Gençler risk altında: ‘Tehlike yıllar sonra değil şimdi kapıda’

Geçen yıllarda oğlumun okulunu ziyaret ettiğimde müdürün masasındaki renkli şeyleri fosforlu kalem sanmış, bir çeşit elektronik sigara olduklarını öğrenince şaşırmıştım. Son günlerde çok konuşulan elektronik sigarayı artık yolda, kafede gençlerin elinde daha sık görüyoruz ve her seferinde tıpkı şeyi düşünüyorum: Bu çok acımasızca! Genç olmak biraz da merak etmek demek değil mi? Dünyayı tanımak, yenilikleri keşfetmek bu yaşların tabiatında var. Bir kümenin modülü olma isteği ve dışlanma korkusu da bu yaş kümesinin en değerli sıkıntılarından. Ve birileri bunları kullanıyor, üstelik para için, hem de geleceğimizin sıhhatini tehlikeye atarak!

DSÖ’nün 2025 bilgilerine bakarsak, yaklaşık 86,1 milyon yetişkin ve şimdi hayatlarının neredeyse başında olan 13-15 yaş arası 14,7 milyon ergen elektronik sigaraların kıskacında. Gençlerle görüşüp sebep içtiklerini sorduk, Medical Park İstanbul Onkoloji Hastanesi’nden göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Erkan Ceylan ve İstanbul Florence Nightingale Hastanesi Göğüs Cerrahisi Bölümü’nden Op. Dr. İsmail Sarbay da tehlikenin boyutlarını kıymetlendirdi.

Gençler ne diyor?

‘Belki sömestir tatilinde bırakmayı denerim’

B. Ş. (15): Arkadaşlarım kullanıyordu. Bir sefer deneyeyim dedim, sonra kullanmaya başladım. Olağan sigarayı daha evvel hiç içmemiştim. Elektronik sigaranın tadı ve kokusu daha farklı geldiği için olağan sigara üzere düşünmüyordum. Bırakmayı düşünüyorum ancak arkadaş ortamında görünce yeniden kullanmak istiyorum. Tahminen sömestir tatilinde bırakmayı denerim.

‘Kantin harçlığını biriktirip alıyorum’

D. A. (15): Daha evvel olağan sigara denemiştim ancak kokusunu sevmediğim için devam etmemiştim. Elektronik sigaraya da sosyal medyada daima karşıma çıktığı için merak edip başladım. Birinci vakitler yalnızca arkadaşlarımla buluştuğumda kullanıyordum. Sonra meskende de bâtın saklı kullanmaya başladım. Biraz değerli olduğu için annemlerin verdiği kantin harçlığını biriktirip paramı artırdıkça alıyorum.

‘Bağımlı olacağımı düşünmüyordum’

P. E. (15): Elektronik sigaraya yaklaşık bir ay evvel başladım. Okuldan birkaç arkadaşım kullanıyordu, ben de onlardan denedim. Başta yalnızca cümbüşüne içiyordum, bağımlı olacağımı düşünmüyordum. Şimdi bazen uzun müddet kullanmayınca sonlu hissediyorum. Ailem kullandığımı bilmiyor. Bırakmak istiyorum ancak birkaç gün kullanmayınca tekrar aklıma geliyor. Olağan sigarayı da arada kullanıyorum fakat daha çok elektronik sigara.

‘Bence en zararlısı puff’

E. B. (19): 12’nci sınıfta içmeye başladım. Olağan sigaradan daha az ziyanlı olduğunu düşünüyorum. Bence en zararlısı puff (genellikle tek kullanımlık, nikotin içeren cep uzunluğu elektronik sigara türü).

‘Çok öksürük yapıyor’

D. Ö. (22): Elektronik sigarayı 2-3 yıl içtim, sonra bıraktım. Zira öksürük yapıyor ve günlük hayatımı etkiliyordu. Şu an olağan sigara içiyorum. Yalnızca otomobildeyken elektronik sigara içiyorum.

UZMANLAR UYARIYOR

‘Çok kısa müddette ömrü tehdit edebilir’

Prof. Dr. Erkan Ceylan

◊Elektronik sigara ve gibisi eserler; tütünü, nikotinli yahut nikotinsiz sıvıları ya da bitkisel içerikleri ısıtarak solunan bir aeresol oluşturan sistemlerdir. Solunan aeresol; ince parçacıklar, irritan ve kanserojen kimyasallar ve metal parçacıkları içerir. Nikotinsiz, yanmıyor olması, dumansız olması, aromalı güzel kokması eseri inançlı yapmaz. Dumanını azaltmak tehlikeyi silmez.

◊Nikotin, sempatik hudut sistemini uyararak kalp suratını ve tansiyonu yükseltir, damarları daraltır ve nabzı artırır, çarpıntıya yol açar ve kalbin oksijen muhtaçlığını artırır. Elektronik sigara kullanıcılarında damarların iç yüzeyinin fonksiyonunda bozulma ve pıhtılaşma eğiliminde artış vardır.

◊Solunan aeresol hava yollarında tahrişe, inflamasyona ve hücresel hasara yol açan maddeler içerir. Bunun sonucunda boğazda yanma, öksürük, balgam, göğüste sıkışma ve nefes darlığı üzere bronşit yakınmaları gelişir.

◊Elektronik sigara alakalı akut akciğer hasarı (EVALI), hava yolu irritasyonu ve teneffüs yakınmaları kıymetli klinik telaşlar arasındadır.

◊Tamamen sağlıklı bireylerde bile ani gelişen, yoğun bakım gerektiren ve vefatla sonuçlanabilen önemli akciğer hasarlarına yol açabilmektedir. Genç olmak ve evvelce hiçbir akciğer hastalığı bulunmaması, elektronik sigaranın oluşturabileceği ağır akciğer hasarına karşı teminat değildir. Elektronik sigaranın tehlikesi sadece yıllar sonra ortaya çıkabilecek kronik hastalıklarla hudutlu değildir. Birtakım eserler, çok kısa müddette ömrü tehdit eden akut hasarlara yol açmaktadır.  

◊‘Akciğer sönmesi’ olarak bilinen pnömotoraks, elektronik sigara kullanan gençlerde bildirilen önemli tablolardan biridir. Akciğerden göğüs boşluğuna hava kaçmasıyla gelişen bu durum, ani göğüs ağrısı ve nefes darlığına sebep olur; birtakım hastalarda göğüs tüpü takılması yahut cerrahi müdahale gerekebilir.

‘Akciğerin doğal savunmasını bozuyor’

Op. Dr. İsmail Sarbay

◊ Elektronik sigaralarda zararsız cins yok. Tek kullanımlık puff aygıtları, kartuşlu yahut doldurabilir sistemlerde risk nikotin ölçüsüne, sıvının içeriğine, ısıya ve kullanım sıklığına nazaran değişiyor. Nikotin kalp suratını ve tansiyonu artırıyor, damarları daraltıyor.

◊Araştırmalar solunan kimyasalların damarların iç yüzeyinin fonksiyonunu bozabildiğini ve hücresel hasarı artırabileceğini gösteriyor. Nikotinsiz olması da bir eseri akciğer açısından daha inançlı yapmıyor. Gördüğümüz bulut sırf aromalı su buharı değil, çok küçük damlacıklar ve parçacıklardan oluşan bir aerosol aslında. İçinde propilen, glikol, gliserin, aroma maddeleri ve birçok eserde nikotin de var. Bunlar ağır kimyasallar.

◊2025’te yayımlanan bir araştırmada incelenen kimi tek kullanımlık aygıtlarda yüksek seviyede toksik metal salımı saptanmış. Bu parçacıklar akciğerin derin bölgelerine kadar nüfuz edebiliyor.

◊Meyve yahut nane kokusu güvenlik göstergesi değil. Bir maddenin yiyeceklerde kullanılabilmesi solunabilmesi manasına gelmiyor. Laboratuvar çalışmaları kimi aroma kimyasallarının teneffüs yolu hücrelerine ziyan verdiğini, iltihabi tepki oluşturduğu ve akciğerin paklığını sağlayan yapıların hareketini yavaşlattığını gösteriyor. Bu durum akciğerin doğal savunmasını bozuyor, zayıflatıyor. 

◊Sadece kronik kullanımda değil, birinci kullanımda bile çok önemli riskler barındırdığı unutulmamalı.

‘Sayı her yıl artıyor’

◊Yeşilay Türkiye Tütün Raporu 2025’e nazaran  Yeşilay Danışmanlık Merkezi’ne (YEDAM) başvuranların sigaraya başlama yaş ortalaması 16,91. Başvuranların yüzde 62,9’u sigaraya 18 yaşından evvel başlamış.

◊Elektronik sigara kullanan danışanların YEDAM müracaatlarının sayısı her yıl artıyor. 2020 yılında başvuranların oranı yüzde 11,7 iken bu oran 2021 yılında yüzde 12,3’e,  2022’de yüzde 17,2’ye, 2023 yılında yüzde 27,6’ya ve 2024 yılında yüzde 31,1’e ulaşmış.

◊Elektronik sigara kullanan danışanlarda günlük ortalama nikotin tüketimi 21 mg. Puff ölçüm aygıtlarına nazaran günlük ortalama nefes sayısıysa 194.