Sandık başında cüzdan hesabı. Faiz ve kira yükü Amerikalıları bunalttı

ABD’de Kongre’yi kimin alacağını belirleyecek ara seçimler öncesinde sandık başına gitmeye hazırlanan seçmenlerin en kıymetli gündemini, gümrük vergileri ve sekiz aydır süren İran savaşıyla körüklenen hayat pahalılığı oluşturuyor.

Başkan Donald Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi için kritik imtihan niteliği taşıyan oylama öncesinde kamuoyu yoklamaları, halkın iktisat idaresinden ve yükselen fiyatlardan önemli rahatsızlık duyduğunu ortaya koyuyor.

Makroekonomik göstergeler ise seçmenin karamsar havasına kıyasla daha karmaşık ve tezatlarla dolu bir tablo çiziyor.

Tarihsel olarak taban düzeylerini koruyan işsizlik oranı ve yapay zeka yatırımlarının tetiklediği sermaye harcamaları genel ekonomik büyümeyi güçlü tutarken, milyonlarca çalışanın emeklilik fonlarını da destekliyor.

Seçmenler, akaryakıt doldururken, faturalarını karşılarken yahut dışarıda yemek yerken yüksek enflasyonun direkt yarattığı geçim baskısını derinden hissediyor.

Trump 3 Kasım seçimlerinde direkt aday olmasa bile, sandığa giden yurttaşlar kararlarını Cumhuriyetçi idarenin iki yıllık ekonomik karnesini göz önünde bulundurarak şekillendiriyor.

Tüketici araştırmaları, Trump’ın Ocak 2025’te başlayan ikinci vazife periyodundan bu yana halkın ekonomik hissiyatının genel olarak zayıfladığını kaydediyor.

Konuya ait göstergeler arasında ayrışma dikkat çekiyor; Conference Board tüketici inanç endeksi ekim ayında toparlanma kaydederken, Michigan Üniversitesi tüketici itimat endeksi rekor düzeyde düşüşe yakın bir eşikte seyrediyor.

Annex Wealth Management Baş Ekonomi Stratejisti Brian Jacobsen, Reuters haber ajansına verdiği demeçte, “Duyarlılık seçim sonuçlarının en büyük belirleyicisidir, inanç ise piyasaların en büyük itici gücüdür.” değerlendirmesini yaptı.

İş gücü piyasasındaki dayanıklılık, makroekonomik itimadı ayakta tutan esas destekler arasında yer alıyor.

Şirketler yeni mezunları istihdam etmekte çekimser kalsa da toplu işten çıkarmalara yönelmediği için haftalık işsizlik maaşı müracaatları 57 yılın en düşük seviyelerine yakın seyrediyor.

Eylül ayında yüzde 4,2 düzeyinde kayıtlara geçen işsizlik oranı, üst üste beş yıldır yüzde 4,5 eşiğinin altında kalarak tarihin en uzun soluklu istihdam rekoruna işaret ediyor.

Conference Board bilgilerine nazaran iş imkanlarının bol olduğunu söyleyenler ile iş bulmanın zorlaştığını belirtenler arasındaki makas ekim ayında açılarak istihdam beklentilerindeki güzelleşmeyi teyit etti.

Borsalardaki yükseliş dalgası da ekonomik göstergeleri destekleyen bir öbür öge olarak öne çıkıyor.

ABD pay senedi endeksleri bu yıl onlarca rekor düzey kaydederken, pay senetlerinin yükselen bedeli yüksek gelirli hanelerin harcama gücünü canlı tutuyor.

Söz konusu tüketim gücü genel büyümeyi ivmelendirirken, geçen hafta yayımlanan resmi datalar ABD iktisadının son çeyrekte yıllıklandırılmış bazda yüzde 3,4 büyüyerek yılın en güçlü performansına ulaştığını gösterdi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, CNBC kanalına verdiği demeçte, “Tüketici anketleri biraz kasvetli gelebilir fakat tüketici davranışları gayet güçlü.” dedi.

Bessent, vergi, ticaret, güç ve düzenleme siyasetlerinin birbirini besleyen son derece istikrarlı bir çerçeve sunduğunu lisana getirdi.

Yapay zeka dalı kaynaklı talep gerçek iktisattaki kazanımları beslerken, şirket yatırımları son çeyrekte yıllık bazda yüzde 12,7 oranında büyüme kaydetti.

İktisatçılar ekonomik görünümdeki kırılganlıklara dikkati çekerken, bilhassa yapay zeka harcamalarının sürdürülebilirliğine ait tasalar belirginleşiyor.

Amazon ve Intel üzere teknoloji devlerinin açıkladığı son şirket bilançoları, devasa harcama döngüsünün devamlılığına dair soru işaretleri oluşturarak Nasdaq bileşik endeksinde şiddetli kıymet kayıplarına yol açtı.

Reuters’a konuşan Apollo Global Management Başekonomisti Torsten Slok, yapay zeka harcamalarında yaşanabilecek sert bir düzeltmenin sermaye yatırımlarını kısıp gayrisafi yurt içi hasılayı baskılayabileceğini kaydetti.

Slok, “Yüksek petrol fiyatları, gümrük tarifeleri ve sıkılaşan göçmen kısıtlamaları enflasyonu yukarı çekerken, fiyat baskılarının sürdüğü bir periyotta büyümenin yavaşladığı bir stagflasyon ortamı riski artıyor.” ikazını yaptı.

Enflasyon oranları 2022 yılındaki tepe düzeylerinin gerisinde kalsa da ABD Merkez Bankasının (Fed) fiyat istikrarı için maksat koyduğu yüzde 2 hududunun besbelli biçimde üzerinde kalmayı sürdürüyor.

Trump’ın ikinci devrinin başlangıcında fiyat artışları fiyat artışlarının önünde giderken, ABD ve İsrail’in sekiz aydır süren İran askeri harekatı petrol fiyatlarını global çapta yükselterek enflasyonu hızlandırdı.

Fed yetkilileri ve ekonomistler, yapay zeka kesiminden kaynaklanan yoğun talebin de fiyat artışlarına ivme kattığını ve gerçek fiyat artışlarının yavaşlamaya başladığını vurguluyor.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu bilgilerine nazaran hem tüketici fiyatları hem de ortalama saatlik yararlar Ocak 2025’ten bu yana yüzde 5,5 artış kaydetti.

Veriler, çalışanların satın alma gücünün Trump’ın misyona başladığı Ocak 2025 seviyesine kıyasla gerçek manada yerinde saydığını belgeliyor.

Politika faizini eylül ayında artıran Fed’in borçlanma maliyetlerini aralık ayında yine yukarı çekmesi bekleniyor.

Fed Başkanı Kevin Warsh faiz artırımlarını iktisada vurulan bir darbe değil, enflasyonu dizginlemeyi amaçlayan bir “para siyaseti ilacı” olarak tanımlıyor.

Uzun vadeli borçlanma maliyetlerindeki yükseliş de konut erişimini zorlaştırarak seçmenlerin bütçe şikayetlerini artırıyor.

Yüzde 7 barajını aşan 30 yıllık konut kredisi faizleri ile arz yetersizliğinin körüklediği yüksek gayrimenkul fiyatları, geniş kitlelerin mesken sahibi olmasını fiilen imkansızlaştırıyor.

Diğer yandan Cumhuriyetçi Parti ve muhafazakar seçmen eğilimlerine odaklanan kamuoyu araştırma şirketi Cygnal’ın CEO’su Brent Buchanan, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı değerlendirmede, akaryakıt, elektrik ve doğalgaz faturaları ile market harcamalarındaki artışın sandıkta direkt belirleyici olacağını söyledi.

2024 başkanlık seçimlerinin ana gündemi olan yasa dışı göç konusunun artık geri plana itildiğini belirten Buchanan, 2026 ara seçimlerinde seçmen tablosunu “Birinci sırada hayat pahalılığı, ikinci sırada hayat pahalılığı, üçüncü sırada hayat pahalılığı.” kelamlarıyla tanımladı.

Buchanan, ekonomik baskıyı en derinden hisseden ve yıllık geliri 50 bin doların altında kalan seçmen kümelerinde 2024’e kıyasla Demokratlara gerçek 25 puanlık bir oy kayması saptadıklarını açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın yaşam maliyetlerini dizginleyeceği beklentisiyle sandığa giden seçmenlerin hayal kırıklığı yaşadığını vurgulayan Buchanan, “Hem bunu başaramadığını hem de aslında durumu daha da kötüleştirdiğini düşünüyorlar.” dedi.

İran savaşının Cumhuriyetçiler açısından hem iktisadi hem de siyasi bir maliyet yarattığını lisana getiren Buchanan, 2024’te Trump’ı destekleyip bugün partisinden uzaklaşan kitle için savaşın temel kırılma noktası haline geldiğini kaydetti.

Bu kümedeki seçmenlere Trump’a yine oy vermelerini sağlayacak adımın ne olduğu sorulduğunda Buchanan, “İran savaşını sona erdirmek, birinci sırada gelen öge oldu.” tabirlerini kullandı.

Genç ve sandığa gitme sıklığı düşük olan kitlelerin Trump’ın yeni çatışmalara girmeme vaadine güvendiğini hatırlatan Buchanan, İran savaşıyla birlikte bu inancın zedelendiğini ve Amerikalıların savaş ile akaryakıt istasyonlarındaki fiyat artışları arasında direkt bağ kurduğunu anlattı.

Buchanan, daha geniş kapsamlı bir askeri harekatın seçim sonrasına ertelenmesi tartışmalarına değinirken, şahin Cumhuriyetçilerin partiye esasen oy verdiğini, sonucu belirleyecek ılımlıların ise çatışma istemediğini vurguladı.

Buchanan, “Seçmenlerin daha fazla savaş için iştahı yok; bunun tek istisnası, bu türlü bir adımın akaryakıt fiyatlarını düşüreceğinin bir formda anlatılabilmesi olurdu lakin seçmenlerin bugün bu türlü bir açıklamaya inanacak durumda olduklarını düşünmüyorum.” değerlendirmesini yaptı.

Buchanan, 435 sandalyeli Temsilciler Meclisinde sadece birkaç koltukluk farkla hakimiyet kuran Cumhuriyetçilerin çoğunluğu müdafaasının giderek zorlaştığını belirtti.

Cumhuriyetçilerin seçim bölgelerini tekrar çizerek avantaj sağlama planının 2024’teki Trump koalisyonuna dayandığını lisana getiren Buchanan, Hispanik ve siyahi erkek seçmenlerin birebir dayanağı sürdürmemesi sebebiyle bu planın bozulduğunu kaydetti.

Temsilciler Meclisindeki gidişata ait Buchanan, “Cumhuriyetçilerin Temsilciler Meclisini koruyabileceği bir senaryo göremiyorum.” dedi.

Buchanan, 100 üyeli Senatonun 35 sandalyesinin oylanacağı yarışta Demokratların aday profiliyle öne çıktığını ve 53 sandalyeye kadar ulaşabileceğini söz etti.

Cumhuriyetçilerin elindeki 53 koltuğa karşılık Demokratların 45 ve bağımsızların 2 sandalyeye sahip olduğunu anımsatan Buchanan, Cumhuriyetçiler ismine en güzel ihtimalin 50-50 eşitlik olduğunu, bu tabloda da denetimin Başkan Yardımcısı JD Vance’in eşitliği bozan oyuyla sağlanabileceğini söyledi.

Buchanan, seçim akşamı sandıkları erken kapanacak Doğu Yakası eyaletlerinden Maine, Güney Carolina ve Florida’daki oy dağılımlarının, 2024 farklarıyla kıyaslanarak gecenin genel seyrine dair en net ipuçlarını sunacağını aktardı.