Orta Doğu’da ateşkesin geleceğine ait soru işaretleri artarken İsrail’den İran’a yönelik dikkat çeken bir açıklama geldi. Washington ile Tahran arasında diplomatik temaslar sürerken Tel Aviv’in verdiği ileti, bölgede yeni bir tansiyon dalgası yaşanabileceği te...
İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İsrail askerleri için düzenlenen merasimde yaptığı konuşmada, İran’a yönelik maksatların şimdi tamamlanmadığını söyledi. “İran’a gelince, misyon şimdi tamamlanmadı” diyen Katz, Tahran’ın nükleer programına ait suçlamalarını yineledi. İran ise ABD ve İsrail’in suçlamalarına karşın nükleer silah geliştirdiği argümanlarını bugüne kadar tekraren reddetti.
ABD’YE ÖRTÜLÜ BASKI: ATEŞKES MASASINDA İSRAİL’İN HESAPLARI NE?
Katz’ın açıklamasını değerlendiren İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Dış Politika Uzmanı Yeliz Albayrak, kelam konusu bildirinin sırf İran’a yönelik bir tehdit olarak okunmaması gerektiğini, ABD’ye ve İsrail iç kamuoyuna dönük siyasi maksatlar de taşıdığını söyledi.
İsrail’in İran’a yönelik hücumları sürdürmek istediğini belirten Albayrak, Washington’ın diplomatik görüşmelerin devam etmesi ihtimali sebebiyle daha temkinli bir tavır sergilediğini, Tel Aviv’in ise askerî operasyonların yine gündeme gelmesini istediğini kaydetti. Albayrak, şöyle devam etti:
“Katz’ın ‘İran’la işimiz bitmedi’ iletisi, İsrail’in atak seçeneğini hâlâ masada tuttuğunu gösteriyor. ABD bu noktada daha geri planda kalmak ve beklemek istiyor fakat İsrail’in planları bu yönde değil. Tel Aviv, operasyonların devam etmesini ve Washington’ın askerî takviyesini sürdürmesini bekliyor. Bu açıklamayla hem İran’a yönelik yeni atak ihtimalinin gündemde olduğu gösteriliyor hem de ABD üzerinde savaşın devamına takviye vermesi yönünde baskı kuruluyor.”
“BURADA YALNIZCA İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMI ÜZERİNDEN YÜRÜTÜLEN BİR TARTIŞMA YOK”
İsrail’in İran’ın nükleer programına ait tehdit telaffuzunun yeni olmadığını da vurgulayan Yeliz Albayrak, Tel Aviv idaresinin uzun yıllardır misal tezleri askerî siyasetlerinin münasebeti olarak kullandığını tabir etti:
“Nükleer tehdide ait açıklamalar yıllardır lisana getiriliyor. Burada sadece İran’ın nükleer programı üzerinden yürütülen bir tartışma yok. İsrail, bölgedeki yayılmacı siyasetlerini ve ‘önleyici saldırı’ olarak tanımladığı güvenlik doktrinini de bu savlar üzerinden gerekçelendirmeye çalışıyor. Münasebetiyle diplomatik görüşmelerden bir tahlil çıkması ya da savaşın sona ermesi, İsrail’in mevcut stratejisi açısından dilek edilen bir tablo değil.”
SAVAŞIN GÖLGESİNDE NETANYAHU’NUN İKTİDAR HESABI
Katz’ın açıklamasının İsrail’in iç siyaseti açısından da değer taşıdığını belirten Yeliz Albayrak, İran tehdidinin canlı tutulmasının Netanyahu hükümetine siyasi avantaj sağlayabileceğini söyledi:
“Bu açıklamanın bir öteki boyutu da İsrail iç siyaseti. Savaş ve güvenlik siyasetlerinin Netanyahu hükümetine dayanak sağladığını biliyoruz. İran tehdidinin hâlâ devam ettiği, harikulâde durumun sona ermediği iletisi verilerek iç kamuoyunda bu algı canlı tutulmaya çalışılıyor. Böylelikle hem hükümetin güvenlik siyasetlerine dayanak veren bölümler bir arada tutuluyor hem de Netanyahu’nun siyasi durumu güçlendiriliyor.”
İsrail’deki siyasi dengelerin de bu söylemi beslediğini kaydeden Albayrak, tehdit algısının toplumda birlik oluşturma hedefiyle kullanıldığına işaret etti. Albayrak, “Burada birlik söylemi üzerinden de bir siyaset yürütülüyor. Tehdidin sıcak olduğu vurgulanarak toplumun güvenlik ekseninde bir arada tutulması isteniyor. Netanyahu’nun istediği siyasi çizginin devam etmesi, hükümet siyasetlerinde bir değişiklik yaşanmaması açısından bu telaffuz değerli. Münasebetiyle Katz’ın açıklaması sırf İran’a yönelik askerî amaçlarla değil, Netanyahu hükümetinin içerideki siyasi geleceğiyle de bağlantılı” sözlerini kullandı.
TRUMP’IN İRAN’A YÖNELİK MESAJLARI DİKKAT ÇEKTİ
ABD Başkanı Donald Trump, haziran ayında ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen bombardımanın akabinde İran’ın nükleer tesislerinin “tamamen ve bütünüyle yok edildiğini” ileri sürmüştü. Trump, İran’ın hiçbir vakit nükleer silaha sahip olmasına müsaade vermeyeceklerini de birçok defa lisana getirmişti.
Buna rağmen İran’ın akınlara hazırlandığı yönündeki haberlerin akabinde Trump’ın, ülkenin nükleer tesislerine yönelik yeni bir atak ihtimalini gündeme getirdiği belirtiliyor. Netanyahu da son haftalarda İran’a yönelik yeni askerî operasyonlar düzenlenebileceği yönünde açıklamalarda bulunmuştu. Telegraph’ta yer alan haberdeki tezlere nazaran Netanyahu, İsrail’deki seçimler öncesinde İran’a yönelik hava saldırısı düzenlenmesi için Washington’a baskı yaptı. Lakin ABD idaresinin kelam konusu planı öğrenerek saldırıyı engellediği öne sürüldü.
Trump’ın İran’a yönelik askerî tehditleri diplomatik müzakerelerde baskı ögesi olarak kullanmaya devam ettiğini belirten Yeliz Albayrak, Washington’ın mümkün bir mutabakat öncesinde hücum seçeneğinden vazgeçmediği bildirisini vermek istediğini söyledi.
Yeliz Albayrak, “Trump, İran’a her an yine saldırabileceği tehdidini canlı tutmak istiyor. Zira müzakere masasına oturulduğunda iki tarafın da geri adım atmadığı, kendi kırmızı çizgilerini koruduğu bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu türlü bir ortamda askerî operasyon ihtimalinin gündemde tutulması, karşı tarafın kimi taleplerinden vazgeçmesini sağlamak ya da müzakerelerde muhakkak ödünler elde etmek için bir baskı aracına dönüşüyor. ABD, istediği şartlarda bir muahedeye ulaşamazsa atak seçeneğini yine devreye sokabileceğini gösteriyor” dedi.
ABD’DEN İRAN’IN NÜKLEER PROGRAMINA İLİŞKİN BİLGİ SAĞLAYANLARA 20 MİLYON DOLARLIK ÖDÜL
Washington idaresi, geçtiğimiz günlerde İran’ın nükleer programına ait bilgi sağlayacak bireylere 20 milyon dolara kadar ödül verileceğini duyurdu. ABD Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki “Adalet İçin Ödüller” programı kapsamında İran’ın nükleer tesisleri, ekipmanları ve ilgili işçisi hakkında bilgi aranıyor. Bilgi sağlayan şahıslara mükafatın yanı sıra yer değiştirme imkânı da sunulabileceği belirtildi.
ABD’nin bu kararını İran karşısında stratejik ve istihbarata dayalı üstünlük sağlama arayışının bir modülü olarak pahalandıran Yeliz Albayrak, Washington’ın sırf askerî seçeneklere değil, İran’ın nükleer kapasitesi ve lojistik altyapısı hakkında bilgi toplamaya yönelik adımlara da tartı verdiğini söyledi.
Albayrak, “ABD bir taraftan İran hakkında daha fazla istihbarat elde etmek, öbür taraftan da bu bilgiler üzerinden müzakere sürecinde elini güçlendirmek istiyor. Nükleer tesisler, ekipmanlar ve ilgili işçi hakkında bilgi toplanması da bu stratejinin bir modülü. Trump, İran konusunda elde edebileceği her türlü stratejik avantajı kullanmaya çalışıyor. Verilen ödül kararı da bu açıdan değerlendirilmeli. Washington, İran’ın hangi kapasitelere sahip olduğunu ve nükleer programına ait hangi faaliyetlerin sürdüğünü daha yakından takip ederek baskı araçlarını genişletmek istiyor” değerlendirmesinde bulundu.
ABD, İRAN’A YÖNELİK BASKIYI GENİŞLETİYOR
Washington’ın İran’a yönelik askerî ve ekonomik baskıyı artırabileceğine ait değerlendirmeler gündemdeki yerini koruyor. ABD Başkanı Trump, seçimler öncesinde yaptığı açıklamada “Pickaxe Dağı’nın (Kazma Dağı) peşine düşmem gerekebilir” sözünü kullanmış, fakat bu türlü bir adım atmak için ivedi etmediğini söylemişti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) da İran’ın gelişmiş silah ve çeşitli gereçleri kara yolları üzerinden taşımasını engellemeye yönelik yeni bir misyon gücü oluşturdu. “Demir Kapı Görev Gücü” ismi verilen yapılanmanın, İran’ın kara sonları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah sistemleri, çift kullanımlı teknolojiler, yaptırım kapsamındaki gereçler ve yasa dışı gelir kaynaklarını taşımasını engellemeyi hedeflediği açıklandı.
CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, misyon gücünün bu faaliyetleri önlemeye yönelik çalışmaları güçlendireceğini bildirdi. İran ise hâlihazırda deniz ablukasıyla karşı karşıya bulunuyor. CENTCOM’un iddialarına nazaran abluka sebebiyle Tahran’ın 25 milyar dolardan fazla ham petrol ihracatı engellendi. İran’ın yarı resmî Fars Haber Ajansı ise yeni misyon gücünü “kelime oyunu” olarak nitelendirerek açıklamaları küçümsedi.
ABD’nin yeni misyon gücüyle İran üzerindeki baskıyı sırf deniz ablukasıyla hudutlu tutmadığını belirten Yeliz Albayrak, kara yolları ve stratejik lojistik sınırların da denetim altına alınmasının hedeflendiğini söyledi.
Albayrak, “ABD bir taraftan deniz ablukasını sürdürüyor, öteki taraftan Demir Kapı Görev Gücü üzerinden İran’ın kara hudutlarını ve stratejik geçiş noktalarını denetim etmeye çalışıyor. Böylelikle sırf petrol ihracatı değil, İran’ın askerî ve nükleer kapasitesini geliştirmek için kullanabileceği lojistik sınırlar da baskı altına alınmak isteniyor. Bir yandan yeni bir vazife gücü oluşturulurken öbür yandan diplomatik temasların sürdüğüne ait iletiler veriliyor. Bu iki sürecin eş vakitli yürütülmesi, Washington’ın hem müzakere tabanını açık tuttuğunu hem de askerî baskıyı azaltmaya niyetli olmadığını gösteriyor” dedi.
KAZMA DAĞI ÜZERİNDEN VERİLEN MESAJLARA DİKKAT!
Trump’ın Kazma Dağı’na yönelik açıklamalarının da bu siyasetin bir kesimi olduğuna işaret eden Yeliz Albayrak, ABD’nin kapsamlı bir operasyon yerine sonlu bir askerî müdahale seçeneğini gündeme getirebileceğini belirtti.
Albayrak, “Trump’ın Kazma Dağı üzerinden verdiği bildiriler, İran’ın nükleer kapasitesine ait birtakım ögelerin hâlâ ortadan kaldırılmadığı tezine dayanıyor. Burada yeni ve kapsamlı bir savaştan fazla, muhakkak gayelere yönelik sonlu bir hava saldırısı ihtimali de gündeme gelebilir. ABD, istediği şartların kabul edilmemesi halinde yine operasyon düzenleyebileceğini göstererek bu tehdidin müzakere sürecinde tesirli olmasını istiyor. Lakin Trump’ın bugüne kadar kullandığı metotların tarafları ortak bir noktada buluşturduğunu söylemek mümkün değil” tabirlerini kullandı.
İRAN’DA İSRAİL VE ABD ADINA ÇALIŞMAKLA SUÇLANAN ÜÇ KİŞİ İDAM EDİLDİ
Bölgedeki askerî ve diplomatik gelişmeler sürerken İran’da üç kişinin idam edildiği bildirildi. İran devlet medyasına nazaran Hassan Dioband, Hamid Kazemi ve Reza Zanganeh, İsrail ve ABD ismine operasyon yürütmekle suçlandıktan sonra pazar günü Karaj kentinde idam edildi.
Üç kişinin kamu tesislerini ataşe vermek, silah, el bombası ve molotofkokteyli kullanmak ve bir elektrik trafo merkezine ziyan vermekle suçlandığı aktarıldı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA ÜÇ TANKER ALEV ALDI
Bölgedeki tansiyonun bir öbür adresi ise global güç ticareti açısından kritik değere sahip Hürmüz Boğazı oldu. İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, boğazdaki yasa dışı geçiş güzergâhını kullandığı öne sürülen üç petrol tankerinin patlayarak alev aldığı argüman edildi.
İngiltere Denizcilik Ticaret Operasyonları (UKMTO) da bir gün evvel Umman’ın Khasab kıyıları açıklarında bir tanker gemisinde yangın çıktığını bildirmişti. İran idaresi daha sonra tankerlerden birinin mayına çarptığını açıkladı.
ABD ile İran arasında diplomatik tahlil arayışları devam ederken İsrail’in askerî maksatlarına ait açıklamaları, Washington’ın Tahran üzerindeki baskıyı artıran adımları ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, bölgede ateşkesin geleceğine ait meçhullüğü artırıyor. Albayrak’ın değerlendirmelerine nazaran hem İsrail hem de ABD, askerî müdahale ihtimalini diplomatik süreçte bir baskı aracı olarak gündemde tutarken tarafların temel taleplerindeki farklılıklar kısa vadede mutabakat sağlanmasını zorlaştırıyor.
Bir açıklama, üç tanker ve büyüyen kriz: Yeni fırtınanın işareti
Trump’tan müzakere öncesi çarpıcı bildiri: Ukrayna’nın hudutları biraz değişebilir
Zengezur Koridoru’nda teknik çalışma başlıyor
Papa Arjantin’e gitti Milei’yi eleştirdi
BM’nin baskısından Rumlar geri adım attı… Kıbrıs’ta görüşmeden 2 hudut kapısı çıktı
Avrupa’da market raflarını boşaltan siber taarruz. Fransa İran’ı suçladı
Al Jazeera: İsrail askerleri sivil kıyafetle Batı Şeria’da Filistinlilere saldırıyor
