Yapay zeka korkusu büyüyor: Dolandırılmaktan kaygılılar

Yapay zeka araçlarının süratle gelişmesi, dolandırıcıların elini de güçlendirdi. Artık uydurma bir yatırım tavsiyesi, ünlü bir ismin sesiyle yapılmış üzere duyulabiliyor; bir şirket yöneticisinin imgesi deepfake görüntü ile taklit edilebiliyor ya da bir aile ferdinin sesi kopyalanarak acil para isteyen düzmece telefonlar hazırlanabiliyor.

ABD’de 3 binden fazla şahısla yapılan yeni bir araştırma, halkın yapay zekaya dair en büyük dehşetinin iş kaybı ya da robotların insan yaratıcılığını azaltması değil, direkt dolandırıcılık olduğunu ortaya koydu. Ankete katılanların yüzde 37’si, yapay zeka takviyeli dolandırıcılıkları en büyük üç tasası ortasında gösterdi.

Bu oran, yapay zekanın siyasi önyargı göstermesinden tasa edenlerin oranını ikiye katladı. Ankete nazaran yapay zekanın siyasi taraflılık yaratmasından dert duyanların oranı yüzde 18’de kalırken, sohbet botlarının eğitimi olumsuz etkilemesinden tasa edenlerin oranı yüzde 19 oldu. Akıllı robotların insan yaratıcılığını azaltacağı görüşü ise yüzde 24 ile daha geride kaldı.

YAPAY ZEKA TUZAĞI

FBI’ın internet hatalarıyla ilgili son raporu, Amerikalıların neden bu kadar kaygılı olduğunu gösteren çarpıcı bilgiler içeriyor. Rapora nazaran geçen yıl yapay zeka ilişkili cürümlerde yaklaşık 900 milyon dolarlık kayıp yaşandı. Bu paranın üçte ikisinden fazlası, uydurma yatırım fırsatlarıyla temaslı dolandırıcılıklardan kaynaklandı.

Dolandırıcılar, yapay zeka ile üretilmiş ünlü manzaralarını, geçersiz CEO konuşmalarını ya da emniyetli bireylerin taklit edilmiş seslerini kullanarak kurbanlarını ikna etmeye çalışıyor. Toplumsal medyada ya da manzaralı görüşmelerde profesyonel görünümlü uydurma tanıtımlar hazırlanıyor. Bu da insanların karşılaştıkları içeriğin gerçek mi yoksa yapay zeka üretimi mi olduğunu anlamasını giderek zorlaştırıyor.

FBI’ın ikazına nazaran düzmece yatırım kulüpleri, bilhassa yapay zeka ile hazırlanmış görüntüler ve ses kayıtları üzerinden insanlara yüksek yarar vaat ediyor. Gerçeğe çok benzeyen bu içerikler, kurbanlarda inanç duygusu yaratıyor ve dolandırıcılığın fark edilmesini zorlaştırıyor.

Ses klonlama da en yaygın metotlardan biri haline geldi. Dolandırıcılar, toplumsal medyadan ya da internette açık olarak bulunan kısa ses kayıtlarını kullanarak bir kişinin sesini taklit edebiliyor. Akabinde bu ses, aile üyelerine ya da yakın etrafa yönelik acil para taleplerinde kullanılabiliyor.

Bu usul bilhassa “büyükanne-büyükbaba dolandırıcılığı” olarak bilinen hadiselerde öne çıkıyor. Senaryoda yaşlı bir bireye, torununun ya da bir aile ferdinin başının kederde olduğu söyleniyor. Yapay zeka ile taklit edilen ses, durumu daha inandırıcı hale getiriyor ve mağdurdan çabucak para göndermesi isteniyor.

Deepfake görüntüler da artık sırf toplumsal medya tartışmalarının konusu değil. Şirketleri maksat alan büyük dolandırıcılıklarda da kullanılıyor. 2024 yılında İngiltere merkezli mühendislik şirketi Arup, uydurma bir manzaralı toplantı sonrası 25,6 milyon dolar kaybetmişti. Dolandırıcılar, şirketin finans yöneticisini deepfake görüntü ile taklit ederek uydurma para transferi talimatı vermişti.

ÇOCUKLAR İÇİN ALARM

Ankette öne çıkan bir öteki başlık, yapay zekanın çocukların güvenliği üzerindeki tesiri oldu. İştirakçilerin yüzde 14’ü, yapay zekanın çocukların güvenliğini tehlikeye atmasını bir numaralı telaşı olarak gösterdi. Bu dert bilhassa 18-49 yaş aralığındaki yetişkinlerde daha bariz biçimde öne çıktı.

Çocukların korunması alanında çalışan kuruluşlara nazaran üretken yapay zeka, son yıllarda makûs niyetli şahısların en tehlikeli araçlarından biri haline geldi. 2025 yılında, yapay zeka ile üretilmiş görüntü, görsel ve deepfake içeriklerin çocuk istismarı emeliyle kullanıldığı 1,5 milyondan fazla bildirim alındı.

Ankete katılanların yüzde 48’i, yapay zekanın çocuklar üzerinde olumsuz tesiri olduğunu düşünüyor. Bu görüş bilhassa 65 yaş üstü seçmenlerde daha güçlü. Bu yaş kümesindeki her üç bireyden biri, yapay zekanın çocuklar üzerinde “çok olumsuz” tesiri olduğunu söyledi.

Buna karşılık 30-49 yaş aralığındaki yetişkinler, yapay zekanın çocuklar üzerindeki tesirine daha temkinli ancak daha az karamsar bakıyor. Bu kümede sadece yüzde 14’lük kesim tesirin “çok olumsuz” olduğunu söylerken, tekrar yüzde 14’lük bir kesim yapay zekanın çocuklar için “çok olumlu” tesir yaratabileceğini belirtti.

Bu tablo, yapay zeka konusunda nesiller ortasında bariz bir algı farkı olduğunu da gösteriyor. Yaşlı seçmenler daha çok tehditleri görürken, orta yaş kümesindeki kimi iştirakçiler eğitim, öğrenme ve üretkenlik tarafındaki fırsatlara da dikkat çekiyor.

DAHA FAZLA DENETİM

Artan telaşlar, ABD’de yapay zeka düzenlemelerine yönelik takviyesi de yükseltiyor. Ankete nazaran seçmenlerin yüzde 58’i, yapay zeka üzerinde hükümet denetiminin “biraz daha fazla” ya da “çok daha fazla” olması gerektiğini düşünüyor.

Daha sıkı düzenleme talebi en güçlü formda Cumhuriyetçi seçmenler ortasında görülse de, sonuçlar yapay zeka konusunda partiler üstü bir tasa oluştuğunu ortaya koyuyor. Dolandırıcılık, çocuk güvenliği, bilgi saklılığı ve yanlış bilgi üzere başlıklar, farklı siyasi görüşlerden insanların ortak dertleri ortasında yer alıyor.

Amerikalıların bir öteki büyük kaygısı ise şahsî dataların güvenliği. Ankette yapay zekanın özel dataları internete sızdırması, en kıymetli kaygılardan biri olarak öne çıktı. Beşerler sırf paralarını değil, şahsî bilgilerini, seslerini, yüzlerini ve dijital kimliklerini de kaybetmekten çekiniyor.

Yapay zekanın iş dünyasındaki tesiri de listede üst sıralarda yer aldı. İnsanların bir kısmı, giderek daha fazla işin yapay zeka takviyeli robotlara ve otomasyon sistemlerine devredilmesinden tasa ediyor. Lakin anket, ekonomik tasaların bile dolandırıcılık endişesinin gerisinde kaldığını gösterdi.

VERİ MERKEZİ TARTIŞMASI

Yapay zeka sistemlerinin ardındaki dev altyapı da tartışma konusu oldu. Büyük lisan modellerini eğitmek ve çalıştırmak için binlerce sunucu, grafik işlemci ve soğutma sistemiyle donatılmış dev bilgi merkezlerine gereksinim duyuluyor.

ABD genelinde sayıları giderek artan bu tesisler, yüksek güç tüketimleri ve çevresel tesirleri nedeniyle eleştiriliyor. Birtakım bölgelerde data merkezlerinin hava kirliliği, sıhhat problemleri ve lokal kaynak tüketimi konusunda risk yarattığı öne sürülüyor.

Ankete katılanların yüzde 35’i, ABD’de çok fazla data merkezi bulunduğunu düşünüyor. Bu oran, yapay zekanın artık sırf dijital dünyada değil, fizikî etrafta de tesirler yarattığına yönelik algının güçlendiğini gösteriyor.

Yapay zekanın bilgi üretme biçimi de farklı bir telaş başlığı. İştirakçilerin yüzde 32’si, sohbet botlarından gelen bilgilerin yanlış olmasını en büyük telaşları ortasında gösterdi. Bu da insanların yapay zekayı kullanırken büsbütün güvenmekte zorlandığını ortaya koyuyor.

Son devirde yapılan kimi araştırmalar, sohbet botlarının kullanıcılarla fazla uyumlu cevaplar verebildiğini ve yanlış ya da ziyanlı fikirleri gereğince sorgulamayabildiğini ortaya koymuştu. Araştırmalarda, kimi yapay zeka sistemlerinin kullanıcıların yanlışlı ya da tehlikeli inançlarını, gerçek insanlara kıyasla daha fazla onaylama eğiliminde olduğu görüldü.

Bu durum, bilhassa hassas mevzularda yapay zekadan tavsiye alan kullanıcılar için yeni bir risk oluşturuyor. Uzmanlara nazaran sorun sadece yanlış bilgi değil; yapay zekanın, kullanıcının esasen inandığı yanlışlı kanıyı güçlendirmesi.

Ankette ayrıyeten yapay zeka ile nezaret ve izleme yapılmasından tasa edenlerin oranı yüzde 28 oldu. Yapay zeka şirketlerinin gereğince şeffaf olmaması ise iştirakçilerin yüzde 19’u tarafından değerli dertler ortasında gösterildi.

İlginç biçimde, yapay zekanın siyasi görüşleri etkilemesi ya da eğitim üzerindeki tesiri, kamuoyunda daha çok tartışılsa da ankette alt sıralarda kaldı. İştirakçilerin sırf yüzde 4’ü haberleri internetteki yapay zeka özetlerinden aldığını söyledi.

Buna karşılık Amerikalıların yüzde 35’i yeni olayları hâlâ lokal televizyon haberlerinden takip ettiğini belirtti. Yüzde 20’lik kesim toplumsal medyayı, yüzde 13 ise haber sitelerini temel bilgi kaynağı olarak görüyor.

Ancak tüm bu tabloya karşın, yapay zekanın medyaya inancı de sarstığı anlaşılıyor. Ankete katılanların yüzde 31’i, yapay zekanın her gün haberlerde gördüklerine duydukları itimadı azalttığını söyledi.

Sonuç olarak ABD’de yapay zeka tartışması artık sırf “geleceğin teknolojisi” başlığıyla sonlu değil. Beşerler bu teknolojinin ceplerindeki parayı, çocuklarının güvenliğini, ferdî bilgilerini, izledikleri haberleri ve hatta etraflarındaki hayat alanlarını nasıl etkileyeceğini sorguluyor. En büyük kaygı ise çok net: Gerçeğinden ayırt edilemeyen bir yapay zeka dolandırıcılığına kapılıp hayat birikimini kaybetmek.