Trump’ın “ekonomik kıyamet” planı Tahran’ı ne kadar zorlar?

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a karşı süratli bir zafer kelamı vermesinin üzerinden yaklaşık altı ay geçti. Askeri zafer yahut müzakere yoluyla mutabakat ihtimalinin giderek azalması, Washington’ı ekonomik baskıyı artırmaya yöneltti.

Trump, çıkmazı aşmak gayesiyle İran’la iş yapan ülkeleri de maksat alacak bir “ekonomik kıyamet” planını devreye sokmaya hazırlanıyor.

Yeni yaptırımların detayları şimdi açıklanmadı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, planın ayrıntılarını 24 Ağustos’ta düzenleyeceği basın toplantısında duyuracağını bildirdi.

“YA BİZİMLESİNİZ YA DA KARŞIMIZDA”

Bessent, yeni periyotta Washington’ın İran’a ekonomik dayanak sağladığını düşündüğü ülkelere karşı, müttefik olup olmadıklarına bakmaksızın harekete geçebileceğinin sinyalini verdi.

“Ya bizimlesiniz ya da karşımızdasınız.” diyen Bessent, İran’a para transfer eden, petrolünü satın alan yahut deniz yoluyla sevkiyatlarına yardımcı olanların ABD’nin ekonomik yaptırımlarıyla karşı karşıya kalabileceğini söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise yaptırımları çatışmada “yeni bir aşama” olarak nitelendirdi.

Vance, Washington’ın elindeki en tesirli aracın ekonomik baskı olduğunu savunarak bu tekniği sürdürmekte kararlı olduklarını belirtti.

İRAN’A DEĞİL, TİCARİ ORTAKLARINA BASKI

Uzmanlara nazaran yeni stratejinin temel farkı, yaptırımların ekonomik tesirini İran’ın hudutlarının ötesine taşımak olacak.

ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi’nde sekiz yıl vazife yapan yaptırım uzmanı Michael Parker, Washington’ın bilhassa İran’la ticaret yapan lakin tıpkı vakitte ABD dolarına bağımlı olan üçüncü ülkeleri ve finans kuruluşlarını hedefleyebileceğini söyledi.

Bu kapsamda İran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olan bankalar, finans kuruluşları ve para transferi ağları yaptırım riskiyle karşılaşabilir.

İRAN YAPTIRIMLARI AŞMAKTA DENEYİMLİ

Washington’ın önündeki bir öbür sorun ise İran’ın yaptırımlarla yeni karşılaşmıyor olması.

Tahran, 1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana farklı düzeylerde ABD yaptırımları altında. Ekonomik baskı, Trump’ın birinci başkanlık periyodunda ABD’yi 2015 tarihli İran nükleer muahedesinden çekmesinin akabinde daha da yoğunlaştı.

İran bu süreçte yaptırımları aşmak için alternatif ticaret ve finans ağları geliştirdi.

Bunların arasında petrol nakliyatında kullanılan “gölge filo” gemileri, farklı şirketler üzerinden gerçekleştirilen süreçler ve yaptırım listelerinde bulunmayan yeni ticari yapılar yer alıyor.

ABD SAVAŞTA ÇIKMAZA MI GİRDİ?

Uzmanlar, Trump’ın yeni ekonomik atılımının tıpkı vakitte Washington’ın İran konusunda istediği sonuçları alamamasının göstergesi olabileceğini düşünüyor.

ABD’nin askeri ve ekonomik araçları kullanmasına karşın kesin amacının gereğince açık olmadığını savunan uzmanlara nazaran yeni yaptırımlar tek başına uzun vadeli bir değişim yaratmayabilir.

Trump idaresinin yeni planının ne kadar tesirli olacağı ise 24 Ağustos’ta açıklanması beklenen yaptırımların kapsamı ve İran’la ticaret yapan ülkelerin Washington’ın baskısına vereceği reaksiyonla daha net ortaya çıkacak.