ABD’nin ‘katil sivrisinek’ planı: Resmi evraklar sızdı! Bu nasıl oldu?

ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı teknik bilgi arşivinde yer alan ve 1977’de kapalılığı kaldırılan 69 sayfalık rapor, Project Bellwether isimli bir askeri programın detaylarını ortaya koydu. Rapora nazaran ABD ordusu, 1959 yılının eylül ve ekim aylarında sivrisineklerin sıcak ve kuru açık alanlarda insanları ne kadar tesirli halde ısırabildiğini ölçmek için gerçek saha testleri yaptı.

Deneylerde Aedes aegypti çeşidi sivrisinekler kullanıldı. Bu tıp, Zika, dang humması, sarı humma ve chikungunya üzere önemli hastalıkları yayabilmesiyle biliniyor. Evraklarda, enfekte eklem bacaklıların düşman amaçlara karşı kullanılmasının “stratejik potansiyel” taşıdığı tarafında sözler yer aldı.

GİZLİ PROGRAM ORTAYA ÇIKTI

Raporda, Project Bellwether’ın daha evvelki kimi askeri projelerin devamı niteliğinde olduğu belirtildi. 1950’li yılların ortasında yürütülen Operation Drop Kick ve Operation Big Buzz isimli çalışmalar da tıpkı başlık altında değerlendirildi.

Bu projelerde gaye, sivrisineklerin havadan bırakıldıktan sonra hayatta kalıp kalamayacağını, ne kadar uzağa gidebildiğini ve insanları bulup ısırıp ısıramadığını anlamaktı. Dokümanlardaki en kritik nokta, deneylerin sadece böcek davranışını incelemek için değil, bu canlıların bir gün biyolojik silah taşıyıcısı olarak kullanılıp kullanılamayacağını kıymetlendirmek için yapılmış olması.

Soğuk Savaş periyodunda ABD ordusu, hastalık taşıyan canlıların savaş alanında nasıl kullanılabileceğine yönelik birçok bilinmeyen araştırma yürütüyordu. Sivrisinekler de bu araştırmalarda öne çıkan canlılardan biri oldu. Zira küçük olmaları, süratle yayılabilmeleri ve insanları direkt ısırmaları, onları teorik olarak tehlikeli bir taşıyıcı haline getiriyordu.

ASKERLER ISIRILDI

1960 tarihli Pentagon raporuna nazaran araştırmacılar, Utah’taki Dugway Proving Ground test alanında 52 canlı deneme gerçekleştirdi. Bu denemelerde ABD askerleri istekli olarak açık alanda sivrisinek ısırıklarına maruz bırakıldı.

Deneylerin hedefi, Aedes aegypti tipinin alışık olmadığı sıcak, kuru ve çöl gibisi şartlarda ne kadar tesirli olabileceğini ölçmekti. Araştırmacılar ayrıyeten rüzgar, yüksek sıcaklık ve ağır güneş ışığı üzere çevresel faktörlerin sivrisineklerin davranışını nasıl etkilediğini de inceledi.

Sonuçlara nazaran sivrisinekler, doğal hayat alanları dışında da hayatta kalabiliyor ve insanları ısırabiliyordu. Raporda, 10 askerin küçük bir halka halinde oturduğu bir denemede, 100 Aedes aegypti sivrisineğine maruz kalan kümenin ortalama 40 kere ısırıldığı bilgisi yer aldı.

Bu bulgu, sivrisineklerin sadece tropikal bölgelerde değil, daha farklı iklim şartlarında da biyolojik casus taşıyıcısı olarak teorik bir tehdit oluşturabileceğini gösterdi. Dokümanlarda, bu tıp canlıların 15 derecenin altındaki sıcaklıklarda bile tesirli olabileceğine dair değerlendirmeler de yer aldı.

HASTALIK TAŞIYABİLİRLERDİ

Raporda kullanılan sözler, deneylerin sırf zararsız böcek davranışı testleri olarak görülmediğini ortaya koyuyor. Sivrisineklerin hastalık etkenleriyle enfekte edilmesi halinde düşman gayelere karşı kullanılabileceği açık biçimde değerlendirildi.

Bununla birlikte, evraklarda anlatılan kimi saha testlerinde kullanılan sivrisineklerin hastalık etkeni taşımadığı da vurgulanıyor. Bu ayrım değerli. Deneylerin bir kısmında araştırmacılar, sivrisineklerin sahiden hastalık yaymasını değil, bu türlü bir senaryoda taşıyıcı olarak işe yarayıp yaramayacağını ölçmeye çalıştı.

Aedes aegypti tipinin yayabildiği hastalıklar ise son derece önemli. Sarı humma yüksek ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, mide bulantısı ve kusmayla başlayabiliyor. Ağır olaylarda sarılık, kanama ve vefat riski ortaya çıkabiliyor.

Dang humması da yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, eklem ağrıları ve ağır halsizlikle seyrediyor. Birçok kişi iyileşse de ağır hadiselerde iç kanama ve şok tablosu gelişebiliyor. Tedavi edilmediğinde ağır olaylar ölümcül hale gelebiliyor.

SOVYETLER DUYURMUŞTU

Belgelerde yer alan bilgiler, Soğuk Savaş devrinde Sovyet basınında çıkan birtakım savları da yine gündeme taşıdı. CIA’in kamuya açık arşivlerinde yer alan bir evraka nazaran, eski Sovyetler Birliği’nde yayımlanan bir mecmua 1982 yılında ABD’yi “katil sivrisinekler” üretmekle suçlamıştı.

Söz konusu yazıda, ABD’li biyologların sıtmayla uğraş imajı altında ölümcül virüsler taşıyan sivrisinekler üzerinde çalıştığı ileri sürülmüştü. CIA ise o devir bu argümanları “Sovyet propagandası” olarak nitelendirmiş ve programın varlığını reddetmişti.

Yeni gündeme gelen Pentagon raporu, ABD’nin en azından sivrisineklerin biyolojik silah taşıyıcısı olarak kullanılma ihtimalini önemli halde araştırdığını ortaya koyuyor. Lakin Sovyet basınındaki tüm argümanların doğrulandığını söylemek için dokümanlar tek başına kâfi değil.

KENE ARGÜMANLARI DA VAR

Sivrisinek dokümanları, Soğuk Savaş devrinde böceklerin biyolojik silah gayesiyle kullanılması üzerine yapılan öbür tartışmalı argümanları da tekrar gündeme getirdi. Bunlardan biri, kenelerin hastalık taşıyıcısı olarak kullanılıp kullanılmadığına ait tezler.

mRNA aşı teknolojisinin gelişimine katkıda bulunan isimlerden Dr. Robert Malone, daha evvel saklılığı kaldırılmış birtakım hükümet dokümanlarını incelediğini ve Lyme hastalığının yayılımıyla Soğuk Savaş devri biyolojik silah araştırmaları ortasında irtibat olabileceğini sav etmişti.

Malone, 1960’larda Virginia’da yüz binlerce radyoaktif kenenin salındığını ve Lyme hastalığının birinci tespit edildiği bölgeye yakın Plum Island isimli federal laboratuvarda açık alan kene araştırmaları yapıldığını öne sürdü. Bu tezler, Project 112 olarak bilinen daha geniş kapsamlı biyolojik silah programıyla ilişkilendirildi.

Ancak bu kısımdaki tezler, Pentagon’un sivrisinek deneylerini anlatan raporundaki bulgular kadar direkt belgelenmiş değil. Bu nedenle araştırmacıların ve kamuoyunun tartıştığı farklı bir başlık olarak kıymetlendirilmesi gerekiyor.

Batılı akademisyenler ise günümüzde makul virüslerin kenelere bulaştırılmasının teknik olarak mümkün olduğunu, lakin bir ülke çapında büyük ölçekli bir istila kampanyası yürütmenin pratikte kolay olmadığını belirtiyor.

Ortaya çıkan dokümanlar, Soğuk Savaş periyodunda biyolojik savaş araştırmalarının ne kadar ileri gittiğini bir defa daha gösterdi. Sivrisinekler üzerinde yapılan bu testler, geçmişte sırf laboratuvarlarda değil, gerçek saha şartlarında da canlılar üzerinden biyolojik silah senaryolarının değerlendirildiğini ortaya koyuyor.