Bir vakitler binlerce çalışanı vardı, Bangladeş’teki fabrikalarda üretim durdu

Bangladeş’in Ashuganj gübre fabrikasının devasa yapıları, doğalgaz krizi sebebiyle endüstrilerin kapanması, elektrik kesintileri ve yakıt kıtlığına karşı protestoların yaşanması nedeniyle bir yıldan fazla müddettir sessizliğini koruyor.

Bir vakitler makineler, ülkenin 170 milyonluk nüfusu için eser yetiştirmek üzere çiftçilerin gereksinim duyduğu gübreyi üretmek emeliyle doğal gaz kullanarak gece gündüz çalışıyordu.

Aktif olduğu devirde, 1200’den fazla çalışanı istihdam eden ve günde bin tondan fazla gübre üreten devlete ilişkin fabrika, şimdi paslanmış bir harabe halinde.

Aşuganj petrol alanı Mart 2025’te kapatıldı. Ülke, eski alanlara ve arama çalışmalarına yapılan yetersiz yatırım sebebiyle üretimdeki düşüşün tetiklediği doğalgaz kıtlığıyla boğuşurken, ABD-İran savaşı da Orta Doğu’dan yapılan ithalatı sekteye uğratmıştı.

Doğu Titas doğalgaz alanı yakınlarında kurulan Ashuganj’da tüm çalışma hayatını geçiren 59 yaşındaki Bazlur Rashid, “Fabrikadan geriye yalnızca boş bir iskelet kaldı.” dedi.

Bu fabrika, gaz kıtlığı sebebiyle kapanmak yahut faaliyetlerini kısıtlamak zorunda kalan altı büyük üre gübre tesisinden biri.

Sendika lideri Abu Kawsar, fabrikaların kapatılmasının, çalışanların işlerini kaybetmesine ve besin güvenliğiyle kontaklı bir dalı tehdit etmesine yol açtığını belirtti.

Kawsar, AFP’ye verdiği demeçte, “Bu fabrikaların işlevsiz kalmasına ve yıpranmasına müsaade veremezsiniz” dedi. “Onları yine canlandırmak döviz tasarrufuna da yardımcı olabilir.” diye de ekledi.

Ancak doğalgaz kıtlığının sonuçları gübre üretiminin çok ötesine uzanıyor.

Tekstil fabrikaları da dahil olmak üzere yüzlerce fabrika üretimini azaltıyor yahut büsbütün kapatıyor.

Bangladeş’in dünyanın en büyük ikinci ihracatçısı olduğu hazır giysi ve dokuma sekötörü, ülkenin ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 80’ini oluşturuyor.

Evlerde, doğalgaz tesisatının temas kesilmesine hayli sık rastlanıyor.

Doğalgazı elektriğe dönüştüren güç santralleri talebi karşılamakta zorlanıyor ve bu da tertipli elektrik kesintilerine yol açıyor.

Hükümet Ağustos ayında elektrik tasarrufu tedbirleri aldı. Bu tedbirler arasında alışveriş merkezlerinin bir saat erken kapanması buyruğu de yer alıyordu.

Bangladeş’in doğalgaz tüketiminin dörtte üçünden fazlasını elektrik üretimi, sanayi ve özel güç santralleri oluşturuyor.

Ülkenin doğalgaz tüketiminin onda birinden biraz fazlasını oluşturan hane halkları da bu durumdan etkilendi.

Ashuganj fabrikasının yakınında yaşayan 50 yaşındaki mesken hanımı Nargis Begum, “Gece boyunca bir damla bile gaz alamıyoruz.” dedi.

“Bazen de basınç çok düşük oluyor. İki ocağı tıpkı anda açamıyoruz.” diye ekledi Begum.

Özellikle kırsal bölümlerde birçok hane odun sobalarına geçerken, elektrik kesintileri sebebiyle bunaltıcı nemde vantilatörsüz kalan sakinler güçlü hava koşullarıyla yüzleşiyorlar.

“Çektiğimiz acılar dinmiyor,” diyen Begum, “Elektriğin garantisi yok. Hava çok sıcak. Dün gece üç dört defa elektrik kesintisi oldu.” diye belirtti.

Benzinle çalışan çekçek şoförleri de saatlerce yakıt sırasında bekledikten sonra protesto gayesiyle yolları trafiğe kapattı.

Bu kıtlıklar, yıllardır süregelen bir krizin sonucu olarak görülüyor.

Bangladeş 2018’de doğal gaz konusunda büyük ölçüde kendi kendine kafiydi, lakin eski alanların tükenmesiyle üretim azaldı, buna karşılık talep arttı ve değerli ithalatlar Katar’dan sağlandı.

Uzmanlar, ardı ardına gelen hükümetlerden hiçbirinin petrol ve gaz aramalarına gereğince yatırım yapmadığını öne sürüyor.

Bangladeş’in Enerji Bakanı İkbal Hasan Mahmud Tuku, 2024 ihtilaliyle devrilen Şeyh Hasina’nın evvelki hükümetini yeni petrol kuyuları açmada başarısız olmakla suçladı.

Temmuz ayında Dakka’da düzenlenen bir enerji güvenliği konferansında, “Önceki hükümet doğalgaz arama faaliyetlerinden uzak durdu,” dedi. “İthalata olan bağımlılığımız bizi bu noktaya getirdi.”

İthalat da tıpkı formda kırılganlığını korudu.

Ortadoğu’daki savaşın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarını aksatması ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafiğin önemli halde kısıtlanmasıyla kriz daha da berbatlaştı.

İthal edilen LNG’yi gaza dönüştüren yüzer depolama ve yine gazlaştırma ünitesinin teknik bir sorun sebebiyle faaliyetlerini durdurmasıyla arz daha da olumsuz etkilendi.

Hızlı bir tahlil bulunamadığı için, uzmanlar daha fazla yerli arama yapılması davetinde bulunurken, hükümet LNG siparişlerine devam ediyor ve ithalatı genişletmek için terminallere yatırım yapıyor.

Bangladeş’in açık denizlerinde doğalgaz yatakları var, lakin yeni kuyular açmak vakit alıyor.

Dhaka Üniversitesi’nde jeoloji profesörü olan Anwar Hossain Bhuiyan, mevcut alanlarda gaz üretiminin artırılabileceğini lakin uzun vadeli bir tahlil için yeni kuyulara gereksinim duyulduğunu açıkladı.

Bhuiyan yaptığı açıklamasında, “Tek bir kuyunun sondaj maliyeti 12-16 milyon dolar arasında değişebiliyor, fakat çıkarılabilecek gazın kıymeti çok daha yüksek; yaklaşık 4,5-4,9 milyar dolar civarında.” dedi.

Hükümet iki sondaj kulesi satın almayı planlıyor ve bu gayeyle denizaşırı bir ihale süreci başlattı.

Ancak Bangladeş’in petrol ve doğalgaz dalını denetleyen devlet şirketi Petrobangla’nın başkanı Abdul Mannan, nihai tahlilin doğalgazın ötesinde yattığını söyledi.

Mannan, AFP’ye verdiği demeçte, “Yenilenebilir güce yöneldiğimizde doğalgaz krizi çözülecek. Bunun için kesin bir vakit dilimi veremem, tahminen iki yıl.” diye belirtti.