Günde 9 sigara içmekle tıpkı tesir. Kanada’daki orman yangınları ABD’yi dumana boğdu

Kanada ve Kuzey Minnesota’daki orman yangınlarından kaynaklanan duman, ABD’nin geniş bir bölümünü tesiri altına aldı.

Atmosfere önemli sıhhat riskleri oluşturan mikroskobik parçacıkların salınması sebebiyle 100 milyondan fazla Amerikalı hava kalitesi uyarısı aldı.

Değişen rüzgarlar; Büyük Göller, Kuzeydoğu ve Orta Atlantik’teki büyük metropol alanlarına yoğun bir sis taşıyarak görüş uzaklığını düşürüyor, gökyüzünün rengini değiştiriyor ve kirlilik düzeylerini sıhhatsiz hatta tehlikeli düzeylere çıkarıyor.

Chicago’dan New York’a ve Washington, D.C.’ye kadar büyük ABD kentlerindeki yetkililer, bölge sakinlerini kirliliğin en yüksek olduğu saatlerde açık hava aktivitelerini sonlandırmaya yahut maske takmaya çağırdı.

Duman, birkaç gündür Kanada’nın farklı eyaletlerinde devam eden orman yangınlarından ABD’ye hakikat yayılıyor.

Winnipeg merkezli bir yangın koruma hizmeti olan Kanada Kurumlararası Orman Yangınları Merkezi’nin (CIFFC) son bilgilerine nazaran, dün öğlenden sonra prestijiyle Kanada’nın 10 eyaleti ve üç bölgesinden biri hariç hepsinde 949 faal yangın bulunuyor.

Bu yangınların üçte birinden fazlası Ontario ve Kuzeybatı Bölgeleri’nde yoğunlaşmış durumda. Quebec, Manitoba ve Britanya Kolombiyası’nda da büyük yangın kümeleri görülüyor.

Aktif orman yangını bulunmayan tek Kanada eyaleti, Nova Scotia ve New Brunswick kıyıları açıklarında yer alan, yaklaşık 2 bin 187 mil karelik bir ada olan Prens Edward Adası olarak açıklandı.

Yangınların büyük bir kısmı; kuru bitki örtüsü, yüksek sıcaklıklar, kuraklık şartları ve yıldırımın tesiriyle süratle tutuşup yayılan, ulaşılması ve denetim altına alınması güç olan uzak, yoğun ormanlık alanlarda tesirini sürdürüyor.

Ülke genelinde yaklaşık 3 milyon hektarlık alanı kül eden yangınlar, kuzeybatı Ontario’daki bir yerli topluluğunun hayat alanını büsbütün yok etti.

Namaygoosisagagun İlk Ulusu’nun (Collins İlk Ulusu) 20’yi aşkın üyesi, alevlerin süratle yerleşim yerine hakikat ilerlemesiyle Pazartesi günü teknelerle tahliye edildi.

Kanada Yayın Kurumu’na (CBC) konuşan Şef Helen Paavola’nın 15 yaşındaki kızı Miiyah Paavola, “Bu kadar büyük bir yangın hiç görmemiştim. Çok öfkeliydi. Çok süratli ilerliyordu. Rüzgar da hiç yardımcı olmadı” dedi.

CBC, perşembe günü prestijiyle Ontario’daki bir düzineden fazla topluluk için zarurî tahliye buyruğu çıkarıldığını bildirdi.

CIFFC, faal durumdaki yaklaşık 950 yangından yüzde 20’sinden daha azının “kontrol altında” olduğunu pahalandırıyor.

200’den fazla yangının ise büsbütün “kontrol dışı” olduğu ve yanmaya devam etmesinin beklendiği, geri kalan yangınların ise denetim dışı olmasına karşın izlendiği aktarıldı.

Yerel medyadaki haberlere nazaran Minnesota’nın kuzeydoğusundaki Superior Ulusal Ormanı ve Boundary Waters Kano Alanı Vahşi Yaşam Bölgesi içinde ve civarında da kestirimi 77 bin dönümlük alanı yakan bir düzineden fazla etkin yangın bulunuyor.

Hava kalitesi ikazları, PM2.5 olarak bilinen ince partikül madde düzeylerinin sıhhat riski oluşturacak seviyede yükselmesiyle tetikleniyor.

Orman yangını dumanının büyük ölçüde ürettiği bu parçacıklar, tek bir insan saçının kalınlığından 30 kat daha küçük olup akciğerlerin derinliklerine basitçe nüfuz edebiliyor.

Havadaki partikül madde konsantrasyonu, ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) Hava Kalitesi Endeksi’ni (AQI) belirleyen temel faktörler arasında yer alıyor.

AQI, her biri sıhhat telaşı düzeyini gösteren ve renk kodlarıyla ayrılan altı kategoriden oluşuyor. 50 yahut daha düşük bir paha güzel hava kalitesi olarak kabul edilirken, bedeller yükseldikçe sıhhat riskleri artıyor.

ABD genelindeki düzeyler; hassas bireyler için ziyanlı olabilecek sarı kategoriden, herkes için risk teşkil eden kırmızı ve mor kategorilere kadar değişiyor.

Hava kalitesinin Kanada-ABD hududunu aşan ve hafta başında tehlikeli düzeylere ulaşan Superior Gölü etrafında en berbat durumda olduğu, bu sebeple ihtarların uzatıldığı belirtildi.

EPA Yöneticisi Lee Zeldin yaptığı açıklamada, “Kanada’daki orman yangınlarının tesirleri ABD genelinde büyük tasa ve ziyana sebep oluyor” dedi.

Zeldin, “EPA, bu olay boyunca insan sıhhatini ve çevreyi korumak için yetkisi dahilindeki her şeyi yapacaktır. Tüm Amerikalılar için pak hava sağlamak, Trump EPA’sının en değerli önceliği olmaya devam ediyor” diye ekledi.

Bilimsel araştırmalar, orman yangını dumanı ile önemli sıhhat riskleri arasında direkt bir bağ olduğunu ve bunun her yıl on binlerce vefata yol açtığını gösteriyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) nazaran duman, kısa müddetli maruz kalındığında öksürük, hırıltı, nefes darlığı, baş ağrısı, göz tahrişi ve yorgunluğa yol açabiliyor.

Astım, kalp hastalığı, akciğer hastalığı yahut öteki kronik rahatsızlıkları olan bireylerde semptomlar şiddetlenebiliyor. Çocuklar, yaşlılar ve gebe bayanlar bu kirliliğe karşı daha savunmasız kümede yer alıyor.

Küçük parçacıkların kan dolanımına karışması durumunda kalp yetmezliği, beyin işlev bozukluğu ve erken vefat riski oluşabiliyor.

Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu’ndan Mary Johnson, mayıs ayında yaptığı açıklamada şu bilgileri vermişti:

“PM2.5’te yalnızca 10 ünitelik bir artışla; kalp krizi, felç, aritmi ve astım, KOAH yahut bronşit ile ilgili önemli teneffüs sorunları sebebiyle acil servis ziyaretlerinde ve hastaneye yatışlarda artış göreceksiniz. Düzey 200’e ulaştığında, günde neredeyse 9 yahut 10 sigara içmek üzeredir ve bu bebekler ile yaşlılar da dahil olmak üzere herkes için geçerlidir.”

Sağlık yetkilileri, nefes almakta zorlanan yahut göğüs ağrısı yaşayanların derhal tıbbi yardım almasını; maruz kalmayı azaltmak için içeride kalınmasını, pencerelerin kapatılmasını ve dışarıda maske kullanılmasını öneriyor.

Kuzeydoğu genelindeki hava şartlarının, dün bölgeden geçecek alçak basınç oluğuyla birlikte önümüzdeki günlerde biraz uygunlaşması bekleniyor.

Meteorolog Blake Matthews, öğlenden sonra New England ve Orta Atlantik’ten sağanak ve gök gürültülü fırtınaların geçeceğini ve dumanı Maine’e gerçek iteceğini belirtti. Lakin bu rahatlamanın kısa sürebileceği tabir ediliyor.

Ulusal Hava Servisi meteorologu Jake Petr, yangınlar büsbütün sönene kadar dumanın geri dönmeye devam edebileceğini vurguladı.

Kanada ve kuzey Minnesota’ya kar yağana kadar bu sürecin aylar alabileceği kaydediliyor.