South Kensington’daki (Londra) Victoria and Albert Museum’a girer girmez duvarı kaplayan Boğaz imgesiyle karşılaşıyorum. Günbatımı, suyun üzerinde bir tekne ve imgenin ortasında standın ismi var: ‘Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires’ yani Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk. Çok tanıdık bir görüntüyle başlayan seyahat birazdan 1.600 yıl geriye gidecek.
Koç Holding işbirliğiyle hazırlanan stant Konstantinopolis’in 330 yılında Roma İmparatorluğu’nun yeni başşehri oluşundan son Osmanlı sultanının kentten ayrıldığı 1922’ye uzanıyor. Kronolojik ilerlese de kuru bir tarih anlatısına dönüşmüyor zira kentin iki imparatorluk boyunca nasıl değiştiğini, geçmişinden neleri koruduğunu eserler üzerinden izliyoruz. Birinci salonlarda şimdi İstanbul değil, Konstantinopolis var. Hipodrom, surlar, su yolları ve saraylar üzerinden ‘Yeni Roma’nın nasıl kurulduğunu görüyoruz. Bir vitrinde 4’üncü yüzyıldan kalma, Hipodrom’la ilişkilendirilen bronz bir kaz duruyor; akabinde fildişleri, küçük mozaikler, altın takılar ve kutsal nesneler geliyor. Büyük imparatorluk öyküsünün böylesine küçük objeler üzerinden anlatılması standın en güçlü yanlarından biri.
Zamansız ve ölümsüz
Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Koç sergi kataloğunun önsözünde İstanbul’un farklı bir zamansızlığı olduğunu hatırlatıyor; 16’ncı yüzyılda kenti anlatan Fransız hümanist Pierre Gilles’nin Konstantinopolis’e ‘bir tıp ölümsüzlük’ atfettiğini aktarıyor. Salonlarda ilerledikçe bunun sebebi anlaşılıyor: Kent daima değişiyor lakin geçmiş, bütünüyle ortadan kalkmıyor.
Bizans kısmında din, sanat ve iktidarın birbirinden ayrılmadığı bir dünyaya giriyoruz. İsa, Meryem ve azizlerin imgeleri kiliselerin yanı sıra mücevherlerde, kitaplarda ve imparatorluk merasimlerinde karşımıza çıkıyor. ‘Grotto of the Virgin’ bunun en çarpıcı örneklerinden. Tabanındaki 10’uncu yüzyıla ilişkin Bizans adak tacı, daha sonra Venedik’te yeni bir fonksiyon kazanmış. Altın bileziklere, küpelere ve evlilik kemerine bakarken de aradan bin yılı aşkın vakit geçtiğine inanmak güç; biçimler değişmiş lakin mücevherin statü, zevk ve kimlik anlatma gücü tıpkı kalmış.
Serginin Bizans ve Osmanlı periyotları arasındaki farkları açıkça gösterirken aralarındaki görünmeyen bağların peşine düşen bir tutumu var. Bir yanda 10’uncu yüzyıl Konstantinopolis’inden İsa Pantokrator tasviri, öteki yanda Hafız Osman’ın 1691 tarihli sınır yapıtı… Küratör Tim Stanley’nin de altını çizdiği sıkıntı bu: Bizans’la Osmanlı birçok vakit birbirinden kopuk iki dünya üzere ele alınıyor, meğer devamlılıkları görmek için biraz daha derine bakmak gerekiyor. Bu sürekliliğin en güçlü simgesi elbette Ayasofya. Stant onu sadece Bizans’ın büyük kilisesi ya da Osmanlı’nın mescidi olarak değil, iki imparatorluğu birbirine bağlayan yaşayan bir yapı olarak anlatıyor.
Ayasofya’nın akabinde atmosfer değişiyor ve 1453’e ulaşıyoruz. Duvarlarda ‘A Capital Reborn’ yazıyor. Karanlık bir nişin sonunda Gentile Bellini’nin 1480 tarihli Fatih Sultan Mehmet portresi tek başına asılı. National Gallery’den ödünç alınan tablo burada farklı bir mana kazanıyor; birkaç salon boyunca Konstantinopolis’in saray ve inanç dünyasını izledikten sonra kentin yeni hükümdarıyla yüz yüze geliyorsunuz. Fatih’in portresini Venedikli bir ressama yaptırması, İstanbul’un, yeni periyodun daha başında farklı sanat dünyalarına ne kadar açık olduğunu gösteriyor.
Osmanlı kısmında saray hayatı, iktidar ve görkem öne çıkıyor. Topkapı Sarayı’ndan ödünç alınan sultan portreleri, tuğralar, değerli taşlarla süslü kemerler, sorguçlar ve silahlar arasında ilerlerken gücün sırf kullanılmadığını, büyük bir görsel lisanla sahnelendiğini görüyorsunuz. 16’ncı yüzyıldan kalma zerbaft kaftan, altın ve gümüş sarılı iplikleri ve dev güneş motifleriyle bu görkemin en çarpıcı örneklerinden. 8 metreye yakın bir öteki yapıtsa bir Osmanlı geçit alayını yaklaşık 200 figürle anlatıyor; figürlerin yanına Türkçe ve Fransızca kimlik bilgileri yazılmış. Büyük olasılıkla İstanbul’daki yabancı bir diplomat için hazırlanan eser, saray merasimini bir ‘Kim kimdir’ albümüne dönüştürüyor.
19’uncu yüzyıla yaklaştıkça imajlar bugünkü İstanbul’a daha tanıdık gelmeye başlıyor. Osman Hamdi Bey’in ‘Women Out Walking’ (Gezintide Kadınlar) tablosunda Sultanahmet Camisi’nin önünden geçen bayanların renkli feracelerine bakıyorum. Çabucak yanında ressamın bir yakını için yapılmış sarı bir entari, biraz ilerideyse bölümü Paris modasından gelen fakat kadifesi, gümüş sırmaları ve ağır işlemeleriyle büsbütün Osmanlı dünyasına ilişkin bir bindallı var. İstanbul dışarıdan gelen tesirleri taklit etmiyor, kendi zevkiyle dönüştürüyor. Seyahat 1922’de son buluyor. Duvara ‘1922’ yazılmış, altında “The last sultan leaves Istanbul” (Son sultan İstanbul’dan ayrılır) cümlesi var.
Yaklaşık 1.600 yıl boyunca imparatorların ve sultanların başşehri olan kent artık bir imparatorluk merkezi değil. Ancak stant tam burada bugüne uzanıyor. Dice Kayek’in 2009 tarihli ‘Hagia Sophia’ elbisesi, Ayasofya kubbesinin altındaki serafimlerden ilham alıyor; cam boncuklar ve işlemeler mozaiklerin ışığını tekrar yaratıyor. Birkaç adım içinde 6’ncı yüzyıldan 21’inci yüzyıla geçiyoruz. Ömer Koç’un kelamını ettiği ‘dayanıklılık, yenilenme ve kültürel canlılık’ kıssası de yerine oturuyor. İmparatorluklar sona eriyor, fakat İstanbul’un ürettiği imgeler, desenler, yapılar ve fikirler öteki biçimlerde yaşıyor.
Sarayın ötesindeki şehir
Serginin benim için en canlı yeriyse saraydan çıkıp kentin gündelik hayatına geçtiğimiz kısım oldu. ‘Life in the City’ (Şehirde Hayat) başlığı altında kahve cezveleri, fincanlar, sedef kakmalı bir tavla ve satranç tahtası, uzun saplı tambur, hamam çinileri, yüksek ahşap nalınlar ve havlular var. İstanbul standın bu kısmında artık insanların kahve içtiği, hamama gittiği, eğlendiği ve giyinip kuşandığı bir kent.
‘A City of Many Religions’ (Birçok Dinin Şehri) kısmındaysa Kur’an-ı Kerim’in yanında İstanbul’da basılmış bir Tevrat, bir Ermeni manastırında hazırlanmış el yazması ve Mevlevi kültürüne ilişkin eserler var. Standın İstanbul’u tek kimlikli bir başşehir olarak anlatmaması değerli; Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi topluluklarının yanı sıra yabancı tüccar ve ziyaretçilerin kurduğu kozmopolit hayat da kıssanın modülü.



Uzmanları alarma geçirdi: Beden bu sinyalleri veriyor, birçok kişi önemsemiyor! Dikkat çeken artış
Sürpriz nikah. Müzikçi Kutsi üçüncü sefer evlendi
Voyager 1 tarihe geçiyor: Dünya’dan bir ışık günü uzaklaşacak
Her morluğu “yaramazlık” deyip geçmeyin! En çok 2-5 yaş arası çocuklarda görülüyor
Selahattin ve Lara Paşalı boşanıyor mu? Ünlü çiftten fotoğraflı karşılık
Her morluğu “yaramazlık” deyip geçmeyin! En sık 2-5 yaş arası çocuklarda görülüyor












Londra’da İstanbul’un 1600 yılı





