Cumhurbaşkanı Erdoğan: BM veto hakkını kaldırmalıdır

Bloomberg için “BM, Güvenlik Konseyi’nin veto hakkını kaldırmalıdır” başlıklı makale kaleme alan Cumhurbaşkanı Erdoğan, son yıllarda dünyanın şahit olduğu salgınlar, güç krizleri, tedarik zincirlerindeki kırılmalar ve bölgesel çatışmalar üzere trajedilerin, dünyanın karşı karşıya olduğu krizlerin tahlilini birkaç başşehrin iradesine bırakmanın bugünün gerçekleriyle bağdaşmadığını gösterdiğini belirtti.

Küresel karar alma düzeneklerinin bugünün kurallarına ahenk sağlamasının artık ertelenemez olduğunu vurgulayan Erdoğan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin hala İkinci Dünya Savaşı sonrasının yapısını yansıttığına işaret etti.

Daha faal, adil ve hesap verebilir bir temsil anlayışının mecburilik arz ettiğini, bunun yolunun da temsili genişletmenin yanında, liderlik sorumluluğunu adil biçimde paylaşmaktan geçtiğini söz eden Erdoğan, şunları kaydetti:

“Farklı coğrafyaların deneyimini, kapasitesini ve iradesini global ve bölgesel sıkıntıların tahliline dahil etmek mecburiyetindeyiz. ‘Dünya 5’ten büyüktür’ davetimiz, bu yönüyle daha geniş bir sorumluluk anlayışına davettir. Islahat gereksinimini artık somut bir yol haritasına dönüştürmek elzemdir. Bu yol haritasının merkezinde ise veto imtiyazının ilgası yer almalıdır. Çünkü Güvenlik Konseyine ayrıcalıklı yeni üyeler eklemek, karar alma gücünün birkaç devletin elinde toplanması meselesini çözmez ve imtiyazlı yapının kapsamını genişletir. Veto imtiyazının kaldırılması, manalı her türlü ıslahatın hem başlangıç noktası hem de temel stratejik amacı olmalıdır. Islahat, birebir imtiyazın diğer devletlere de tanınması manasına gelemez. Genel Kurul bünyesinde, hiçbir devletin memleketler arası toplumun çoğunluğunun iradesini kalıcı olarak engelleme yetkisine sahip olmaması unsuru etrafında geniş bir koalisyon oluşturulmalıdır.”

“HESAP VEREBİLİRLİK ARTIRILMALI”

Güvenlik Konseyi ile Genel Kurul arasındaki istikrarın de yine kurulması gerektiğini vurgulayan Erdoğan, şunları tabir etti:

“Genel Kurul’un yetkileri güçlendirilmeli, daimi üyeliklerin bulunmadığı, Güvenlik Konseyi üyelerinin Genel Kurul tarafından muhakkak mühletler için dönüşümlü olarak seçildiği, tekrar misyon almak isteyen ülkelerin seçimlerde üyelerin çoğunluğunun inancını tekrar kazandığı bir yapıyla Güvenlik Konseyinin temsil kapasitesi ve Genel Kurul karşısındaki hesap verebilirliği artırılmalıdır. Geleceğin memleketler arası nizamını geçmişin hiyerarşilerini koruma ederek kuramayız.

Dünya tarihi bakımından hayli kısa sayılabilecek son çeyrek asırda yaşanan gelişmeler, hiçbir güç istikrarının ve hiçbir milletlerarası nizamın baki olmadığını gösterdi. İnsanlığa barış, istikrar ve ortak refah vadeden sistem, yeni savaşları önlemekte, eşitsizlikleri azaltmakta ve değişen güç istikrarlarına yanıt vermekte yetersiz kaldı.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, iktisattan güvenliğe, teknolojiden diplomasiye kadar yeni güç merkezleri ortaya çıkarken, memleketler arası kurumların bu dönüşüme tıpkı süratle ahenk sağlayamadığına işaret etti.

“FİNANSMANA ERİŞİM GÜVENCE ALTINA ALINMALI”

Savaşlar, iklim krizi, sistemsiz göç ve ekonomik kırılganlıkların, devletlerin güçlü kurumlara, sağlam ekonomilere ve caydırıcı savunma yeteneklerine sahip olmalarının ehemmiyetini bir sefer daha ortaya koyduğunun altını çizen Erdoğan, ticaret, lojistik, ulaştırma ve güç koridorlarının güvenlik ve sürdürülebilirliğinin daha belirleyici hale geldiğini belirtti.

Asya’nın ekonomik yükü artarken, Afrika’nın da potansiyeliyle uyumlu daha güçlü bir temsil talep ettiğini, gelişmekte olan ülkelerin kendi önceliklerini daha yüksek sesle lisana getirdiğini aktaran Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Bazı bölgesel aktörlerin artan nüfuzu, kendi coğrafyalarında daha fazla sorumluluk üstlenmelerini beraberinde getiriyor. Her bölgenin problemlerini dışarıdan belirlenen yollarla çözmek mümkün değildir. İlgili ülkelerin iradesini, mahallî kuralları ve müşterek menfaatleri temel alan yaklaşımların daha kalıcı ve istikrarlı sonuçlar üreteceğine inanıyoruz. Diplomatik kapasitesi, ekonomik imkanları ve farklı taraflarla bağlantı kurabilme yeteneği bulunan ülkelerin barışın ve istikrarın tesisinde daha faal roller üstlenmesi, kaçınılmaz bir gerekliliktir.

Küreselleşmenin refahı yayacağı yönündeki beklentiler tam manasıyla karşılanmadı. Gelir dağılımındaki adaletsizlikler derinleşirken teknoloji ve ekonomik bağımlılıklar yeni rekabet alanlarına dönüştü. Bu değişen şartlarda global adaletin temini için mesuliyetler adaletle paylaşılmalı, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkı ve gereksinim duydukları finansmana erişimi garanti altına alınmalıdır.”

“GENEL KURUL’UN ROLÜNÜN GÜÇLENDİRİLMESİ ÇABASINI DESTEKLİYORUZ”

Böylesi bir değişimin geniş bir milletlerarası iradenin ortaya konulmasını zorunlu kıldığını belirten Erdoğan, Türkiye’nin güçlü global münasebetleri ve çok taraflı diplomasi deneyimini bu ıslahat arayışının hizmetinde kullanmaya devam edeceğini vurguladı.

Veto imtiyazının kaldırılması, seçilmiş üyelerin karar alma süreçlerinde daha fazla yük kazanması ve Genel Kurul’un rolünün güçlendirilmesi yönündeki çabayı desteklediklerinin altını çizen Erdoğan, şunları kaydetti:

“Farklı bölgelerden ülkelerin bu müşterek tabanda buluşması, milletlerarası sistemin meşruiyetini ve temsil yeteneğini güçlendirecektir. Bugünün dünyasında kalıcı barışın, birbirinden kopuk ve birbiriyle konuşmayan blokların çoğalmasıyla kurulamayacağı açıktır. ‘Daha adil bir dünya’ için farklı coğrafyaların deneyimini, kapasitesini ve iradesini ortak bir tabanda buluşturmalıyız. Türkiye, esaslı devlet geleneği, diplomatik kapasitesi ve farklı coğrafyalarla kurduğu güçlü bağlantılarla bu ıslahat arayışında üzerine düşen sorumluluğu üstlenmeye devam edecektir.”