İran’ın sessiz operasyonu! Tam 6 milyar dolar… ‘Bu atak Tahran’ın elini güçlendirdi’

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Çatışmaların yine alevlenmesinden evvel ABD’nin İran gemilerine yönelik baskıyı gevşetmesinin akabinde harekete geçen Tahran’ın, kısa müddet içinde Asya merkezli alıcılarla temas kurarak büyük hacimli petrol sevkiyatlarına başladığı argüman edildi.

Wall Street Journal’da yer alan habere nazaran, haziran ayının son günlerinden itibaren yaklaşık 20 İran petrol tankerinin, ham petrolle dolu gövdeleriyle Malezya’nın doğu kıyıları açıklarındaki memleketler arası sularda bir araya gelmeye başladığı bildirildi.

Tankerlerdeki bu hareketlilik, İran’ın yaptırımlar sebebiyle biriktirdiği petrol stoklarını süratle piyasaya sürme uğraşının bir göstergesi olarak bedellendiriliyor. Deniz trafiği kayıtlarına nazaran İran petrolünü taşıyan birinci tankerlerden biri Diona olurken, onu Hero II ve Sonia 1 isimli gemiler takip etti. 13 Temmuz’da ise Stream isimli tanker bölgeye ulaştı. Petrol piyasası uzmanları, bu gemilerde taşınan ham petrolün sonuncu adresinin büyük ölçüde Çin olduğunu belirtiyor.

İRAN BİR AYDA 70 MİLYON VARİL PETROL MU İHRAÇ ETTİ?

ABD merkezli İran aykırısı araştırma kuruluşu United Against Nuclear Iran (UANI) ile bağımsız petrol analistlerinin yaptığı değerlendirmelere nazaran İran, ABD’nin petrol ablukasını kaldırdığı haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki yaklaşık bir aylık süreçte yaklaşık 70 milyon varil ham petrol ihraç etti.

Bu ölçünün piyasa pahasının 5 ila 6 milyar dolar arasında olduğu kestirim ediliyor. İran açısından kelam konusu gelir, bilhassa ekonomik baskıların arttığı bir devirde kritik kıymet taşıyor.

Uzmanlara nazaran İran’ın elde ettiği bu gelir, ABD’nin ilerleyen dönemde Hürmüz Boğazı üzerinden yeni yaptırımlar uygulaması yahut petrol ihracatını tekrar sonlandırması ihtimaline karşı değerli bir finansal tampon oluşturuyor. İran iktisadı uzun müddettir ABD yaptırımları, güç gelirlerindeki düşüş ve memleketler arası finans sisteminden dışlanma sebebiyle önemli baskı altında bulunuyor. Bu sebeple petrol satışlarından elde edilen her gelir kalemi, Tahran idaresi açısından stratejik paha taşıyor.

‘BU EKONOMİK BAŞARIDAN ÇOK SİYASİ BİR HAMLE’

Konuyu İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa’ya danıştığımda, “Burada ekonomik bir muvaffakiyetten çok siyasi bir atılım görüyorum. Tahran, haziran ortasında imzalanan mutabakatın açtığı diplomatik aralığı yeterli kullandı ve yaklaşık bir ay içinde 5-6 milyar dolar civarında gelir elde etti. Bu İran’ın öteden beri uyguladığı bir prosedür. Müzakere süreçlerini tıpkı vakitte zaman kazanmak ve kaynak biriktirmek için kullanıyor” dedi.

‘BU GELİR TAHRAN’IN ELİNİ MASADA GÜÇLENDİRDİ’

Bu paranın rejim için manasının büyük olduğunun da altını çizen Oral Toğa, “Çünkü maaşların ödenmesi, temel ithalatın sürmesi ve savaşın finansmanı buna bağlı. Ama şunu da söylemek lazım: Bu gelir, toplumun refahına yansıyacak bir para değil. Devlet aygıtını ve güvenlik bürokrasisini ayakta tutmaya yarayacak. Yani rejimin dayanma mühleti uzuyor, lakin halkın üzerindeki yük değişmiyor” halinde konuştu ve şöyle devam etti:

“Yaptırımlara dayanıklılık açısından bakarsak, bu gelir Tahran’ın elini masada güçlendirdi. Kasasında parası olan bir idare çabukla taviz vermez. Nitekim ablukanın 13 Temmuz’da geri gelmesinin akabinde Tahran, mutabakat kapsamındaki taahhütlerini askıya aldığını açıkladı. Bundan sonraki süreçte ABD’nin, liman ablukasını en son gevşeteceği koz olarak elinde tutmasını bekliyorum.”

PETROL TRANSFERLERİ MALEZYA AÇIKLARINDA MI YAPILIYOR?

Yine birebir haberde yer alan bilgilere nazaran İran’ın petrol ihracatında kullandığı prosedür, geçmiş yıllarda yaptırımları aşmak için başvurduğu tekniklerle büyük benzerlik gösteriyor. İran, petrol tankerlerini direkt Çin limanlarına göndermek yerine, Malezya karasularının dışında bulunan ve ‘Doğu Dış Liman Sınırları’ olarak bilinen bölgede bekletiyor. Bu nokta, İran ile Çin arasında yaklaşık orta uzaklıkta bulunan stratejik bir transfer alanı olarak kullanılıyor. 

Burada İran petrolü taşıyan tankerler, denizde öteki petrol gemileriyle transfer gerçekleştiriyor. Büyük hortum sistemleri aracılığıyla yapılan bu süreç sırasında petrol, farklı ülke bayraklarını taşıyan yahut öteki şirketlere ilişkin tankerlerin depolarına aktarılıyor.

Petrol transferinin akabinde ham petrol taşıyan yeni tankerlerin birçok Çin’e yöneliyor. Çin’de faaliyet gösteren küçük ölçekli özel rafineriler, İran petrolünün esas alıcıları arasında yer alıyor. Bu tesisler, yaptırım riski sebebiyle İran petrolünü ekseriyetle global piyasa fiyatlarının altında satın alıyor. İran ise bu sistemle hem petrolünü satmaya devam ediyor hem de memleketler arası yaptırımların tesirini azaltmaya çalışıyor.

‘BASKI POLİTİKASI İRAN’A BU AĞI KURMASI İÇİN YETERLİ ZAMANI VERDİ’

Bu sistemlerin yeni olmadığını vurgulayan Oral Toğa, “2018’den beri süren baskı siyaseti İran’a bu ağı kurması için kâfi vakti verdi. Bugün ortada pozisyon datalarını kapatan tankerler, paravan şirketler ve dolar dışında işleyen ödeme kanallarından oluşan yerleşik bir sistem var. Bu sistemin varlığı bize yaptırımların tek başına yetmediğini gösteriyor. Ateşkes dönemi bunu net biçimde ortaya koydu. Abluka kalkınca petrol bir ay içinde ülkeden çıktı, abluka varken ihracat fiilen durmuştu. Yani belirleyici olan yaptırımlar değil fizikî denetim” dedi.

Ancak ablukanın da maliyeti olduğuna dikkat çeken Toğa, “Petrol fiyatlarını yükseltiyor, üçüncü ülkelerin gemilerini işin içine çekiyor ve alıcıların neredeyse tamamı Çin’de olduğu için Washington’ı Pekin’le karşı karşıya getiriyor. ABD bu maliyeti ne kadar taşıyabilir, asıl soru bu. Tahran cephesinden bakarsak bu ağ ayakta kaldığı sürece rejim baskıya dayanabileceğini düşünecek ve taviz vermeye yanaşmayacaktır. Hülasa bu ticaret alıcı bulundukça sürer. Onu durduran tek şey abluka, ablukayı sınırlayan tek şey de ABD’nin göze alması gereken tırmanma maliyeti” sözlerini kullandı.

İRAN HIZLA ÜRETİMİ ARTIRDI

İran’ın bu fırsatı pahalandırmak için süratli hareket ettiği belirtiliyor. ABD ile İran arasında 17 Haziran’da ablukanın kaldırılmasını öngören süreksiz mutabakatın akabinde, İran’ın doğusundaki Çabahar Limanı’nda bulunan petrol yüklü tankerler kısa müddet içinde Asya rotasına çıktı.

Haziran ayının ikinci yarısında İran’ın Çin’e yaklaşık 50 milyon varil petrol gönderdiği kestirim ediliyor. Bu sayının, savaş öncesi periyotta İran’ın Çin’e gerçekleştirdiği yaklaşık bir aylık ihracata denk olduğu söz ediliyor.

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en şimdiki gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et

Petrol analistleri, İran’ın kısa müddette bu kadar yüksek ölçüde petrol sevkiyatı gerçekleştirmesinin, ülkede daha evvel depolanan büyük petrol stoklarının bulunduğunu gösterdiğini belirtiyor. Singapur merkezli United Against Nuclear Iran kuruluşunda misyon yapan petrol analisti Charlie Brown, ablukanın devam etmesi halinde İran’ın önemli gelir düşüncesi yaşayabileceğini fakat kaldırılmasının akabinde Tahran’ın süratle üretimi artırarak yine büyük bir ekonomik tampon oluşturduğunu söz etti. Brown, İran’ın bu süreçte elde ettiği petrol gelirlerinin önümüzdeki aylarda ülkenin mali hareket alanını genişleteceğini kıymetlendirdi.

‘İRAN İÇİN HER DOLAR KRİTİK’

Atlantik Konseyi’nde Orta Doğu uzmanı olarak misyon yapan Jonathan Panikoff, İran iktisadının ihtilalden bu yana en güç periyotlarından birini yaşadığını belirterek petrol gelirlerinin Tahran idaresi için büyük ehemmiyet taşıdığını söyledi.

Panikoff, “İran iktisadı son derece berbat durumda ve bu sebeple elde edilen her dolar büyük değer taşıyor” değerlendirmesinde bulundu. Uzmanlara nazaran İran idaresi, elde ettiği petrol gelirlerini sadece ekonomik muhtaçlıklar için değil, tıpkı vakitte ABD ile yürüttüğü jeopolitik gayrette kullanmak istiyor. Petrol ihracatındaki bu ani artış, İran’ın yaptırımlara karşın global güç piyasasında tesirini müdafaa eforunun yeni bir göstergesi olarak bedellendiriliyor.

‘ÇİN, İRAN PETROLÜNÜN YAKLAŞIK YÜZDE 90’INI ALIYOR’

Çin’in İran petrolünün yaklaşık yüzde 90’ını aldığını söyleyen Oral Toğa, “Üstelik bunu Washington’ın itirazlarına karşın yapıyor. Verdiği bildiri açık. Pekin güç güvenliğini ABD’nin yaptırım sisteminin üstünde tutuyor ve bu nizamın ortağı olmayacağını gösteriyor. Ancak bu takviyenin hudutları da var. Çin işi açık bir ittifaka dönüştürmüyor. Devlet şirketleri geri planda duruyor, alımlar küçük özel rafineriler üzerinden ve önemli indirimlerle yapılıyor. İran açısından bu tablo iştirakten çok bağımlılık” dedi ve şu değerli bilgilerin altını çizdi:

— Tek alıcıya mahkûm olan Tahran, fiyatta ve kurallarda kelam hakkını Pekin’e bırakmış durumda. Şunu da unutmamak lazım: Çin, petrolünün yarısından fazlasını Orta Doğu’dan alıyor. Hasebiyle Pekin’in kederi İran’ın kazanması değil, Hürmüz’den akışın devam etmesi.

— Bu yüzden Çin, sessizce tansiyonun düşmesinden yana ve gerektiğinde Tahran’ı frenleyebilecek ender adreslerden biri. Uzun vadeye bakarsak iki sonuç görüyorum: İran petrolü akmaya devam ettikçe yaptırım silahı güç kaybediyor ve dolar dışı ticaret olağanlaşıyor. Çinli şirketlerin de yaptırıma alınmasıyla İran sorunu, ikili bir kriz olmaktan çıkıp ABD-Çin rekabetinin bir kesimi hâline geliyor. Bu da mümkün bir muahedeyi kolaylaştırmıyor; tam bilakis zorlaştırıyor.

YENİ DÖNEMDE PETROL TRAFİĞİ YAKINDAN İZLENECEK

İran tankerlerinin Malezya açıklarındaki hareketliliği, milletlerarası güç piyasalarında yakından takip ediliyor. ABD’nin tekrar yaptırım uygulayıp uygulamayacağı, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğine yönelik mümkün adımlar ve Çin’in İran petrolü alımındaki rolü, önümüzdeki periyotta petrol piyasalarının temel gündem maddeleri arasında yer alacak.