Akne sanılıyor ancak değil: Cildi mahvedebilen kapalı rahatsızlığın belirtileri

Dermatillomani, halk arasında deri yolma ya da cilt didikleme bozukluğu olarak biliniyor. Kişi sivilce, kabuk, leke, yara izi, ben, batık ya da ciltteki çok küçük bir pürüzü “düzeltmek” için tekrar tekrar dokunabiliyor.

Dışarıdan bakıldığında bu durum akne, egzama ya da kolay bir cilt sorunu üzere görünebilir. Lakin temel problem birçok vakit cildin kendisinden çok, kişiyi durdurması güç bir davranış döngüsüdür.

Bu sebeple sırf yeni krem, maske ya da kapatıcı aramak sorunu çözmeyebilir. Ciltteki yaralar tedavi edilse bile, yolma davranışı devam ederse birebir döngü yine başlayabilir.

Birçok şahısta süreç küçük bir pürüzle başlar. Aynada fark edilen minicik bir kabarıklık, sivilce, siyah nokta ya da kabuk, şahısta onu düzeltme isteği yaratır. Başta birkaç saniyelik görünen bu davranış vakitle uzayabilir.

Kişi cildini parmaklarıyla, tırnaklarıyla ya da çeşitli cımbız ve gibisi araçlarla kurcalayabilir. Kimileri bunu büsbütün farkında olarak yapar; kimileri ise televizyon izlerken, bilgisayar başındayken ya da aynanın karşısında dalgınken yaptığını sonradan fark eder.

Dermatillomanide sık görülen nokta, davranış bittikten sonra gelen pişmanlıktır. Kişi “bir daha yapmayacağım” dese de gerilim, sıkılma, tasa, utanç ya da yalnız kalma anlarında döngü yine başlayabilir.

Cilt yolma bozukluğunda en besbelli işaret, kişinin cildini didiklemeyi durduramamasıdır. Bu davranış kesiklere, kanamaya, morarmaya, kabuklanmaya ya da yara izlerine yol açabilir.

Kişi bilhassa sivilce, ben, çil, kabuk, yara izi ya da pürüzlü gördüğü alanları düzeltmeye çalışabilir. Fakat bu düzeltme eforu birçok vakit cildi daha fazla tahriş eder ve güzelleşme mühletini uzatır.

Bir başka kıymetli belirti de günlük hayatın etkilenmesidir. Kişi dışarı çıkmak istemeyebilir, toplumsal buluşmaları iptal edebilir, makyajsız görünmekten kaçınabilir ya da cildini kapatmak için saatler harcayabilir.

Dermatillomani yaşayan şahıslara en sık söylenen kelamlardan biri “Sadece yapma”dır. Fakat uzmanlara nazaran bu durum birden fazla vakit irade eksikliğiyle açıklanamaz. Kişi davranışın ziyan verdiğini bilse bile dürtüyü denetim etmekte zorlanabilir.

Bazı şahıslar için cildi didiklemek kısa vadeli rahatlama ya da denetim hissi yaratır. Lakin akabinde kanama, yara, kabuklanma ve utanç duygusu gelir. Bu da kişiyi yine aynaya ve kapatma gayretine yöneltebilir.

Bu sebeple yaklaşım suçlayıcı değil, destekleyici olmalıdır. Sorunu yaşayan bireye “neden kendine bunu yapıyorsun?” demek yerine, bunun tedavi edilebilir bir durum olduğunu hatırlatmak daha hakikat olur.

Cilt yolma bozukluğu bilhassa görünür bölgelerde olduğunda kişinin hayatını büyük ölçüde etkileyebilir. Yüzdeki izleri kapatmak için uzun süren makyaj rutinleri gelişebilir. Birtakım bireyler konuttan çıkmadan evvel saatlerce kapatma süreci yapar.

Ancak kalın makyaj her vakit tahlil değildir. Bilhassa kabuklu, dokulu ya da tahriş olmuş ciltte yoğun ürün kullanmak pürüzleri daha bariz gösterebilir. Ayrıyeten gün içinde makyajın bozulacağı korkusu bireyde başka bir gerilim yaratabilir.

Uzmanlar, açık yara ve tahrişli ciltte enfeksiyon riskine dikkat çekiyor. Cildi kapatmak gerekiyorsa nazik, hijyenik ve tahrişi artırmayan eserler tercih edilmeli; açık yara, akıntı, artan kızarıklık ya da ağrı varsa dermatoloğa başvurulmalıdır.

Dermatillomanide tetikleyiciler şahıstan şahsa değişir. Kimi bireyler için gerilim ve tasa öne çıkarken, kimileri sıkıldığında ya da yalnız kaldığında cildini kurcalamaya başlar.

Büyüteçli aynalar, parlak ışıklar ve uzun müddet cildi incelemek de davranışı artırabilir. Zira kişi olağanda fark edilmeyecek küçük pürüzleri büyütülmüş halde görür ve onları düzeltme isteği duyabilir.

Bu sebeple kimi kolay çevresel tedbirler işe yarayabilir. Büyüteçli aynaları azaltmak, banyoda uzun mühlet kalmamak, cildi denetim etmeye ayrılan süreyi sınırlamak ve elleri meşgul edecek zararsız alternatifler kullanmak destekleyici olabilir.

Deri yolma bozukluğu her vakit telaş ya da depresyonla birlikte olmak zorunda değildir. Lakin gerilim, sıkılma, utanç, suçluluk ve gerginlik üzere hisler davranışı tetikleyebilir.

Bazı şahıslar bunu şuurlu olarak rahatlamak için yapar. Kimileri ise ellerinin cildine gittiğini sonradan fark eder. Bu yüzden dermatillomani hem otomatik hem de odaklanmış bir davranış olarak ortaya çıkabilir.

Eğer kişi cildini yolmadığında huzursuzluk hissediyor, yaptıktan sonra kısa periyodik rahatlayıp akabinde pişmanlık duyuyorsa bu döngü profesyonel dayanak gerektirebilir.

Tekrarlayan cilt yolma davranışı, güzelleşmesi geciken yaralara, enfeksiyona, renk değişikliklerine ve kalıcı izlere yol açabilir. Bilhassa tıpkı bölge tekrar tekrar kurcalandığında cildin toparlanması zorlaşır.

Açık yaraya elle müdahale etmek enfeksiyon riskini artırır. Artan kızarıklık, sıcaklık, şişlik, ağrı, akıntı ya da ateş üzere belirtiler varsa tıbbi kıymetlendirme gerekir.

Bu sebeple dermatillomani sırf kozmetik bir sorun değildir. Hem cilt sıhhati hem de ruh sıhhati açısından ele alınması gereken bir durumdur. Dermatolog cilt hasarını tedavi ederken, psikiyatr ya da psikolog davranış döngüsünü yönetmeye yardımcı olabilir.

Dermatillomani tedavi edilebilir bir durumdur. En sık önerilen yaklaşımlardan biri bilişsel davranışçı terapi içinde uygulanan alışkanlığı aksine çevirme eğitimidir.

Bu yolda kişi evvel cildini ne vakit, nerede ve hangi hisle yolduğunu fark etmeyi öğrenir. Akabinde bu davranışın yerine daha az ziyanlı bir alternatif koymak hedeflenir. Örneğin elleri meşgul etmek, tetikleyici ortamları değiştirmek ya da dürtü geldiğinde kısa müddet erteleme çalışmaları yapmak kullanılabilir.

Bazı durumlarda ilaç tedavisi de gündeme gelebilir. Lakin ilaç kararı kişinin eşlik eden dert, depresyon, obsesif belirtiler ya da öteki sıhhat durumlarına nazaran uzman tarafından verilmelidir.

Evde uygulanabilecek kimi tedbirler davranışı azaltmaya yardımcı olabilir. Tırnakları kısa tutmak, cildi pak tutmak, açık yaraları korumak ve cilt bariyerini destekleyen kolay nemlendiriciler kullanmak kıymetlidir.

Hidro-kolloid sivilce bantları kimi şahıslarda hem güzelleşmeyi desteklemek hem de cilde direkt dokunmayı azaltmak için işe yarayabilir. Lakin enfekte görünen, derin ya da güzelleşmeyen yaralarda sadece bantla ilerlemek hakikat değildir.

Ellerin boşta kaldığı vakitlerde gerilim topu, kalem, örgü, küçük bir objeyle oyalanma üzere zararsız alternatifler kullanılabilir. Emel kişinin kendini cezalandırması değil, davranış döngüsünü daha inançlı bir halde kesebilmesidir.

Cildi yolma davranışı durdurulamıyorsa, yaralar birkaç gün içinde iyileşmiyorsa, kanama ve iz kalma artıyorsa ya da kişi bu sebeple toplumsal hayatını kısıtlıyorsa doktora başvurmak gerekir.

İlk müracaat için dermatoloji uygun olabilir. Dermatolog akne, egzama, enfeksiyon, alerji ya da öbür bir cilt hastalığı olup olmadığını kıymetlendirir. Şayet davranış döngüsü barizse psikiyatri ya da klinik psikolog desteği de gerekebilir.

Bu durumun ismini koymak birden fazla kişi için rahatlatıcı olabilir. Zira yıllarca “ben sebep duramıyorum?” diye düşünen şahıslar, bunun bilinen ve tedavi edilebilen bir rahatsızlık olduğunu öğrendiğinde yardım aramak daha kolay hale gelir.

Dermatillomani yaşayan birçok kişi bunu saklamaya çalışır. Makyaj, uzun kollu kıyafetler, toplumsal buluşmaları iptal etme ya da aynadan kaçınma üzere davranışlar vakitle hayatın merkezine yerleşebilir.

Oysa bu durum kişinin karakteriyle, temizliğiyle ya da iradesizliğiyle açıklanamaz. Deri yolma bozukluğu, ruh sıhhati ve cilt sıhhatinin kesiştiği gerçek bir meseledir.

En kıymetli adım, döngüyü tek başına çözmek zorunda olmadığını bilmektir. Dermatolog, psikiyatr ve psikolog desteğiyle hem cilt hasarı hem de tekrarlayan davranış üzerinde çalışılabilir. Hülasa bu sorun görünür olduğu için utanç yaratabilir; ancak yardım almak ve uygunlaşmak mümkündür.