İran’ı 36 yıl yöneten adam… Azaptan iktidara Hamaney

Ayetullah Ali Hamaney, 8 çocuklu bir ailenin ikinci erkek evladı olarak 1938’te Meşhed’te doğdu. Ailenin dördüncü çocuğuydu. İki ablasının annesi ölünce babası tekrar evlenmiş Ağabeyi, Hamaney ve kardeşleri bu evlilikten doğmuştu. Aile yoksuldu. Lakin babası saygı edilen bir hocaydı. İran’ın en kutsal kenti kabul edilen Meşhed’te Pazar yerinin imamıydı. İki odalı, küçük sade bir meskenleri vardı. Meskenine de talebeleri gelip giderdi. Hamaney ve kardeşleri bu ziyaretler sırasında meskende yer kalmayınca birçok vakit dışarı çıkarlardı. Hem anne tarafından dedesi hem de babası tarafından dedesi ‘alim’ olarak bilinen, medreselerde ders veren bireylerdi.  Dedelerinden biri sonradan Şah rejiminin sürgünlerine de maruz kalmıştı.

EVDE TÜRKÇE

Necef doğumlu annesi de okur yazardı.  Hamaney birinci Kur’an-ı Kerim eğitimini ‘Fasih’ Arapça konuşan annesinden aldı. Arapçaya ilgisi o vakitlerden başlamıştı. Arapça ’ya hayranlığını hiç gizlemedi.  Sonradan Arapçadan birçok kitabı çevirerek siyasi çabasında bunları da kullanacaktı. Babası da Azerbaycan Türklerindendi. Soyadı da Azerbaycan hududundaki ailesinin memleketi ‘Hamaney’ isimli kasabadan geliyordu.  Hamaney ‘Anadilim Türkçedir, konutumuzda Türkçe konuşulurdu’ diyerek bunu da vurgulardı.

ZEVACO’NUN HAYRANI

Çocukluğunda gözlerinde bozukluk olan Hamaney lakin 4’üncü sınıfta öğretmeninin bu fark edip onu en ön sıraya oturtmasıyla rahat etmişti. Artık yazılanları da görebildiği için hocasının anlattıklarını daha düzgün anlamaya başlamıştı. Babasının disiplini ve otoritesinin de etkisiyle daima yeterli bir talebe oldu. Meşhed’in en düzgün medreselerinde eğitim almaya başladı. Dünya edebiyatıyla da bu devirde tanıştı. Birtakım Rus ve Fransız müelliflerin klasiklerine özel bir ilgisi vardı. Fransız ‘Anarşist’ ve monarşi aksisi Michael Zevaco’ya özel bir ilgisi vardı. Zevaco’nun saray entrikaları, zımnî örgütler, düello temalarıyla bezeli, Fransız ihtilalinden de esintiler taşıyan ‘Pardalyan’ serisini soluksuz okumuştu. Yıllar sonra yazacağı otobiyografisinde ‘Zevaco’nun tüm romanlarını okudum’ diyecekti.

İLK İDOLÜ NEVVAP SAFEVİ!

Ardından Irak’ın medreseleriyle meşhur ‘Necef’ kentine geçti. Burada da eğitim aldı. Sonra eğitimine İran’ın ‘İlim Havzası’ diye bilinen Kum kentine geçti. Burada da periyodun meşhur alimlerinden ders aldı. Lübnanlı müellif Halil Cibran’ın romanlarını, Mısırlı Seyyit Kutup’un politik nitelikli yapıtlarını çeviri etti. Esasen Necef’teyken o devir Şah aksisi ‘İslam Fedaileri’ isimli örgütü kuran Nevvap Safevi’ye hayrandı. Onu örnek alıyordu. Şah’ın azılı istihbarat örgütü SAVAK’ın dikkatini ise çoktan çekmişti. 

KOD ADI: HACI AĞA RUHULLAH

Asıl ‘idolü’ İmam Humeyni ile ise 1958’de gittiği Kum’da tanıştı. O vakte kadar adını ‘Hacı Ağa Ruhullah’ diye duyduğu Humeyni’den fıkıh dersleri aldı. Bu dersler 6 yıl devam etti. Humeyni’nin güvendiği isimlerden biri oldu. Esasen babasının da arkadaşı olan Humeyni öteki kentlerdeki takipçilerine bildirileri da Hamaney ile gönderiyordu.  

HUMEYNİ’NİN EMRİNDE

Humeyni, Şah rejimine karşı ‘kıyam’ başlattığı 1963’teki meşhur vaazını yaparken Hamaney de oradaydı. Humeyni bu vaazında hem Şah’ı hem de İsrail’i maksat almış; Şah’ı İsrail ve ABD kuklası diye tasvir etmişti. Bu vaazdan sonra başlayan süreçte Humeyni evvel tutuklandı. Sonra da evvel Türkiye’ye oradan da Irak’a sürgüne gönderileceği süreç başladı. Hamaney de bu devirde birinci sefer tutuklandı.

SAVAK SAKALLARINI KESTİ

1979’daki ihtilale kadar beş sefer daha tutuklanıp özgür bırakılacaktı. En çok korktuğu ise sakallarının kesilmesiydi. Zira SAVAK’ın tutukluların sakallarını su ve sabun kullanmadan kestiği ürkütücü bir şayia olarak yayılmıştı. Sakallı haliyle birinci tutuklandığında kendini bu ‘korkutucu ve acı verici’ ana hazırlamıştı. Ürkerek beklediği berber çantasından bir makine çıkarınca da ‘rahat bir nefes aldım’ diyecekti. Cezaevlerinde çok hatıra biriktirdi. Bunların birçoklarını ’14. Hücre-Zindan ve Sürgün Hatıraları’ isimli otobiyografisinde anlattı.

11’LERİN LİSTE BAŞI

Teşkilatçıydı, düzen ve insicam içinde çalışıyordu. Mescit imamlığı da yaptığı için geniş bir bağ ağı vardı. “Seyyid” (peygamber soyundan) kabul edildiği için halk nazarında başka bir prestiji da vardı. Kum’daki alimler arasında sonradan ‘Camiayi Müderrisin’ ismini alacak birinci teşkilatlanmayı yapıp, tüzüğünü hazırlayanlar arasındaydı. Sonradan “11’ler Teşkilatı” diye ünlenen ve Hamaney ile yakın arkadaşı Haşim Rafsancani’nin de aralarında olduğu 11 kişilik teşkilatı da kurdu. SAVAK yıllar sonra bu teşkilatı tespit ettiğinde 11 kişilik tutuklama listesinin başına da Hamaney’i koymuştu.

İŞKENCECİYLE YÜZ YÜZE

Cezaevi günlerince birçok eziyet ve azaba de maruz kalmıştı. Bayılana kadar kırbaçlandığını, sonra yüzüne ve ayaklarına su dökülüp ayıltıldıktan sonra kırbaca devam edildiğini anılarında anlatıyordu. Bu azapları yapanlardan biriyle ihtilalden sonra karşılaştı. Babayi isimli bu azapçı gardiyana ‘Bana neler yaptığını hatırlıyor musun?’ diye sordu. Yanıtı da ‘Sakalımdan tutup yere atıyordun sonra tekrar sakalımdan tutup kaldırıyordun’ diyerek yeniden kendisi verdi.

TAHRAN VAİZİ

Son sefer 1979’da tutuklandı. Özgür kaldıktan birkaç ay sonra da Şah rejimi devrildi. Humeyni, Fransa’dan gelip idaresi devraldı. Hamaney o sırada Meşhed’teydi. Humeyni’nin davetiyle ‘inkılap’ meclisinde vazife aldı. Savunma Bakanlığı’nda da kıymetli bir vazifeye geldi. Humeyni’nin talimatıyla Tahran’da Cuma vaazlarını da veriyordu. Yeni rejimdeki ehemmiyetinin de bir göstergesiydi bu.
 
YAŞAYAN ŞEHİT!

Bu vaazlardan birinde kayıt teybine yerleştirilen bombayla 27 Haziran 1981’de suikasta maruz kaldı. Ağır yaralandı. Bir kolu felç oldu. O günden sonra ‘Şehid-i Zende’ (Yaşayan Şehit) diye de anılmaya başlandı. Tıpkı suikastlar sürecinde hapishanelerden hücre arkadaşı, periyodun Cumhurbaşkanı Muhammed Ali Recai öldürülünce 1981’de İran Cumhurbaşkanı seçildi. 1989’da Humeyni ölünce de o vakte kadar en güçlü aday olarak görülmese de Humeyni’nin yerine dini başkan oldu. Vakitle İran rejimini uygunca tahkim edip kurumları dönüştürdü. Gücünü ve hakimiyetini tartışmasız bir pozisyona getirdi… 28 Şubat’ta ABD-İsrail hücumunda hayatını kaybedene kadar İran’a her bakımdan hakimdi…

“TAKİYYE SİLAHIMIZ”

Türkçeye Seyyid Ali Hamaney’in Zindan ve Sürgün Hatıraları” diye çevrilen otobiyografisinde Şah rejimine karşı taktiklerinden birini şöyle anlatıyor: “Rejim karşısında takiyye yapıyorduk takiyye bizim savaşmak için spermimiz üzereydi ve rejim bizim karşımızda bu siper karşısında çaresiz kalıyordu”

Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri

Türkiye ve dünyadaki en şimdiki gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.

Ad

Soyadı

E-Posta Adresi

Bülten Seçimleri

Gün Başlıyor

Gün Sonu

ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.

Abone Ol

Keşfetmeye Devam et

SEYYİD VE MORS

“Cezaevinde ‘Mors Alfabesi’ öğrendi. Duvarlara muhakkak ritimlerle vurarak yan hücrelerdeki arkadaşlarıyla haberleşiyordu. Başındaki siyah sarık da onun ‘seyyid’ yani peygamber soyundan olduğunun alametiydi. Cezaevindeyken bile sarığını başından hiç çıkarmadı”