İsviçre’de tarafsızlık referandumu. NATO ile iştirak sona erebilir

İsviçre’de halk, ülkenin tarafsızlık unsurunu anayasada katı kurallarla tekrar tanımlamayı ve NATO ile barış devrindeki askeri işbirliğini sonlandırmayı öngören tasarıyı oylamak üzere sandık başına gidiyor.

Doğrudan demokrasi sistemi kapsamında düzenlenen referandum, İsviçre’nin tek taraflı ekonomik yaptırımlar uygulamasını engellemeyi ve ülkeye direkt bir hücum olmadığı surece rastgele bir savunma ittifakıyla ortak hareket etmesini yasaklamayı hedefliyor.

Tasarının kabul edilmesi halinde İsviçre, Birleşmiş Milletler tarafından onaylanmayan hiçbir yaptırım kararına katılamayacak.

Bu da Bern yönetiminin Ukrayna savaşı gerekçesiyle Rusya’ya karşı uygulamaya koyduğu Avrupa Birliği yaptırımlarından çekilmesini zarurî kılacak.

Adım, en başta egemenlik yanlısı “Pro Switzerland” kuruluşu ile ülkenin en büyük siyasi hareketi olan sağcı İsviçre Halk Partisi (SVP) tarafından atıldı.

Referandum kampanyasını yürüten SVP, ülke geneline astığı beyaz barış güvercinli afişlerde seçmenlere “Savaşa hayır, tarafsızlığa evet” daveti yapıyor.

SVP destekçisi milyarder iş insanı Christoph Blocher, Reuters’a yaptığı değerlendirmede, “İsviçre, daimi olarak silahlı ve tarafsız kaldığı için 200 yıldır savaş yaşamadı” dedi.

Blocher, son yıllarda tarafsızlık prensibinin zedelendiğini ve uygulanan yaptırımlar sebebiyle Rusya’nın artık İsviçre’yi çatışmanın bir tarafı olarak gördüğünü savundu.

Partinin Genel Başkan Yardımcısı Celine Amaudruz ise barış ve diplomasiye katkı sunabilmek ismine ülkenin inandırıcılığını “daimi silahlı tarafsızlık” yoluyla muhafazası gerektiğini söz etti.

İsviçre hükümeti ve meclisteki başka siyasi partiler ise tasarıya karşı çıkıyor. Dışişleri Bakanı Ignazio Cassis, teklifin ulusal güvenliğe ziyan vereceğini ve ordunun NATO ile tatbikat yapmasını imkansız kılacağını kaydetti.

AFP ajansının aktardığına nazaran Cassis, katıldığı bir televizyon tartışmasında, “Tarafsızlık hiçbir vakit kayıtsız kalmak manasına gelmez. Barış içinde yaşamamızı sağlayan memleketler arası kurallar çiğnendiğinde görmezden gelemeyiz” diyerek, unsurun esneklikle uygulanması gerektiğini savundu.

İsviçre’nin kökleri 1516 yılına uzanan tarafsızlığı, Napolyon savaşlarının sona erdiği 1815’ten bu yana milletlerarası alanda tanınıyor. Lakin bu prensibin pratikte nasıl yürütüleceği anayasa metninde bariz biçimde tanım edilmiyor.

Tarafsızlığın katı çerçeveye oturtulmasını isteyenler, bu durumun ülkeyi iki dünya savaşının dışında tuttuğunu ve çatışan taraflar arasında arabuluculuk yapma gücünü artırdığını öne sürüyor.

Bazı muhaliflerin “Rusya yanlısı” olarak nitelendirdiği atak, Moskova idaresinden de övgü aldı.

Kamuoyu yoklamaları, seçmenlerin büyük çoğunluğunun tasarıyı reddedeceğini gösteriyor.

Son araştırmalarda “hayır” oylarının oranı yüzde 68 düzeyinde seyrederken, tasarıya takviye yüzde 31 düzeyinde kalıyor.

Bern Üniversitesi Avrupa Siyaseti Profesörü Fabio Wasserfallen, seçmen eğilimine ait şu değerlendirmede bulundu:

“İsviçreli seçmenler tarafsızlığı benimsiyor fakat hükümetin bunu uygulama biçiminden de mutlu. Ayrıca Ukrayna savaşı sebebiyle Rusya’ya uygulanan yaptırımları genel sınırlarıyla destekliyorlar ve bu tavrın değişmesini istemiyorlar.”

Pazar günkü referandumda seçmenlerin önüne besin güvenliğiyle ilgili ikinci bir tasarı da geliyor.

Bağımsız bir yurttaş hareketi, İsviçre’nin 2024’te yüzde 42 olan besinde kendi kendine yeterlilik oranının yüzde 70’e çıkarılmasını talep ediyor.

Hükümet ve siyasi partiler bu gayenin gerçekçi olmadığını savunurken, anketler bu teklifin de sandıktan geçmeyeceğine işaret ediyor.