Yıllarca saklanan sır ortaya çıktı: ‘Site 99’ bilmecesi! Kapalı tesiste ne bulundu?

Suriye’de aylardır sessiz sedasız yürütülen bir diplomasi trafiği, bölgenin tekrar savaşın eşiğine gelmesini önlemiş olabilir. ABD ve İsrailli yetkililere nazaran, Şam idaresinin bile başlangıçta farkında olmadığı hassas bir evrak, Washington ile Tel Aviv arasında uzun süren görüşmelerin merkezine oturdu.

İsrail’in yakından takip ettiği zımnî bir tesis sebebiyle başlayan tansiyonda, askerî müdahale ihtimali masaya gelirken ABD idaresi devreye girdi. Aylar süren temasların akabinde taraflar, krizi büyütmeden çözmek için dikkat alımlı bir formül üzerinde uzlaştı.

Ancak belgenin en dikkat cazibeli detayı, tesisin geçmişte Suriye’nin saklı nükleer programıyla ilişkili olmasıydı. ‘Site 99’ olarak bilinen tesiste ne bulunduğu, İsrail’in sebep alarma geçtiği ve krizin nasıl önlendiği ise sürecin perde arkasındaki en kritik başlıklar olarak öne çıktı.

SURİYE’DE GİZLİ DOSYA İÇİN DİPLOMASİ TRAFİĞİ

Axios’ta yer alan habere nazaran, ABD ve İsrailli yetkililer, Suriye’de ‘Site 99’ olarak isimlendirilen bâtın bir tesiste bulunan nükleer materyalin inançlı halde kaldırılması için bir müddettir yoğun diplomasi yürütüyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), materyalin garanti altına alınması ve bölgedeki tansiyonun tırmanmasının önlenmesi emeliyle İsrail ve Suriye ile temaslarda bulundu.

ABD’li yetkililer, gelişmenin Trump idaresinin Suriye siyasetinin kıymetli bir örneği olduğunu belirterek, Washington’ın yeni Suriye hükümetiyle kurduğu yakın ilgileri potansiyel bir krizi önlemek için kullandığını söz etti. Aylar boyunca devam eden temasların birkaç hafta evvel bir mutabakatla sonuçlandığı, fakat sürecin bugüne kadar kamuoyuna yansımadığı belirtildi.

ESAD DÖNEMİNDEN KALAN NÜKLEER MİRAS

Axios’ta yer alan bilgilere nazaran, Beşar Esad periyodunda El-Kibar reaktörü merkezli saklı bir nükleer program yürütüldü. İsrail, 2007 yılında El-Kibar’daki reaktörü hava hücumuyla maksat aldı ve tesis büyük ölçüde imha edildi. Fakat birtakım araştırma-geliştirme ve depolama tesislerinin ayakta kaldığı ve büyük ölçüde kullanılmadan tutulduğu belirtildi.
Esad rejiminin devrilmesinin akabinde UAEA, yeni Suriye hükümetiyle muahede imzalayarak El-Kibar reaktörü ve Suriye’nin geçmişteki nükleer faaliyetleriyle irtibatlı öteki kimi tesislere erişim sağladı.

Orta Doğu Enstitüsü araştırmacısı Charles Lister, yeni Suriye hükümetinin ülkenin milletlerarası prestijini yine kazanma gayretleri kapsamında Esad devrinden kalan hassas evrakları çözmeye istekli olduğunu belirtti. Bu evraklar arasında nükleer ve kimyasal silah programlarının da bulunduğu söz edildi.

‘SİTE 99’ NEDEN KIYMETLİ?

İsrailli yetkililere nazaran İsrail, son iki yıldır ‘Site 99’ olarak isimlendirilen tesisi yakından takip ediyor. İki İsrailli yetkili, Esad rejiminin burada El-Kibar nükleer reaktör projesiyle kontaklı nükleer gereç depoladığını öne sürdü. Bir ABD’li yetkili ise tesiste, uranyum cevherinin işlenmesiyle elde edilen ve nükleer yakıt çevriminin bir modülü olarak kullanılabilen ‘sarı kek’ ismi verilen bir uranyum bileşiğinin bulunduğunu söyledi.

Aynı yetkili, Esad idaresinin El-Kibar tesisinden geriye kalan çeşitli atık ve kalıntıları da ‘Site 99’da depoladığını belirtti. Yetkililer, kelam konusu materyalin nükleer silah üretiminde direkt kullanılabilecek nitelikte olmadığını, fakat radyoaktif maddelerin etrafa yayılmasına yol açabilecek ‘kirli bomba’ tipi bir hücumda kullanılabileceğini tabir etti. İsrailli yetkililer ayrıyeten İsrail Savunma Kuvvetlerinin, Esad rejiminin devrilmesinden kısa mühlet sonra tesise erişimi engellemek hedefiyle bölgedeki girişleri bombaladığını ileri sürdü.

Syria: Secret Understandings to Remove Nuclear Material from “Site 99”

According to Axios, the U.S., Israel and Syria’s new government reached secret understandings for the IAEA to remove yellowcake and other nuclear materials reportedly left from Syria’s covert al-Kibar reactor… pic.twitter.com/0M8MQWmdpv

— Israel-Alma (@Israel_Alma_org) August 11, 2026

İSRAİL’DEN YENİ SALDIRI ENDİŞESİ

Bir ABD’li yetkili, Washington ve Tel Aviv’in bir yılı aşkın müddettir ‘Site 99’ konusunda izlenebilecek en uygun sistemi görüştüğünü söyledi. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi’ndeki üst seviye yetkililer ile İsrail Başbakanlık Ofisi’ndeki muhataplarının husus üzerinde yakın uyum içinde çalıştığı belirtildi.

İsrailli yetkililere nazaran Tel Aviv, Trump idaresine kelam konusu alanda nükleer gerecin bulunmasına müsaade vermeyeceğini açık formda bildirdi. İsrail’in, materyalin kaldırılmaması yahut Suriye’nin gerece erişmeye çalıştığına ait işaretler ortaya çıkması halinde tesisi yine bombalama tehdidinde bulunduğu öne sürüldü. Fakat ABD’li bir yetkili, İsrail’in kaygılı olmasına karşın sürecin hiçbir vakit tekrar hava saldırısı düzenlenmesi basamağına gelmediğini belirtti.

KRİZİN ÇÖZÜMÜ UAEA ÜZERİNDEN SAĞLANDI

ABD’li yetkililere nazaran Washington ve İsrail, sonunda en uygun formülün Suriye hükümetinden gerecin ülkeden çıkarılması için resmî onay alınması olduğu konusunda uzlaştı. Trump idaresinin mevzuyu Suriye hükümetiyle gündeme getirmesinin akabinde Suriyeli yetkililerin tesiste nükleer gereç bulunduğundan haberdar olmadıklarını söyledikleri aktarıldı.

Bir ABD’li yetkili, “ABD, İsrail ve Suriye’de çok az insan bunun farkındaydı” sözlerini kullandı. Birebir yetkili, Washington’ın Esad sonrası Suriye idaresiyle verimli bir alaka kurduğunu belirterek, “Suriyelilerle birtakım mevzularda birlikte çalıştığımızda, onlar güzel ortaklarımız oluyorlar” dedi.

NÜKLEER MALZEME HENÜZ ÇIKARILMADI

ABD’li yetkililer, ‘Site 99’da çalışmaların hala devam ettiğini ve nükleer materyalin şimdi tesisten çıkarılmadığını belirtiyor. Washington, sürecin planlandığı biçimde ilerlemesi halinde gerecin kısa müddet içinde kaldırılmasını ve operasyonun yıl sonundan evvel tamamlanmasını bekliyor. ABD’li yetkili, “Sonuçtan herkesin mutlu olduğunu düşünüyoruz. Umarım yakında kaldırma sürecini başlatıp yıl sonundan evvel tamamlayabiliriz” dedi.

Axios’un “Scoop: U.S. brokers secret deal on clandestine Syrian nuclear site” başlıklı haberinden faydalanılmıştır.