ABD-İran mutabakat taslağı ortaya çıktı

Taslak, İran’ın nükleer programının nasıl sonlandırılacağı üzere en kuvvetli başlıkları son mutabakata bırakıyor. Evrakta, tarafların 60 gün içinde kapsamlı bir mutabakata varmak üzere İsviçre’de müzakerelere başlamasının planlandığı belirtiliyor.

Taslağın birinci unsuruna nazaran İran ve ABD, mevcut savaştaki müttefikleriyle birlikte, mutabakatın imzalanmasıyla Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı biçimde sona erdiğini ilan edecek.

Taraflar bundan sonra birbirlerine karşı düşmanca aksiyon başlatmayacaklarını, güç kullanma tehdidinden yahut güç kullanımından kaçınacaklarını taahhüt edecek. Evrakta ayrıyeten İran ve ABD’nin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne hürmet göstereceği, iç işlerine müdahale etmeyeceği söz ediliyor.

Tarafların, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek azami 60 günlük mühlet içinde kesin mutabakata ulaşması öngörülüyor. Taslağa nazaran ABD, mutabakatın imzalanmasının çabucak akabinde deniz ablukasını kaldıracak ve İran’a yönelik her türlü müdahale ya da engellemeyi önleyecek. Deniz trafiğinin en geç 30 gün içinde savaş öncesi düzeye dönmesi hedefleniyor.

ABD ayrıyeten kesin muahededen sonraki 30 gün içinde etraf bölgelerdeki güçlerini çekmeyi taahhüt ediyor. İran ise Basra Körfezi ile Umman Denizi ortasındaki ticari gemi trafiğinin yine başlaması için derhal adım atacak. Dokümanda, mayınların temizlenmesi ve teknik mahzurların kaldırılması muhtaçlığı dikkate alınarak gemi trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi hacme çıkarılması öngörülüyor.

300 MİLYAR DOLARLIK FİNANSMAN

Taslakta ekonomik başlıklar da geniş yer tutuyor. Buna nazaran ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın rehabilitasyonu ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak kapsamlı bir plan oluşturmayı taahhüt ediyor. Bu planın uygulama düzeneğinin en son mutabakatın modülü olarak 60 gün içinde belirlenmesi bekleniyor.

İRAN’A YAPTIRIMLAR

Belgede ABD’nin, en son mutabakatta kararlaştırılacak takvim çerçevesinde İran’a yönelik tüm yaptırımları sona erdirmeyi taahhüt ettiği belirtiliyor. Bu kapsamda BM Güvenlik Kurulu ve Milletlerarası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ile ABD’nin tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımlarının kaldırılması da yer alıyor.

Nükleer başlıkta ise İran, hiçbir vakit nükleer silah üretmeyeceğini yineliyor. Zenginleştirilmiş malzemenin akıbeti, İran’ın nükleer muhtaçlıkları ve nükleer programla kontaklı başka bahislerin kesin muahedede ele alınacağı tabir ediliyor.

Taslağa nazaran sonuncu mutabakata kadar taraflar mevcut durumu koruyacak. İran nükleer programında statükoyu sürdürecek; ABD ise İran’a yeni yaptırım uygulamayacak yahut bölgedeki askeri varlığını artırmayacak.

ABD Hazine Bakanlığı’nın, mutabakatın imzalanmasının akabinde yaptırımlar kaldırılana kadar İran ham petrolü, petrokimya eserleri ve bunlarla ilişkili bankacılık, sigorta, nakliyat üzere hizmetler için muafiyetler yayımlaması öngörülüyor.

Ayrıca İran’ın dondurulmuş yahut kısıtlanmış fon ve varlıklarının, en son mutabakata yönelik müzakerelerde ilerleme sağlandıkça hür bırakılması planlanıyor. Taslakta bu kaynakların İran Merkez Bankası’nın belirleyeceği sonuncu yararlanıcılara ödeme için büsbütün kullanılabilir hale getirileceği belirtiliyor.

Belge, son muahedenin uygulanmasını ve tarafların gelecekteki taahhütlerini denetlemek üzere bir uygulama düzeneği kurulmasını da öngörüyor. Son muahedenin ise bağlayıcı bir BM Güvenlik Kurulu kararıyla onaylanması planlanıyor.