenebileceğini” belirtti.

Raporda, “Ekonomi yüksek fiyatlara ve azalan ekonomik faaliyete karşı bağışıklı olmasa da paydaşlar, kesintinin uzaması ihtimaline karşı şimdiden önleyici önlemler alıyor” sözlerine yer verildi.