Her morluğu “yaramazlık” deyip geçmeyin! En çok 2-5 yaş arası çocuklarda görülüyor

Halk arasında ‘kan kanseri’ olarak bilinen lösemi, çoğunlukla kan hücrelerinin üretildiği kemik iliğinde ortaya çıkıyor. Kemik iliğinde bulunan lenfoid yahut miyeloid öncül hücrelerin denetimsiz biçimde çoğalarak bedene yayılmasıyla hastalığın belirtileri görülmeye başlıyor.

Lösemi birtakım durumlarda lenf bezleri yahut merkezi hudut sistemi üzere farklı bölgelerde başlayarak kemik iliğine de ulaşabiliyor. Çocukluk çağı kanserlerinin yaklaşık yüzde 25-30’unu lösemiler oluşturuyor. Yenidoğan devrinden ergenliğe kadar her yaşta ortaya çıkabilen hastalık, en sık 2-5 yaş arasındaki çocuklarda görülüyor.

Öpücük hastalığına yol açan virüse dikkat

Çocukluk çağı lösemileri, hastalığın oluşumunda tesirli olan ögeler bakımından erişkinlerde görülen lösemilerden ayrılıyor. Erişkinlerde çevresel etkenler daha fazla öne çıkarken, çocuklarda genetik faktörler yük kazanıyor.

Hücrelerde kanser gelişimini engelleyen yahut kansere taban hazırlayan genler arasındaki istikrarın ‘mutasyon’ ismi verilen değişikliklerle bozulması, löseminin gelişmesine yol açabiliyor.

Bazı virüsler de makul lösemi çeşitleriyle bağlı oluyor. Halk arasında ‘Öpücük Hastalığı’ olarak bilinen enfeksiyona sebep olan Epstein-Barr virüsü, olgun B hücreli lösemi ve lenfoma gelişiminde tesirli olabiliyor. Nükleer radyasyon ile petrokimya sanayisinde kullanılan benzen üzere kimi kimyasal maddeler de lösemiyle ilişkilendirilen etkenler arasında yer alıyor. Aile bireylerinde kanser geçmişinin olması da çocuklarda lösemi faktörleri arasında gösteriliyor.

Uzun süren ateşi ve solukluğu önemseyin

Löseminin erken fark edilmesindeki en değerli zahmet, belirtilerinin birçok çocukluk çağı hastalığıyla karışabilmesi. Sebebi belirlenemeyen ve uzun süren ateş, hastalığın araştırılmasını gerektiren bulgulardan biri. Bu türlü bir durumda gerekli testlerin yapılması ve çocuğun yakından izlenmesi kıymet taşıyor.

Karaciğer, dalak yahut lenf bezlerindeki büyüme de lösemi belirtileri arasında yer alabiliyor. Burun ve diş eti kanamaları, bedende uzun mühlet geçmeyen küçük noktasal kanamalar ile idrar ya da dışkıda kan görülmesi de dikkate alınması gereken bulgular arasında yer alıyor.

Lösemili çocukların yaklaşık yüzde 25’inde kol ve bacak ağrıları ortaya çıkabiliyor. Bilhassa uzun süren ve ağrı kesicilere cevap vermeyen kol-bacak ağrılarının “büyüme ağrısı” denilerek geçiştirilmemesi gerekiyor.

Morlukları değerlendirirken bu özelliklere bakın

Löseminin belirtilerinden biri de, yumuşak dokularda ortaya çıkan morluklar. Morluk rastgele bir darbe olmadan gelişmişse, sayısı giderek artıyorsa, çok büyük ve koyu renkliyse yahut uzun müddet kaybolmuyorsa bir tabibe başvurulması kıymet taşıyor.

Ailelerin morlukları değerlendirirken şu dört soruya cevap aramaları öneriliyor:

Morluklar dizin üstündeki yumuşak bölgelerde mi bulunuyor?

Sayıları olağandan fazla mı?

Bir çarpma olmadan zaten mi ortaya çıkıyor?

Beklenenden büyük, koyu renkli ve geç uygunlaşan bir yapıda mı?

Bu sorulardan birine yahut birkaçına “evet” cevabı verilmesi durumunda çocuğun bir uzman tarafından kıymetlendirilmesi gerekiyor.

Kesin teşhis kemik iliği incelemesiyle konuluyor

Şüpheli belirtilerle sıhhat kuruluşuna başvurulduğunda birinci kademede kan sayımı üzere ön tetkikler yapılıyor, lösemi kuşkusu oluşması halinde çocuğun pediatrik hematoloji-onkoloji kısmının bulunduğu bir merkezde kıymetlendirilmesi gerekiyor.

Lösemide kesin teşhis, kemik iliğinden alınan örneğin laboratuvarda incelenmesiyle konuluyor. Teşhisin kısa müddette nihaileştirilmesi ve uygun tedaviye mümkün olduğunca erken başlanması büyük kıymet taşıyor. Hastalığın türü ve risk grubu belirlendikten sonra tedavi planı çocuğa mahsus olarak hazırlanıyor. Genetik ve moleküler incelemeler de risk sınıflamasının daha gerçek yapılmasına ve tedavinin buna nazaran yönlendirilmesine yardımcı oluyor.

Tedavi başarısı yüzde 95’e çıkabiliyor

Çocukluk çağı lösemilerinin tedavisindeki muvaffakiyet son 20 yılda kıymetli ölçüde arttı. Çok merkezli ve birden fazla ilacın birlikte kullanıldığı kemoterapi protokolleri, akıllı ilaçlar ve hücresel tedavi sistemleri bu gelişmede tesirli oluyor.

Çocuklarda daha sık görülen lenfoid lösemilerin düşük riskli tiplerinde tedavi başarısı yüzde 95’e kadar ulaşabiliyor. Tüm lösemi tipleri ve risk kümeleri birlikte değerlendirildiğinde ise muvaffakiyet oranı yüzde 75-80 seviyesinde bulunuyor. Tedavinin mühleti hastalığın çeşidine, risk kümesine ve çocuğun tedaviye verdiği cevaba nazaran değişiyor.

Aileler kendilerini suçlamamalı

Çocuğuna lösemi tanısı konulan anne ve babalar, hastalığa kendi yaptıkları yahut yapmadıkları bir davranışın sebep olduğunu düşünebiliyor; kendilerini ya da birbirlerini suçlayabiliyor. Halbuki çocukluk çağı lösemilerinde birden fazla vakit genetik bir temel bulunuyor.

Lösemi, anne yahut babanın yaptığı ya da yapmadığı bir davranış sebebiyle ortaya çıkmaz. Ebeveynlerin kendilerini yahut birbirlerini suçlamaları gerçek değildir. Bu süreçte değerli olan tedavinin vaktinde başlaması ve ailenin sağlık ekibiyle iş birliği içinde hareket etmesidir.