Bütün yollar Roma’ya çıkmıyormuş. Araştırmaya nazaran İstanbul daha merkezi

Antik Roma’nın birinci imparatoru Augustus, milattan evvel 20 yılında Roma Forumu’na ”Milliarium Aureum” olarak bilinen Altın Kilometre Taşı’nı diktirdi.

İmparatorluktaki yolların sembolik başlangıç noktası kabul edilen bu anıt, vakit içinde ”Bütün yollar Roma’ya çıkar” kelamının doğmasına katkıda bulundu. Fakat Nature Communications mecmuasında yayımlanan yeni araştırma, Roma’nın, kara yolu ağının gerçek merkezi olmadığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya yayılan yaklaşık 300 bin kilometrelik Roma yolunu yapısal olarak inceledi. Ağ; Fas ve Arabistan çöllerinden İskoçya’ya, Atlantik Okyanusu kıyılarından Anadolu’ya kadar uzanıyordu.

Araştırmanın sonuçlarına nazaran Roma, Akdeniz’deki deniz ulaşımı açısından merkezi bir pozisyondaydı fakat imparatorluğun kara yolu sisteminin merkezinde yer almıyordu.

Danimarka’daki Aarhus Üniversitesi’nden klasik arkeolog Tom Brughmans, eyalet başşehirlerinin kendi bölgelerindeki yollar üzerinde son derece elverişli noktalara kurulduğunu belirtti. Bunun eyaletlerin idaresini ve vergilerin toplanmasını kolaylaştırdığı bedellendiriliyor.

Yol ilişkisi güçlü merkezler arasında bugünkü Ankara, Londra ve Korint de bulunuyordu.

Araştırmacılar, İtalya Yarımadası’ndaki bütün hareketlilik dikkate alındığında en merkezi güzergahın Roma’dan geçmediğini de belirledi. En kıymetli yolun, yarımadanın karşı tarafındaki Adriyatik kıyısını takip ederek Roma’yı devre dışı bıraktığı görüldü.

İmparator Konstantin, milattan sonra 4’üncü yüzyılın başlarında imparatorluğun başşehrini o zamanki Konstantinopolis’e yani İstanbul’a taşıdı.

Araştırmaya nazaran Avrupa ile Asya’nın birleştiği noktada bulunan yeni başşehir, imparatorluk genelindeki kara ulaşımı açısından Roma’dan çok daha merkeziydi.

Brughmans, Konstantinopolis’in imparatorluk çapındaki kara seyahatleri için ”olağanüstü merkezi” bir pozisyonda bulunduğunu ve bu bakımdan Roma’nın çok önünde olduğunu söyledi.

Roma yolları, dünyanın birinci kıta ölçekli ulaşım sistemlerinden birinin omurgasını oluşturdu. Kara yolları; gemilerin kullanabildiği ırmaklar ve deniz rotalarıyla birleşerek geniş bir ulaşım ağı meydana getirdi.

Roma lejyonları tehditlere karşı harekete geçmek, öbür birliklere yardım etmek ve yeni bölgeleri ele geçirmek için bu yollardan yararlandı. Mallar, fikirler, beşerler ve hastalıklar da imparatorluk boyunca bu güzergâhlardan yayıldı.

Erken Hristiyanlık üzere devrin yeni kanıları de insanların kara ve deniz seyahatleriyle farklı bölgelere ulaştı.

Ancak araştırmacılara nazaran yolların büyük kısmı askeri seferlerden çok, çiftlikler ile tarlalar arasındaki günlük seyahatlerde ve eserlerin lokal pazarlara taşınmasında kullanılıyordu.

Bazı Roma yolları kırma taş, kireç harcı, çakıl ve kaldırım taşlarının birlikte kullanılmasıyla inşa edildi. Yollardaki trafik büyük ölçüde yürüyen insanlardan, at, eşek, katır ve deve üzere hayvanlardan ve hayvanların çektiği otomobillerden oluşuyordu.

Roma mühendisleri yolları mümkün olduğunca düz inşa etmeye çalıştı. Roma’nın güneyindeki Via Appia bunun en bilinen örneklerinden biri oldu.

Ancak araştırma, yolların sadece coğrafik şartların müsaade verdiği bölgelerde düz olduğunu gösterdi. Belçika, Fransa’nın kuzeyi ve İtalya’daki Po Ovası üzere düz alanlarda doğrusal güzergâhlar kurulurken, dağlık bölgelerde yollar toprağa ahenk sağladı.

Brughmans, Romalıların yol yapmak için dağların yerini değiştirmeye çalışmadığını, onların da tabiata boyun eğmek zorunda kaldığını tabir etti.

MODERN OTOYOLLAR ANTİK YOLLARI İZLİYOR

Roma yollarının büyük kısmı, Batı Roma İmparatorluğu’nun 476 yılında yıkılmasından sonra da kullanılmaya devam etti. Kimi güzergâhlar Orta Çağ boyunca temel ulaşım çizgileri olmayı sürdürdü ve ehemmiyetini demir yollarının ve çağdaş otoyolların geliştiği 19’uncu ve 20’nci yüzyıllara kadar korudu.

Araştırmacılar, günümüzdeki birçok kara yolunun antik Roma güzergâhlarını takip ettiğini de belirledi.

Bunun en dikkat alımlı örneklerinden biri, İspanya’nın güneyindeki Cadiz’den Pireneler’e uzanan Via Augusta oldu. Antik yol, Tarragona ile Barcelona arasındaki Arc de Berà zafer takının altından geçiyor ve büyük ölçüde günümüzdeki N-340 kara yoluyla tıpkı güzergâhı izliyor.