İsviçre’de ABD ve İran müzakereleri başladı. Trump’ın tehdidine İran’dan karşılık

İran ile ABD arasında, Pakistanlı ve Katarlı arabulucuların iştirakiyle dörtlü görüşmeler başladı. İran Müzakere Heyeti, 4’lü görüşme öncesinde, Katar arabuluculuğunda ABD heyeti ile görüşme gerçekleştirmişti. Görüşmelerde Lübnan’daki ateşkes ve İran’ın varlıkları ele alınıyor.

Katar Dışişleri Bakanlığı, İsviçre’de düzenlenen Lucerne Gölü Doruğu’nun resmen başladığını açıkladı. Doruğa ABD, İran, Pakistan ve Katar’dan üst seviye temsilcilerin katıldığı bildirildi.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance ve İran heyeti başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf liderliğindeki delegasyonlar, aralarındaki savaşa kalıcı bir son verme gayesiyle pazar sabahı İsviçre’deki Buergenstock kentinde bir araya geldi.

Görüşmeler, iki ülkenin 60 günlük bir ateşkes üzerinde mutabık kalmasının akabinde düzenlenirken, İran’ın global petrol sevkiyatı açısından kritik ehemmiyete sahip Hürmüz Boğazı’nı kapattığı yönündeki savı tepenin en değerli gündem maddelerinden birini oluşturuyor.

Görüşmeler başlamadan çabucak evvel, cumartesi günü İran İhtilal Muhafızları Ordusu, İsrail’in Lübnan’daki ataklarına reaksiyon olarak Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyuru etti.

ABD ordusu ise ticari gemilerin boğazdaki faaliyetlerine devam ettiğini duyurdu.

İki ülke başkanları Donald Trump ve Mesud Pezeşkiyan tarafından çarşamba günü imzalanan ve Pakistan’ın arabuluculuğunda hazırlanan süreksiz muahedeyi kesin bir barışa dönüştürmeyi hedefleyen müzakerelerin, bu son askeri hareketlilik sebebiyle zorlaşabileceği belirtiliyor.

Amerikan Fox News kanalına konuşan ABD Başkanı Trump, İran’la Hürmüz Boğazı konusunda yaşadığı son süreci anlattı.

İsrail’in Lübnan’a yönelik akınlarını münasebet göstererek dün Boğaz’ın kapatılacağını açıklayan İranlı yetkililere seslenen Trump, Tahran’dan bu türlü bir şey yapmamasını istedi.

Fox News muhabiri Trey Yingst’e telefonla açıklamalar yapan Trump, İranlı yetkililerle görüştüğünü ve onlara “Hürmüz Boğazı’nı kapatırsanız ondan sonra elinizde bir ülke kalmaz. Ülkenize bile geri dönemezsiniz.” ihtarında bulunduğunu belirtti.

Trump, toplumsal medya hesabından da “İran, Lübnan’daki yüksek maaşlı vekil güçlerinin sorun çıkarmalarını derhal engellemelidir. Aksi takdirde, geçen hafta yaptığımız üzere İran’a tekrar çok sert bir darbe indireceğiz, hatta bu sefer daha da sert biçimde.” sözlerini kullandı.

Sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, 60 günlük ateşkes mühletince yahut sonrasında Hürmüz Boğazı geçişlerinden rastgele bir fiyat alınmayacağını kaydeden Trump, Fox News’e ise bunun aksi bir açıklama yaptı. Trump, barış görüşmelerinin başarısız olması durumunda ABD’nin “Ortadoğu ülkelerinin hami meleği olarak sunduğu hizmetler karşılığında” boğazdan geçiş fiyatı talep edebileceğini yazdı.

Tump ayrıyeten Fox News’e yaptığı açıklamada ABD’nin Hürmüz Boğazı’nın ‘’koruyucu meleği” olabileceğini belirterek ‘’Petrolün yüzde 20’sini alabiliriz.” dedi.

ABD Başkanı ayrıca İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın istifa edeceğini de söyledi.

Trump’ın tehdidine karşılık ise İran görüşmelerdeki başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf’tan geldi. Galibaf, “ABD açıklamalarına dikkat etmeli, silahlı kuvvetlerimiz karşılık vermeye hazır” dedi.

ABD Lider Yardımcısı JD Vance, Ortadoğu’da münasebetleri kalıcı olarak değiştirmeyi amaçladıklarını belirterek son birkaç saat içinde büyük ilerleme kaydedildiğini duyurdu.

Vance, “Başarmaya çalıştığımız şey, diplomasi yoluyla birlikte çalışarak Ortadoğu’yu dönüştürmektir” dedi.

Başkan Donald Trump’ın talimatına atıfta bulunan Vance, “Trump, İran halkıyla olan alakamızı dönüştürmek için ‘yeni bir sayfa açmamızı’ istedi” sözünü kullandı.

Lübnan’daki ateşkesin korunmasına ait de değerlendirmede bulunan ABD Lider Yardımcısı, “Lübnan’daki ateşkesin korunmasını sağlama konusunda son birkaç günde büyük ilerleme kaydedildi” diye konuştu.

Vance, ateşkes süreçlerinin tabiatı gereği zorluklar barındırdığını kabul ederek “Bu çeşit ateşkesler her vakit biraz sancılı geçer” dedi.

ABD Lider Yardımcısı ayrıyeten Trump’ın bölgesel çapta tam bir ateşkes sağlanması konusunda kararlı olduğunu vurguladı.

İsviçre Federal Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, arabulucuların da katıldığı görüşmelerin sabah saatlerinde başladığı bildirildi.

Eşi Usha Vance ile birlikte Emmen Hava Üssü’ne indikten sonra yoğun güvenlik tedbirleri altında doruğun yapıldığı Buergenstock tesisine ulaşan ABD Lider Yardımcısı JD Vance, yola çıkmadan evvel Maryland’deki Joint Base Andrews askeri üssünde gazetecilere yaptığı açıklamada optimist bir ileti verdi.

Vance, birkaç gün sürmesi beklenen görüşmelerde nükleer sıkıntı ve Lübnan’daki ateşkes sürecinde ilerleme kaydetmeyi umduklarını tabir etti.

Fox News kanalına verdiği mülakatta ise ateşkesin korunacağından emin olduğunu belirterek Hürmüz Boğazı’nın kapalı olduğuna dair rastgele bir delil görmediğini lisana getirdi.

Buna rağmen, İsrail’i Lübnan’da ateşkes taahhütlerini ihlal ederek “suç işlemekle” suçlayan İran İhtilal Muhafızları, boğaza yaklaşacak gemilerin risk altında olacağını duyuru etti.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı askeri operasyonlardan evvel dünya petrol arzının beşte birinin taşındığı Hürmüz Boğazı hakkında açıklama yapan ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), cumartesi günü 55 ticari geminin boğazdan itimatla geçerek global pazarlara 17 milyon varilden fazla petrol taşıdığını bildirdi ve ABD güçlerinin ticari trafiğin sürmesini garanti edeceğini vurguladı.

İran dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney’in danışmanı Muhammed Muhbir, ABD’yi, Lübnan da dahil olmak üzere “tüm cephelerde” ateşkes öngören 14 maddelik muahedenin birinci maddesini uygulamamakla suçladı.

Muhbir, muahede kağıt üzerinde kaldığı sürece Ortadoğu’daki güç akışının durmaya devam edeceğini savundu.

Buna karşılık İran Petrol Bakanı Muhsin Paknejad, Batılı ortakların muahedenin ruhuna sadık kalması halinde, İran petrol kesiminin global iktisada büyük yatırım fırsatları sunacağını ve yüzlerce teknik, operasyonel iştirak mukavelesinin imzalanmaya hazır olduğunu belirtti.

Müzakerelerin yapıldığı ve mülkiyeti Katar’a ilişkin olan tesisteki İran heyetinde Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin yanı sıra üst seviye güvenlik, merkez bankası ve petrol yetkilileri yer alıyor.

ABD müzakere heyetinde ise Vance’in yanı sıra Trump’ın damadı Jared Kushner ve özel temsilci Steve Witkoff var. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, geçmişte karşı tarafın mutabakatlara uymadığını hatırlatarak İran’ın bu defa taahhütlerin yerine getirilmesi için baskı yapacağını açıkladı.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asim Munir’in de İslamabad Mutabakat Muhtırası’nın uygulanması kapsamında yürütülen yüksek seviyeli görüşmelere katılmak üzere İsviçre’ye ulaştığı bildirildi.

Lübnan’da çatışmaların durdurulması, ABD-İran arasındaki nükleer müzakerelerin başlaması için ön şartlardan biriydi.

Ancak Lübnan sivil savunma yetkilileri, ateşkesin yürürlüğe girmesinden saatler sonra cumartesi günü düzenlenen İsrail ataklarında 20 kişinin öldüğünü duyurdu.

İsrail ordusu bu akınların Hizbullah’ın ihlallerine karşılık olarak gerçekleştirildiğini savunurken, Hizbullah ise İsrail’in Lübnan’da serbestçe hareket etmesine müsaade vermeyeceğini açıkladı.

ABD-İran muahedesine taraf olmadığını beyan eden İsrail idaresi, Lübnan’da işgal ettiği bölgelerdeki askeri varlığını sürdüreceğini açıkladı.

İsrail ordusundan yapılan açıklamada, ateşkese bağlı kalındığı lakin her türlü tehdide karşı harekete geçileceği vurgulandı.

İsrail televizyonu Kanal 12, başbakan ve savunma bakanının orduya “ateş kes” talimatı verdiğini lakin ele geçirilen bölgelerden geri çekilme yapılmayacağını bildirdi.

İbrani Üniversitesi tarafından yapılan bir ankete nazaran, İsraillilerin yüzde 92’si düzenlenen ortak askeri operasyonlardan İsrail yerine İran’ın daha yararlı çıktığını düşünüyor.

Ankete katılanların yüzde 90’ı savaş amaçlarına ulaşılamadığını belirtirken, Başbakan Benjamin Netanyahu’nun askeri muvaffakiyet argümanlarına inananların oranı yüzde 30’un altında kaldı.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, 2 Mart’tan bu yana düzenlenen İsrail taarruzlarında aralarında sıhhat çalışanları, bayan ve çocukların da bulunduğu 4 bin 57 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

İsrail makamları ise Hizbullah ile yaşanan çatışmalarda en az 32 asker ve 4 sivilin öldüğünü bildirdi.