Anadolu’nun 100 kültür varlığı ABD’den Türkiye’ye döndü

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığını İstanbul Arkeoloji Müzelerinde tanıttı. Tıpkı programda, farklı ülke ve koleksiyonlara dağılmış Boubon kökenli yapıtları bir araya getiren “Kaçış Yok: Boubon” standının açılışını gerçekleştiren Ersoy, bilimsel ispatlar ve memleketler arası iş birliğiyle Anadolu’nun mirasını yine ilişkin olduğu topraklara kavuşturduklarını vurguladı. Ersoy, “Amacımız yapıtları bir vitrinden alıp diğer bir vitrine koymak değil, öyküleri ve ilişkin oldukları kültürel bütünlük içinde onları tekrar değerlendirebilmektir.” dedi.

BAKAN ERSOY: ANADOLU’DAN KAÇIRILAN ESERLERİ AİT OLDUKLARI TOPRAKLARA KAZANDIRMAYA DEVAM EDECEĞİZ

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen basın toplantısında, Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığını tanıttı ve “Kaçış Yok: Boubon” standının açılışını gerçekleştirdi.

Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos’un da katıldığı programda Ersoy, yapıtların iade süreçlerini, bilimsel araştırmaların ortaya koyduğu bulguları ve memleketler arası iş birliğiyle elde edilen sonuçları paylaştı.

ABD’DE MÜZAYEDEYE ÇIKARILAN ESERLERİN SATIŞI DURDURULDU

Mayıs 2026’da ABD’de yerleşik bir müzayede konutunun satışa sunduğu Anadolu kökenli eserler için Bakanlığın harekete geçtiğini belirten Bakan Ersoy, hazırlanan bilimsel bilgi ve belgelerin Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile paylaşıldığını söyledi.

Ersoy, yürütülen çalışmalar sonucunda yapıtların satışının durdurulduğunu ve Türkiye’ye iadelerinin sağlandığını açıkladı.

HOROZTEPE’NİN 40 ESERİ YAKLAŞIK 70 YIL SONRA TÜRKİYE’YE DÖNDÜ

İadesi sağlanan 100 kültür varlığı arasında Tokat’ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli 40 yapıtın değerli bir yer tuttuğunu belirten Bakan Ersoy, MÖ 2300 ile 2000 yıllarına tarihlenen yapıtların Erken Tunç Çağı Anadolu’sunun gelişmiş metal işçiliğini yansıttığını söyledi.

Törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplardan oluşan eser kümesinin iadesinde Prof. Dr. Tahsin Özgüç’ün bilimsel çalışmalarından yararlanıldığını anlatan Ersoy, bu araştırmaların yapıtların biçim ve üretim özelliklerinin karşılaştırılmasına imkân sağladığını kaydetti.

Horoztepe’de 1953 yılında gerçekleştirilen kaçak kazılara ve sonrasında kurtarılan buluntulara ait kayıtların da araştırmalarda kullanıldığını belirten Bakan Ersoy, elde edilen bilgilerin, yapıtların yurt dışına çıkarılma ve müze koleksiyonlarına giriş süreçlerini aydınlatan dokümanlarla tamamlandığını aktardı.

Ersoy, yaklaşık 70 yıl sonra gerçekleşen iadenin farklı bilimsel ve tarihî delillerin birlikte değerlendirilmesiyle mümkün olduğunu vurguladı.

Türkiye’ye kazandırılan ikinci değerli kümenin Burdur’un Düver Köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levhadan oluştuğunu açıklayan Bakan Ersoy, Arkaik Dönem’e ilişkin yapıtların MÖ 6. yüzyıla tarihlendiğini belirtti.

Dönemin yapılarında çatı ve kaplama tertiplerinde kullanılan levhaların bezeme, biçim ve üslup özelliklerinin bilinen örneklerle karşılaştırıldığını söz eden Ersoy, arşiv ve koleksiyon kayıtları üzerinden yapıtların dağılışının izlendiğini söyledi.

Bakan Ersoy, 2022 yılında ABD’den, 2024 yılında Danimarka’dan ve 2025 yılında Virginia Güzel Sanatlar Müzesinden gerçekleştirilen iadelerin akabinde J. Paul Getty Müzesindeki eser kümesinin da Türkiye’ye kazandırıldığını açıkladı.

İade edilen Düver yapıtlarının, hazırlanacak bir proje kapsamında İstanbul Arkeoloji Müzelerinin koleksiyonlarındaki öbür kesimlerle bir araya getirileceğini duyuran Ersoy, “Her bir modül bize geçmişte yaşanan yağmayı hatırlatırken, birebir vakitte kararlılığın birleştirici gücünü de anlatacak.” dedi.

İadesi sağlanan eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti’ne ilişkin bir portrenin de bulunduğunu açıklayan Bakan Ersoy, eserin kentle irtibatının ve yurt dışındaki koleksiyonlara uzanan geçmişinin Bakanlık uzmanlarınca araştırıldığını belirtti.

Arşiv evrakları ile eski koleksiyon kayıtlarının karşılaştırıldığını anlatan Ersoy, 1976 yılında hazırlanan olay yeri tutanağında yer alan bir sözün yıllar sonra yürütülen iade çalışmalarına değerli bir destek oluşturduğunu söyledi.

Bakan Ersoy, kelam konusu tutanakta savcının, “Tespit edilip belgelenenler dışında diğer yapıtların de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır.” sözüne yer verdiğini hatırlattı. Bu kaydın arkeolojik bilgilerle birlikte değerlendirilmesinin, portrenin izlediği yolun aydınlatılmasına ve iade talebinin somut delillerle desteklenmesine katkı sağladığını tabir etti.

İade edilen 100 eser arasında tiyatro maskları ve tanrıça heykelcikleri üzere özel kesimlerin da bulunduğunu belirten Ersoy, yapıtların artık doğup şekillendikleri kültürün öteki ögeleriyle bir arada olduğunu söyledi.

“Kaçış Yok: Boubon” standının tarihî eser kaçakçılığına karşı yürütülen gayretin onlarca yıla yayılan sonuçlarını ortaya koyduğunu belirten Bakan Ersoy, Burdur’un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik Köyü yakınlarındaki Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan bronz heykellerin dönüş sürecini anlattı.

Roma imparatorları ve imparatorluk ailesinin onurlandırıldığı Sebasteion’da bulunan heykellerin, 1960’lı yıllarda kaçak kazılarla parçalanarak yurt dışına çıkarıldığını belirten Ersoy, başları, gövdeleri ve uzuvları farklı ülke ve koleksiyonlara dağılan yapıtların stantta tekrar bir araya getirildiğini söyledi. Ersoy, Türkiye’ye kazandırılan Boubon kökenli kültür varlıkları arasında Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius’a ilişkin yapıtların de bulunduğunu kaydetti.

Boubon yapıtlarının izini sürme çalışmalarının Prof. Dr. Jale İnan’ın öncülüğünde başladığını hatırlatan Bakan Ersoy, İnan’ın yazıtları, kuralları ve yurt dışındaki heykelleri birlikte pahalandıran araştırmalarının bugünkü çalışmaların bilimsel temelini oluşturduğunu vurguladı.

Gazeteci ve muharrir Özgen Acar’ın belgeyi evraklar ve tanıklıklarla gündemde tuttuğunu belirten Ersoy, The New York Times müellifleri Graham Bowley ve Tom Mashberg’in araştırmalarının da yapıtların dönüşüne katkı sağladığını söz etti.

İade çalışmalarında İbecik Köyü sakinlerinin görgü tanıklıklarına yine başvurulduğunu açıklayan Bakan Ersoy, heykellerin nerede ve nasıl bulunduğuna, köyden hangi yollarla çıkarıldığına ait anlatımların eski fotoğraflar ve müze kayıtlarıyla birlikte değerlendirildiğini belirtti.

Heykellerin ayakları ile kaidelerdeki temas izlerinin karşılaştırıldığını anlatan Ersoy, Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbının kuraldaki oyuklarla ahenginin somut bulgulardan biri olduğunu söyledi. Bu temasın toprak ve kurşun izotop tahlilleriyle de desteklendiğini belirten Bakan Ersoy, Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezinde yürüttüğü çalışmalarla sürece katkı sağlayan Prof. Dr. Ernst Pernicka’ya teşekkür etti.

İadelerin bilimsel araştırmalara da yeni bir ivme kazandırdığını vurgulayan Ersoy, Boubon’da 2023 yılında yine başlayan arkeolojik kazıların, Burdur Arkeoloji Müzesinin uyumunda Dr. Düzgün Tarkan ve hafriyat takımı tarafından sürdürüldüğünü açıkladı.

Bilimsel araştırmaların türel sonuçlara dönüşmesinde Manhattan Bölge Savcılığı ve HSI’ın değerli rol üstlendiğini belirten Bakan Ersoy, Matthew Bogdanos ve takımına teşekkür ederek şu sözleri kullandı:

“Bu stant, Sayın Bogdanos ve ekibinin kültür varlıklarının iadesi konusunda dünyadaki yaklaşımı değiştirdiklerinin en kıymetli göstergesidir. Onlar, sadece yapıtları ilişkin oldukları topraklara yine kavuşturmakla kalmadılar; haklının ve adaletin de sesi oldular.”

Bakanlık takımları, bilim insanları ve standın küratörlüğünü üstlenen Kültür ve Turizm Uzmanı Egemen Batu Varol başta olmak üzere çalışmalara katkı sunanları kutlayan Ersoy, Dışişleri Bakanlığı ve Türkiye’nin New York Başkonsolosluğunun süreçteki dayanağına, Türk Hava Yollarının da yapıtları fiyatsız ve inançlı biçimde Türkiye’ye ulaştırdığına dikkati çekti.

Kültür varlıklarının dönüşünün fizikî bir kavuşmanın ötesinde mana taşıdığını vurgulayan Bakan Ersoy, “Amacımız eserleri bir vitrinden alıp öteki bir vitrine koymak değil, kıssaları ve ilişkin oldukları kültürel bütünlük içinde onları tekrar değerlendirebilmektir.” dedi.

Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla çabasını sürdüreceğini belirten Ersoy, “Anadolu’dan yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarımızın izini sürmeye ve onları bilimsel, hukuksal ve diplomatik çalışmalarla ilişkin oldukları topraklara kazandırmaya devam edeceğiz.” sözlerini kullandı.