Su üzere terleyince elektrolitleri de kaybediyoruz

Elektrolitler hücrelerimizin sağlıklı misyon yapabilmesi için hayati ehemmiyet taşıyor. Esas elektrolitler sodyum, potasyum, klorür, kalsiyum, magnezyum, fosfat ve bikarbonat. Yazın terle birlikte en çok sodyum kaybediyoruz fakat başkaları de farklı oranlarda azalabiliyor. Elektrolit istikrarının bozulmasının nelere neden olabileceğini iç hastalıkları uzmanları Memorial Göztepe Hastanesi’nden Prof. Dr. Mahir Cengiz’le ve Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi’nden Prof. Dr. Yıldız Okuturlar’a sorduk.

YAZIN NE OLUR?

‘Potasyum, magnezyum azalabilir’

◊Bu aylarda daha çok terler ve suyla birlikte kıymetli ölçüde elektrolit kaybederiz. Terle en fazla kaybedilen mineral sodyumdur. Bunun yanında potasyum, magnezyum, kalsiyum ve klor da farklı oranlarda azalabilir. Elektrolit kaybının ölçüsü kişinin genetik yapısına, ne kadar terlediğine, yaptığı fizikî aktiviteye ve ortamın sıcaklığına nazaran değişir. Bilhassa uzun müddet güneş altında çalışanlar, spor yapanlar ve yoğun terleyen bireylerde bu kayıplar daha bariz hale gelir. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)

DENGESİZLİK NELERE YOL AÇAR?

‘Bulantı, şuur bulanıklığı…’

◊Yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, kas krampları, halsizlik, idrarın koyulaşması yahut azalması elektrolit dengesizliğinin birinci işaretleridir. ‘Su içtiğim halde susuzluğum geçmiyor’ hissiyse kıymetli bir ipucudur zira susuzluğumuzu tetikleyen ana uyaran kandaki su-tuz oranıdır. Sodyum çok düşerse su hücrelerin içine kaçar ve beyin şişer. Bulantı, şuur bulanıklığı, ağır olaylarda nöbet görülür. Sodyum yükselirse hücreler büzüşür ve huzursuzluk, zihin karışıklığı ortaya çıkar. Potasyum bozukluğu kalp ritmini ve kas gücünü tesirler. Magnezyum düşüklüğü kramp, seğirme ve ritim bozukluğu; kalsiyum düşüklüğü de uyuşma ve kasılma yapar.
(Prof. Dr. Yıldız Okuturlar)

◊Vücudun sıvı ve elektrolit istikrarı beyin işlevleri açısından kritik ehemmiyete sahiptir. Hafif derecede sıvı kaybı bile dikkat müddetinin azalmasına, konsantrasyon bozukluğuna, hafıza performansında düşüşe ve karar verme süreçlerinde yavaşlamaya sebep olabilir. Elektrolitler hudut hücreleri arasındaki elektriksel iletişimi sağladıkları için bu istikrarın bozulması bilişsel performansı tesirler. Bunun yanında gerilim hormonlarının salımını artırabilir, tansiyon sistemini bozabilir. İleri seviye elektrolit kaybında tansiyon düşüklüğü, sirkülasyon bozukluğu ve ölümcül aritmiler gelişebilir. Yaşlı bireyler, demans ve parkinson hastaları, çocuklar, diyabeti olanlar; kronik böbrek, kalp ve karaciğer hastaları elektrolit kaybına karşı daha hassastır. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)

NE YEMELİ, NE İÇMELİ?

‘Günde 1 şişe maden suyu’

◊Çoğu sağlıklı birey için kâfi su içmek ve istikrarlı beslenmek elektrolit istikrarını korumak için kafidir. Bilhassa doğal mineralli maden suyu içerdiği magnezyum, kalsiyum ve bikarbonatla takviye sağlayabilir. Sıcak yaz günlerinde günde 1 şişe maden suyu içmek uygun olur. Fakat tek başına her elektrolit eksikliğini gidereceğini düşünmek yanlışsız değildir.

◊Muz, avokado, kayısı, patates, domates ve yeşil yapraklı sebzeler potasyum zenginidir. Magnezyum için badem, fındık, kabak çekirdeği ve kuru baklagiller tercih edilebilir. Kalsiyum açısından süt ve süt eserleri kıymetli. Sodyum klorür, yani tuz konusunda olağan istikrarlı beslenme birçok vakit kafidir. Çok yoğun terleme, ishal yahut kusmada özel sıvı ve elektrolit dayanağı gerekebilir. Fakat her elektrolit desteği herkes için gerekli değildir. Denetimsiz kullanım bilhassa böbrek yahut kalp hastalığı olan bireylerde önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabilir. (Prof. Dr. Mahir Cengiz)