Destan, mitoloji ve günümüz coğrafyasında bir seyahat

Christopher Nolan’ın yazıp yönettiği ‘The Odyssey’ filmi şimdiden ismini unutulmazlar arasına yazdırdı. Sinema Homeros’un 3 bin yıllık destanına, mitolojiye ve bu destanın geçtiği coğrafyaya olan ilgiyi bir anda artırdı. Müze ve ören yeri ziyaretlerinden kitap satışlarına birçok alanı etkileyen üretimin turizme de değerli bir katkısı olması bekleniyor. Troya Antik Kenti Kazı Başkanı ve ‘Yeni Başlayanlar için Homeros’ kitabının muharriri Prof. Dr. Rüstem Aslan “İthaka Kralı Odysseus’un yurduna dönüşü sembolik bir seyahattir. Açgözlülük, unutkanlık, kibir, baştan çıkarılma, bilgi arayışı ve meskene duyulan hasret bu seyahatin temel temalarıdır” diyor. Prof. Dr. Rüstem Aslan’la Hürriyet Seyahat’in ve ‘Antik Yunan Mitolojisi: Tanrıların Aşk Hayatı’ kitabının muharriri Serda Büyükkoyuncu’nun rehberliğinde bu rotada neler görebiliriz, bakalım…

Kibir ve zekânın çatışması

Taormina, Katanya ve Etna Milli Parkı – İtalya

Rüstem Aslan: Troya’dan ayrıldıktan sonra çeşitli felaketler atlatan Odysseus ve kalan adamları, tek gözlü devlerin yaşadığı adaya ulaşır ve Poly-
phemos’un mağarasına girip yiyeceklerini yer. Polyphemos mağaranın girişini devasa bir kayayla kapatır ve her gün birkaç denizciyi yiyerek bir katliam gerçekleştirir. Odysseus kaba kuvvetle devi yenemeyeceğini anlar. Zekâsını kullanır ve kalan adamlarıyla mağaradan kaçmayı başarır. Araştırmacılar bu olayı çoğunlukla Sicilya’nın doğusundaki Etna Yanardağı etrafıyla ilişkilendirir. Aci Trezza kıyılarındaki siyah bazalt kayalıklar halk arasında ‘Kiklop Kayaları’ olarak bilinir. Etna’nın daima duman püskürten imgesi de eski denizcilerin devlerin yaşadığı dağ efsanelerini üretmiş olabileceğini düşündürür… Taormina, Katanya ve Etna Milli Parkı bugün bu rotanın en değerli turistik durakları.

Serda Büyükkoyuncu: Taormina, destanın ruhunu en uygun hissedebileceğiniz yerlerden. Buradaki antik tiyatro yalnızca Sicilya’nın değil, dünyanın en etkileyici antik tiyatrolarından. Corso Umberto Caddesi tarihi saraylar, meydanlar, butik dükkânlar ve kafelerle dolu, keyifli bir yürüyüş rotası. Taormina’nın altındaki Isola Bella, Sicilya’nın en özel koylarından.

Etna’nın eteğindeki Katanya da efsanevi bir kent. Bir yanınızda Akdeniz’in masmavi suları, başka yanınızda Avrupa’nın en hareketli yanardağı -daha yeni, temmuz başında patlayan- Etna… UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Katanya 1693’te korkunç bir zelzele yaşamış. Tekrar inşa edilirken lav taşları kullanıldığı için kendine mahsus siyah-beyaz bir mimari ortaya çıkmış.

Aci Trezza da listenizde olmalı; zira kasabanın çabucak açıklarında yükselen siyah bazalt kayalıklar Kiklop Kayaları ismiyle biliniyor. Lokal halk yüzyıllardır bunların Polyphemos’un Odysseus’un gemisine fırlattığı kayalar olduğuna inanıyor.

Bu durakların mitolojik karakterleri

Hephaistos: Ateşin, demirciliğin tanrısı.
Kikloplar: Hephaistos’un yardımcıları, tek gözlü devler.

Polyphemos: Poseidon’un oğlu ve o bir kiklop. Çobanlık yapıyor ve insanlardan nefret ediyor.

Enceladus: Devlerden biri ancak değerli bir özelliği var. Antik Yunan’da her zelzele onun kıpırdamasından oluyor diye biliniyor.

Zaferle başlayan kuvvetli yol

Troya Antik Kenti, Troya Müzesi, Bozcaada (Tenedos) – Çanakkale

Rüstem Aslan: Çanakkale’deki Troya Antik Kenti, dünyanın en değerli arkeolojik alanlarından biri. Ziyaretçiler burada farklı periyotlara ilişkin Troya katmanlarını, surları, kent girişlerini görebilir. Ören yerinin çabucak bitişiğindeki Troya Müzesi’nde kazılardan çıkan eserler sergileniyor. Çanakkale Boğazı’nın çabucak girişindeki Bozcaada (Tenedos), Troya mitolojisinde çok değerli bir rol oynar. Homeros’tan öğrendiğimize nazaran Odysseus’un fikri olan tahta at adada yapılıp Troya Kalesi’nin önüne bırakılıyor. Bir manada bu ada Odysseus’un 10 yıl süren geri dönüş hikayesinin başlangıç yeri.

Serda Büyükkoyuncu: Ören yeri ve müzeyi gezdikten sonra günbatımında Hisarlık Tepesi’nden Troas Ovası’na bakın… Homeros’un destanında anlatılan savaşın sebep tam bu coğrafyada yaşandığını hissettikten sonra merkezde sergilenen -daha evvel ‘Troya’ sinemasında kullanılan- ahşap atla fotoğraf molası verin.

Bugünkü Bozcaada, Ege’nin en romantik adalarından biri. Birinci durağınız Bozcaada Kalesi olmalı. Adanın ucundaki Polente Feneri günbatımını izlemek için en hoş noktalardan biri. Homeros’un anlattığı rüzgârları en yeterli hissedeceğiniz yer de zati burası.

Bilgelik, baştan çıkarılma ve dönüşüm

Monte Circeo Burnu, Messina Boğazı, Amalfi-Capri kıyıları – İtalya

Rüstem Aslan: Odysseus’un gemileri Aiaia Adası’na ulaştığında büyücü Kirke, denizcileri sarayına davet eder. Kirke’nin hazırladığı büyülü içeceği içen askerler domuza dönüşürler. Eurylokhos bu tuzaktan kurtularak Odysseus’a haber verir. Odysseus Kirke’yi etkisiz hale getirir. Kirke büyüyü bozar ve denizcileri tekrar beşere döndürür. Böylelikle seyahat fizikî olmaktan çıkıp ruhsal bir arayışa dönüşür. İtalya’nın batı kıyısındaki Monte Circeo Burnu antikçağdan beri Kirke’nin adası olarak kabul ediliyor.

Odysseus’un en unutulmaz imtihanlarından biri de sirenler. Kirke’nin tavsiyesini dinleyen Odysseus bu sınavı geçer ve hem bilgiyi hem de ömrü birlikte kazanır. Sirenlerden sonra çok daha ölümcül bir
geçit gelir. Bir tarafta altı başlı Skylla, öteki tarafta Kharybdis girdabı… Bu kısım liderliğin bazen acı seçimler yapmayı gerektirdiğini anlatır. Araştırmacılar sirenleri Amalfi kıyıları açıklarındaki Li Galli Adala-
rı’yla ilişkilendirirken, Skylla ve Kharybdis’in bugünkü Messina Boğazı’nı temsil ettiğini düşünür. Bugün bu bölgeler: Amalfi, Positano, Capri, Li Galli Adaları, Messina, Reggio Calabria Akdeniz’in en hoş kıyıları arasında kabul edilmektedir.

Serda Büyükkoyuncu: Sicilya’yla İtalya anakarasını ayıran Messina Boğazı, 3 kilometreye kadar daralıyor. Günümüzde birkaç dakikada geçilen bu su yolu, antikçağın en tehlikeli geçişlerinden. Messina kıyısındaki seyir noktalarından boğazı izleyebilir, Reggio Calabria’ya feribotla geçebilirsiniz. Birçok araştırmacı, sirenlerin yaşadığı adaların Amalfi kıyılarındaki Li Galli Adaları olduğuna inanıyor. Bu adaların etrafında tekne cinsine çıkın. Sabahın erken saatlerinde deniz neredeyse cam üzere oluyor. Bugün Positano’dan yahut Amalfi’den kalkan tekne cinsleriyle da oralarda dolaşabilirsiniz. Capri’deyse Blue Grotto (Mavi Mağara), Monte Solaro, Augustus Bahçeleri ve Marina Grande görülmesi gereken yerler arasında.

Bonus: Birçok araştırmacı Homeros’un
Scheria’sının bugünkü Korfu olduğuna inanıyor. Birinci durağınız UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Korfu Eski Şehri olmalı. Paleokastritsa koylarına da gidin. Birçok kişi buranın Odysseus’un karaya çıktığı yer olduğuna inanıyor.

Bu durağın mitolojik karakteri

Poseidon: Denizlerin efendisi, çılgın dalgalar yaratan, fırtınaları başlatan ve gemilerin mukadderatını belirleyen tanrı.

Serüvenin gerçek manası, eve dönüş

İthaka Adası – Yunanistan

Rüstem Aslan: Odysseus 20 yıllık ayrılıktan sonra İthaka kıyılarına ulaşır. Oğluyla birlikte krallığını geri alır ve sonunda barış yaparak eski hoş günlerine döner. İyon Denizi’ndeki küçük İthaka Adası bugün Yunanistan’ın en sakin adalarından biri. Adanın dağlık yapısı, zeytinlikleri ve sessiz koyları, Homeros’un tasvir ettiği alçakgönüllü fakat huzurlu yurdu büyük ölçüde yansıtıyor.

Serda Büyükkoyuncu: Odysseus meskenine döndüğünde köpeği dışında kimse onu tanımaz zira Athena onu bir dilenci kılığına sokmuştur. İthaka bugün hâlâ İyon Denizi’nin en sakin adalarından. Başşehir Vathy konutları ve limanıyla tipik bir Yunan adası. Kuzeydeki Polis Koyu, Odysseus’la irtibatı olduğu söylenen değerli noktalardan. Yakındaki Loizos Mağarası kutsal kabul ediliyor. Aetos bölgesinde ortaya çıkarılan ve ‘Odysseus Sarayı’ olduğu düşünülen arkeolojik kalıntılarsa son yılların heyecan verici keşifleri arasında.

Bu durağın mitolojik karakteri

Athena: Bilgelik, strateji ve savaş tanrıçası. Odysseus’un 10 yıllık seyahatindeki en büyük destekçisi.